Visa gia đình Nhật Bản, tên tư cách lưu trú là kazoku taizai (lưu trú gia đình, tiếng Anh là Dependent), cho phép vợ hoặc chồng và con của người nước ngoài đang ở Nhật bằng tư cách lao động hay du học sang sống cùng. Người bảo lãnh phải có tư cách lưu trú cho phép mang gia đình, như kỹ sư – nhân văn – quốc tế, kỹ năng đặc định số 2, quản lý – kinh doanh, du học, và phải đủ khả năng nuôi gia đình. Cha mẹ không thuộc diện này.
Thủ tục thường đi hai bước: người bảo lãnh xin Giấy chứng nhận tư cách lưu trú (COE) tại Cục Xuất nhập cảnh khu vực ở Nhật, rồi người thân ở Việt Nam mang COE xin thị thực tại cơ quan đại diện Nhật ở Việt Nam có thẩm quyền theo nơi cư trú. Bài này đi qua ai được bảo lãnh, hồ sơ chứng minh thu nhập và quan hệ, những giới hạn khi người nhà sang Nhật, và các lỗi khiến hồ sơ bị trả về.
Ai được bảo lãnh gia đình, ai không
Tư cách lưu trú của người đang ở Nhật quyết định gần như toàn bộ câu trả lời. Các trường hợp người Việt hay hỏi:
| Tư cách của người bảo lãnh | Mang vợ chồng, con được không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Kỹ sư – nhân văn – quốc tế | Được | Diện phổ biến nhất trong cộng đồng kỹ sư Việt |
| Kỹ năng đặc định số 1 | Thường không | Đây là giới hạn của chính tư cách này, không phải do hồ sơ yếu |
| Kỹ năng đặc định số 2 | Được | Lý do nhiều người cố gắng thi lên số 2 |
| Thực tập sinh kỹ năng | Không | Thiết kế của chương trình không cho mang gia đình |
| Du học sinh | Được, nhưng xét kỹ tài chính | Phải chứng minh nuôi được gia đình khi chính mình đang đi học |
| Quản lý – kinh doanh, nhân lực chất lượng cao | Được | Diện nhân lực chất lượng cao còn có thêm ưu đãi riêng |
| Vĩnh trú, vợ chồng người Nhật | Dùng tư cách khác | Vợ chồng của người vĩnh trú xin tư cách vợ chồng người vĩnh trú, không phải kazoku taizai |
"Con" ở đây gồm con đẻ và con nuôi hợp pháp, thông thường là con chưa thành niên và phụ thuộc vào cha mẹ. Con đã trưởng thành, đã đi làm ở Việt Nam thường không được xét theo diện này. Riêng con tuổi thiếu niên, cán bộ xuất nhập cảnh hay xem kỹ liệu mục đích thật có phải đi học và sống cùng cha mẹ, hay là đi làm.
Vợ chồng phải là hôn nhân hợp pháp đã đăng ký. Quan hệ sống chung, đính hôn hay chỉ làm đám cưới theo phong tục mà chưa đăng ký kết hôn đều không đủ.
Hồ sơ COE: người bảo lãnh chuẩn bị gì
COE là giấy quan trọng nhất; có COE thì bước xin thị thực ở Việt Nam thường đơn giản. Hồ sơ nộp ở Cục Xuất nhập cảnh khu vực nơi người bảo lãnh cư trú, hoặc nộp trực tuyến nếu đã đăng ký. Bộ hồ sơ thường gồm:
- Đơn xin COE theo mẫu cho tư cách lưu trú gia đình, ảnh của người được bảo lãnh.
- Giấy tờ chứng minh quan hệ: giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh của con, kèm bản dịch tiếng Nhật. Nếu kết hôn ở Việt Nam, nhiều người nộp thêm giấy chứng nhận đã đăng ký kết hôn tại cơ quan hành chính Nhật để hồ sơ rõ ràng.
- Thẻ lưu trú và hộ chiếu của người bảo lãnh (bản sao).
- Giấy chứng nhận việc làm do công ty cấp, hoặc giấy chứng nhận đang học với du học sinh.
- Giấy chứng nhận thu nhập và nộp thuế cư trú do chính quyền địa phương ở Nhật cấp, thể hiện thu nhập năm gần nhất.
- Giấy tờ tài chính bổ sung khi thu nhập thấp hoặc là du học sinh: sổ tiết kiệm, cam kết hỗ trợ của người thân, học bổng.
- Phong bì có dán tem để nhận kết quả qua bưu điện, nếu nộp trực tiếp.
Không có một mức thu nhập tối thiểu công bố thành con số cố định. Cán bộ xét liệu thu nhập của người bảo lãnh có đủ nuôi số người sẽ sang, theo mức sống ở địa phương. Một kỹ sư mới đi làm năm đầu, thu nhập chưa có trên giấy thuế, thường dùng thêm hợp đồng lao động và bảng lương các tháng gần nhất. Danh sách chuẩn được Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú công bố trên isa.go.jp; kiểm bản mới nhất trước khi nộp.
