Câu hỏi về EB-5 hiếm khi dừng ở "mức vốn bao nhiêu". Phần lớn câu hỏi thật đến từ hoàn cảnh gia đình: con sắp 21 tuổi, vợ chồng đang trục trặc, tiền là của bố mẹ cho, con đang du học ở Mỹ, ông bà muốn đi theo. Luật EB-5 có câu trả lời cho nhiều tình huống trong số đó, nhưng câu trả lời thường nằm ở những quy tắc chung của luật di trú — tuổi của con, tư cách người phụ thuộc, nguồn tiền — chứ không ở riêng phần đầu tư.
Dưới đây là bảy tình huống gia đình Việt hay gặp nhất, mỗi tình huống nêu nguyên tắc, điều nên làm và chỗ cần luật sư xem cụ thể. Không tình huống nào thay được tư vấn cho hồ sơ thật, vì một chi tiết nhỏ như ngày nộp đơn hay ngày cưới có thể đổi kết quả.
Tình huống 1: con lớn sắp tròn 21 tuổi
Con chỉ được đi kèm nếu được coi là "con" theo luật di trú: chưa kết hôn và dưới 21 tuổi. Đạo luật Bảo vệ Tình trạng Trẻ em (CSPA) cho phép trừ bớt tuổi: tuổi tính theo CSPA bằng tuổi thật vào ngày visa có sẵn cho hồ sơ trừ đi khoảng thời gian đơn đầu tư I-526E nằm chờ xét ở USCIS. Nếu kết quả dưới 21, con vẫn được tính là con, với điều kiện gia đình hành động để "tìm cách nhận" tư cách thường trú trong vòng một năm kể từ khi visa có sẵn — thường là nộp DS-260 hoặc nộp hồ sơ điều chỉnh tình trạng.
Ví dụ giả định: con 19 tuổi 6 tháng khi nộp I-526E, đơn được duyệt sau 2 năm 3 tháng và visa có sẵn ngay lúc duyệt. Tuổi thật lúc đó là 21 tuổi 9 tháng; trừ 2 năm 3 tháng thời gian chờ, tuổi CSPA là 19 tuổi 6 tháng — vẫn đủ. Nhưng nếu sau khi duyệt mà diện còn hàng chờ thêm hai năm, phần chờ đó không được trừ, và con có thể quá tuổi.
Cách xác định "ngày visa có sẵn" đã được USCIS điều chỉnh vài lần trong những năm gần đây. Với gia đình có con từ 17 tuổi trở lên, nên làm ba việc: nộp đơn sớm, chọn dự án thuộc hạn ngạch đang không có hàng chờ với Việt Nam, và nhờ luật sư tính CSPA theo hướng dẫn hiện hành trong Policy Manual của USCIS. RIA còn có điều khoản bảo vệ tuổi cho con trong một số trường hợp trung tâm vùng bị chấm dứt; luật sư sẽ xem có áp dụng cho hồ sơ của bạn không.
Tình huống 2: tiền đầu tư là bố mẹ cho
Tiền tặng cho là nguồn hợp lệ cho EB-5, miễn là chứng minh được hai lớp: người tặng có tiền đó một cách hợp pháp, và việc tặng là thật. Nghĩa là USCIS sẽ xét nguồn tiền của bố mẹ kỹ như xét nguồn tiền của chính bạn — thu nhập, tài sản bán, thuế đã nộp — cùng với văn bản tặng cho, bằng chứng chuyển tiền từ tài khoản bố mẹ sang tài khoản nhà đầu tư.
Chỗ hay hỏng: bố mẹ lớn tuổi, tài sản tích luỹ từ lâu, giấy tờ thất lạc; hoặc tiền đi vòng qua tài khoản anh chị em trước khi đến người đầu tư. Lời khuyên là chuẩn bị hồ sơ nguồn tiền của bố mẹ trước khi chuyển một đồng, và chuyển thẳng từ tài khoản của người tặng sang tài khoản người nhận. Hợp đồng tặng cho nên được lập đúng quy định pháp luật Việt Nam, đặc biệt nếu tài sản tặng là bất động sản đã bán thành tiền.
Một lưu ý khác: tiền tặng không được kèm điều kiện hoàn lại. Nếu thực chất là khoản vay giữa người thân, hãy làm hồ sơ như khoản vay — nhưng phải đáp ứng điều kiện của khoản vay hợp lệ cho EB-5, tức được bảo đảm bằng tài sản của nhà đầu tư.
Tình huống 3: con đang du học F-1 ở Mỹ
Đây là tình huống thuận lợi nếu biết tận dụng. Khi con đang ở Mỹ hợp pháp theo F-1 và là người phụ thuộc trong hồ sơ EB-5 của cha hoặc mẹ, con có thể nộp hồ sơ điều chỉnh tình trạng I-485 ngay ở Mỹ khi visa có sẵn, thay vì về Việt Nam phỏng vấn. Từ RIA, việc nộp song song I-485 với đơn đầu tư được phép khi visa có sẵn, đi kèm quyền xin giấy phép làm việc và giấy phép đi lại trong lúc chờ.
Cần cân nhắc hai điều. Thứ nhất, F-1 là visa không định cư với điều kiện có ý định quay về; khi gia đình đã nộp đơn định cư, việc con xin gia hạn visa F-1 ở Lãnh sự quán hay ra vào Mỹ trước khi có thẻ có thể gặp khó. Thứ hai, con phải giữ tình trạng F-1 hợp lệ đến khi nộp I-485 — nghỉ học, học không đủ tín chỉ hay đi làm trái phép có thể làm mất khả năng điều chỉnh tình trạng. Nhà đầu tư chính ở Việt Nam vẫn đi đường lãnh sự, còn con ở Mỹ đi đường điều chỉnh; luật sư cần phối hợp thời điểm hai bên.
Tình huống 4: vợ chồng ly hôn giữa chừng
Thời điểm ly hôn quyết định hệ quả. Nếu ly hôn trước khi người vợ hoặc chồng nhận visa hay điều chỉnh tình trạng, người đó không còn là người phụ thuộc và không đi theo hồ sơ được nữa. Nếu ly hôn sau khi cả hai đã có thẻ xanh có điều kiện, người phụ thuộc vẫn giữ thẻ, nhưng đến giai đoạn I-829 sẽ phải nộp đơn riêng thay vì có tên trong đơn của nhà đầu tư, và tư cách của họ vẫn gắn với việc khoản đầu tư đáp ứng điều kiện.
Một chi tiết hay bị bỏ qua là tiền đầu tư: nếu tiền là tài sản chung của vợ chồng, thoả thuận ly hôn nên xử lý rõ phần vốn EB-5 — ai được hoàn vốn, ai chịu rủi ro. Tranh chấp tài sản kéo dài cũng có thể làm khó việc lấy chứng từ cho I-829. Nếu hôn nhân đang có vấn đề trước khi nộp, hãy nói thẳng với luật sư; chọn ai đứng tên nhà đầu tư chính có thể khác đi.
Tình huống 5, 6, 7: nhà đầu tư qua đời, cha mẹ muốn đi theo, con kết hôn
Nhà đầu tư qua đời khi hồ sơ đang xử lý. Luật di trú Mỹ có cơ chế cho vợ hoặc chồng và con của người đứng đơn đã mất tiếp tục hồ sơ trong một số điều kiện, nhất là khi họ đang cư trú ở Mỹ vào thời điểm đó. Kết quả phụ thuộc giai đoạn hồ sơ và nơi gia đình đang sống. Gia đình nên liên hệ luật sư ngay, và giữ giấy chứng tử, giấy tờ thừa kế phần vốn đầu tư.
Cha mẹ già muốn đi theo. Cha mẹ của nhà đầu tư không phải người phụ thuộc trong EB-5. Có hai đường: cha mẹ tự làm nhà đầu tư với khoản đầu tư riêng (nếu có đủ tài sản và nguồn hợp pháp), hoặc chờ người con nhập quốc tịch Mỹ rồi bảo lãnh cha mẹ theo diện thân nhân trực hệ — diện không phải chờ hạn ngạch. Trong lúc chờ, cha mẹ có thể sang thăm bằng visa du lịch nếu đủ điều kiện.
Con kết hôn trong lúc chờ. Con đã kết hôn trước khi nhận visa hoặc điều chỉnh tình trạng sẽ mất tư cách đi kèm, vì EB-5 chỉ mang theo con chưa kết hôn. Nếu con dự định cưới, hãy cân nhắc thời điểm sau khi con đã có thẻ xanh. Sau khi có thẻ, con kết hôn không làm mất thẻ, và có thể bảo lãnh vợ hoặc chồng theo diện F2A.
Bảng tra nhanh: sự kiện gia đình và thời điểm an toàn
Bảng gom nguyên tắc chung. Mỗi dòng đều có ngoại lệ, nên dùng để biết cần hỏi gì chứ không thay tư vấn.
| Sự kiện | Trước khi có visa / thẻ | Sau khi có thẻ có điều kiện |
|---|---|---|
| Con kết hôn | Con mất tư cách đi kèm | Con giữ thẻ, có thể bảo lãnh vợ/chồng |
| Vợ chồng ly hôn | Người phụ thuộc rời hồ sơ | Giữ thẻ, nộp I-829 riêng |
| Kết hôn mới | Vợ/chồng mới có thể được thêm nếu cưới trước khi nhà đầu tư nhận tư cách | Bảo lãnh theo diện F2A |
| Sinh con | Con sinh trước khi nhà đầu tư nhận tư cách có thể đi kèm | Con sinh ở Mỹ là công dân |
| Con tròn 21 | Tính tuổi CSPA | Không ảnh hưởng thẻ đã có |
Điểm chung của bảng: phần lớn rủi ro tập trung ở giai đoạn trước khi từng người có thẻ. Nếu gia đình có sự kiện lớn sắp diễn ra, hãy hỏi luật sư trước khi sự kiện xảy ra, vì hệ quả thường không thể đảo ngược.