Từ COE đến khi người nhà nhập cảnh Nhật
Khi COE được cấp, phần việc chuyển sang phía Việt Nam. Trình tự thông thường:
- Người bảo lãnh gửi bản gốc COE về Việt Nam, hoặc bản điện tử nếu được cấp dạng điện tử theo quy trình mới.
- Người được bảo lãnh nộp hồ sơ xin thị thực tại cơ quan đại diện Nhật có thẩm quyền theo nơi cư trú, thường qua đại lý được chỉ định hoặc trung tâm tiếp nhận: hộ chiếu, đơn xin thị thực, ảnh, COE, giấy tờ quan hệ.
- Nhận thị thực, chú ý COE có thời hạn sử dụng để nhập cảnh, thường khoảng ba tháng kể từ ngày cấp. Quá hạn mà chưa sang được thì phải làm lại.
- Nhập cảnh tại sân bay lớn, nhận thẻ lưu trú ngay tại sân bay.
- Trong khoảng 14 ngày sau khi có chỗ ở, đăng ký địa chỉ tại cơ quan hành chính địa phương, đồng thời tham gia bảo hiểm y tế quốc dân hoặc vào bảo hiểm của công ty người bảo lãnh nếu được, và lương hưu theo quy định.
- Nếu muốn đi làm thêm, người được bảo lãnh nộp xin giấy phép hoạt động ngoài tư cách tại Cục Xuất nhập cảnh.
Việt Nam áp dụng Apostille từ ngày 11/9/2026 và Nhật là thành viên Công ước Apostille, nên với giấy tờ cần chứng nhận, thủ tục có thể nhẹ hơn hợp pháp hoá lãnh sự trước đây. Tuy vậy, hồ sơ COE và thị thực Nhật thường chỉ cần bản dịch; chỉ làm Apostille khi danh sách yêu cầu rõ.
Sang Nhật rồi: những giới hạn người nhà phải giữ
Làm thêm tối đa 28 giờ mỗi tuần. Kazoku taizai là tư cách để sống cùng gia đình, không phải tư cách lao động. Người có giấy phép hoạt động ngoài tư cách được làm thêm trong giới hạn khoảng 28 giờ mỗi tuần, và không được làm ở cơ sở giải trí người lớn. Làm vượt giờ là vi phạm, có thể khiến cả hồ sơ gia hạn của người bảo lãnh bị ảnh hưởng.
Muốn làm toàn thời gian phải đổi tư cách. Người vợ hoặc chồng có bằng đại học và tìm được việc phù hợp có thể xin chuyển sang tư cách kỹ sư – nhân văn – quốc tế. Đây là đường nhiều gia đình kỹ sư Việt đã đi để có hai nguồn thu nhập.
Tư cách phụ thuộc vào người bảo lãnh. Nếu người bảo lãnh mất việc kéo dài, đổi sang tư cách không cho mang gia đình, hoặc vợ chồng ly hôn, tư cách gia đình mất cơ sở. Người nhà cần tìm tư cách khác hoặc rời Nhật theo hướng dẫn.
Gia hạn cùng nhịp. Thời hạn lưu trú của người nhà thường không vượt quá thời hạn của người bảo lãnh. Khi người bảo lãnh gia hạn, nên nộp gia hạn cho cả nhà cùng lúc.
Con đi học. Trẻ trong độ tuổi đi học được nhận vào trường công lập Nhật nếu gia đình đăng ký, dù giáo dục bắt buộc ở Nhật không áp dụng cho trẻ quốc tịch nước ngoài. Nhiều địa phương có lớp hỗ trợ tiếng Nhật cho trẻ mới sang.
Còn cha mẹ thì sao: những cách hợp lệ để đón ông bà sang
Kazoku taizai không bao gồm cha mẹ. Người Việt muốn cha mẹ sang thăm thường dùng thị thực ngắn hạn thăm thân, thời gian lưu trú theo thị thực được cấp, tối đa 90 ngày mỗi lần; hồ sơ do người con ở Nhật làm thư mời, giấy bảo lãnh và lịch trình. Đây là cách phổ biến để ông bà sang giúp chăm cháu sơ sinh trong vài tháng.
Một số trường hợp được xét cho cha mẹ ở dài hơn. Người có tư cách nhân lực chất lượng cao, khi đáp ứng điều kiện về thu nhập hộ gia đình và có con nhỏ hoặc vợ đang mang thai, có thể được phép đưa cha hoặc mẹ sang để chăm sóc trong khuôn khổ tư cách "hoạt động được chỉ định". Ngoài ra, cha mẹ già yếu, không còn người thân chăm sóc ở Việt Nam đôi khi được xét theo diện nhân đạo, nhưng đây là ngoại lệ hẹp, không có tiêu chí công bố đủ rõ để tính toán trước.