Trước khi nộp: năm câu hỏi gia đình nên trả lời cùng nhau
Nhiều tình huống ở trên có thể tránh được nếu gia đình ngồi lại một buổi trước khi ký hợp đồng góp vốn. Năm câu hỏi dưới đây giúp phát hiện sớm chỗ có thể vỡ:
- Ai sẽ thực sự sống ở Mỹ, từ khi nào? Nếu người đứng đơn chưa thể rời công việc ở Việt Nam trong vài năm tới, có nên để người khác — vợ, chồng, hoặc con trưởng thành — làm nhà đầu tư chính không?
- Tuổi và kế hoạch của từng đứa con là gì? Con nào có thể quá tuổi, con nào sắp đi du học, con nào có người yêu và có thể kết hôn trong hai ba năm tới?
- Tiền đến từ ai, đứng tên ai? Liệt kê từng khoản: của vợ chồng, của bố mẹ tặng, vay ngân hàng, bán tài sản. Khoản nào chưa có chứng từ, ai giữ giấy tờ gốc?
- Hôn nhân có vững không? Câu hỏi khó nói nhưng cần thiết, vì tài sản chung và tư cách người phụ thuộc gắn chặt với hôn nhân trong nhiều năm hồ sơ.
- Ông bà, người thân khác kỳ vọng gì? Nếu ông bà muốn đi theo, gia đình cần biết từ đầu đó là một kế hoạch riêng, mất nhiều năm, không nằm trong khoản đầu tư này.
Ghi lại câu trả lời và mang đến buổi gặp luật sư. Một luật sư giỏi sẽ dựa vào đó để chọn người đứng đơn, chọn loại hạn ngạch, sắp thời điểm nộp và chuẩn bị nguồn tiền — những quyết định khó sửa khi hồ sơ đã chạy.
Câu hỏi thường gặp
Con nuôi có được đi kèm trong hồ sơ EB-5 không?
Con nuôi được tính là con theo luật di trú Mỹ nếu việc nhận nuôi hoàn tất trước khi con 16 tuổi và cha mẹ nuôi đã có quyền giám hộ, sống cùng con ít nhất hai năm, cùng một số điều kiện khác. Giấy tờ nhận nuôi phải hợp pháp theo pháp luật Việt Nam. Nhận nuôi chỉ để làm hồ sơ là gian lận.
Con riêng của vợ hoặc chồng có đi theo được không?
Con riêng được coi là con kế của nhà đầu tư nếu cuộc hôn nhân tạo ra quan hệ cha mẹ kế diễn ra trước khi con tròn 18 tuổi. Khi đó con riêng có thể là người phụ thuộc nếu chưa kết hôn và dưới 21 tuổi theo cách tính CSPA. Giấy kết hôn và khai sinh của con là bằng chứng chính.
Nhà đầu tư chính nên là bố hay mẹ?
Nên là người có hồ sơ nguồn tiền rõ nhất và lý lịch sạch nhất, vì cả gia đình phụ thuộc vào tư cách của người đó. Nếu tài sản đứng tên chung, việc ai đứng tên thường linh hoạt. Ngoài ra cũng cần tính người đó có sẵn sàng chuyển sang Mỹ sống không, vì người đứng đơn phải giữ cư trú.
Có thể thêm người vợ hoặc chồng cưới sau khi đã nộp I-526E không?
Có thể, nếu kết hôn trước khi nhà đầu tư nhận visa định cư hoặc được duyệt điều chỉnh tình trạng. Người vợ hoặc chồng mới được thêm vào giai đoạn thị thực với giấy kết hôn hợp lệ, và hôn nhân phải là thật. Cưới sau khi nhà đầu tư đã thành thường trú nhân thì phải bảo lãnh theo diện F2A.
Con trên 21 tuổi đã quá tuổi có cách nào đi cùng gia đình không?
Con quá tuổi có thể tự làm nhà đầu tư EB-5 riêng nếu có nguồn tiền hợp pháp, kể cả tiền bố mẹ tặng cho có chứng minh. Một đường khác là du học hoặc làm việc ở Mỹ theo diện riêng, hoặc chờ bố mẹ có thẻ xanh để bảo lãnh diện F2B với hàng chờ dài. Mỗi đường có chi phí và thời gian rất khác nhau.