Điều nên tránh là đưa cha mẹ sang bằng thị thực ngắn hạn rồi tìm cách ở lại bằng các lý do không đúng thực tế. Ở quá hạn hay bị từ chối gia hạn để lại dấu vết trong hồ sơ của cả người con, ảnh hưởng tới lần xin vĩnh trú hay quy hoá sau này.
Những lỗi khiến hồ sơ gia đình bị trả về hoặc từ chối
Phần lớn hồ sơ kazoku taizai không phức tạp. Khi bị từ chối, nguyên nhân thường rơi vào một trong các nhóm sau:
- Thu nhập không thuyết phục: người bảo lãnh vừa đổi việc, làm bán thời gian, hoặc giấy thuế cho thấy thu nhập thấp so với số người sẽ sang.
- Thuế cư trú chưa nộp hoặc nộp trễ, bảo hiểm và lương hưu có thời gian bỏ trống.
- Giấy tờ quan hệ không khớp: tên, ngày sinh trên giấy khai sinh của con, giấy kết hôn và hộ chiếu ghi lệch nhau.
- Kết hôn rất gần thời điểm nộp mà hai người ít bằng chứng quen biết, đặc biệt khi kết hôn qua môi giới.
- Người bảo lãnh là du học sinh nhưng không chứng minh được nguồn tiền nuôi gia đình ngoài việc làm thêm.
- Người nhà từng có lịch sử vi phạm khi ở Nhật trước đây, như ở quá hạn hay làm việc trái tư cách.
Bị từ chối COE không có nghĩa là mất cơ hội. Người bảo lãnh có thể đến Cục Xuất nhập cảnh hỏi lý do, khắc phục điểm yếu rồi nộp lại. Nên đợi đến khi có thêm một kỳ giấy thuế tốt hơn thay vì nộp lại ngay với cùng bộ giấy tờ.
Một cách làm giúp hồ sơ ít bị hỏi lại: trước khi nộp, người bảo lãnh tự đặt mình vào vị trí cán bộ và trả lời ba câu. Thu nhập trên giấy thuế năm gần nhất có đủ cho số người sắp sang sống ở thành phố này không? Mọi giấy tờ quan hệ có ghi tên, ngày sinh giống hệt hộ chiếu không? Có khoảng trống nào trong lịch sử thuế, bảo hiểm, lương hưu chưa được giải thích không? Trả lời được cả ba bằng giấy tờ thì hồ sơ gia đình thường đi suôn sẻ.
Câu hỏi thường gặp
Kỹ năng đặc định số 1 có bảo lãnh vợ con sang được không?
Thông thường là không, vì chính tư cách kỹ năng đặc định số 1 không cho mang gia đình. Người lao động muốn đưa vợ con sang thường hướng tới thi lên kỹ năng đặc định số 2, hoặc chuyển sang tư cách kỹ sư nếu có bằng cấp phù hợp với công việc.
Vợ sang theo visa gia đình có đi làm toàn thời gian được không?
Không, nếu vẫn giữ kazoku taizai. Vợ chỉ được làm thêm trong giới hạn khoảng 28 giờ mỗi tuần sau khi có giấy phép hoạt động ngoài tư cách. Muốn làm toàn thời gian, vợ cần tự đáp ứng điều kiện một tư cách lao động như kỹ sư – nhân văn – quốc tế và xin chuyển đổi.
Xin COE cho gia đình mất bao lâu?
Thời gian xét thay đổi theo Cục Xuất nhập cảnh khu vực và mùa cao điểm, thường tính bằng tuần đến vài tháng. Nên nộp sớm và không mua vé máy bay trước khi có thị thực. Theo dõi thời gian xử lý tham khảo trên trang của Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú.
Con 17 tuổi có sang theo visa gia đình được không?
Có thể, nếu con chưa thành niên, còn phụ thuộc cha mẹ và mục đích chính là sống cùng gia đình, đi học. Cán bộ thường xem kỹ hơn với con lớn, nên hồ sơ nên có kế hoạch học tập rõ ràng ở Nhật, ví dụ trường tiếng hoặc trường trung học sẽ theo học.
Đang là du học sinh có nên đưa vợ sang không?
Pháp lý cho phép, nhưng gánh nặng tài chính là thật: bạn phải chứng minh nuôi được vợ trong khi chính mình đi học và chỉ được làm thêm có giới hạn. Nhiều người chọn đợi đến khi tốt nghiệp và có việc làm chính thức rồi mới bảo lãnh, hồ sơ khi đó thuận lợi hơn.
Sinh con ở Nhật thì làm giấy tờ lưu trú cho con thế nào?
Trẻ sinh ở Nhật mà không có quốc tịch Nhật phải xin tư cách lưu trú trong thời hạn quy định kể từ ngày sinh, thường là 30 ngày, tại Cục Xuất nhập cảnh. Song song, cha mẹ đăng ký khai sinh tại cơ quan đại diện Việt Nam và làm hộ chiếu cho con.