Khi cả hai vợ chồng đều có bằng cấp và kinh nghiệm, câu hỏi đầu tiên trong hồ sơ tay nghề Úc là ai đứng đơn chính. Trong hệ thống tính điểm hiện hành, người phối ngẫu không chỉ là người đi kèm: tuỳ trình độ tiếng Anh và tay nghề, họ có thể mang về cho đương đơn chính 10 điểm, 5 điểm hoặc 0 điểm. Chênh 10 điểm ở diện 189 hay 190 có khi là khác biệt giữa được mời trong vài tháng và chờ không biết bao giờ.
Bài này giải thích ba mức điểm partner, điều kiện để người kia được tính là có tay nghề, cách so hai phương án để chọn người đứng đơn, và những tình huống hay làm hỏng tính toán: kết hôn sau khi nộp EOI, sống chung chưa đăng ký, người phụ thuộc sắp qua 45 tuổi. Mức điểm và điều kiện viết theo quy định hiện hành mà Bộ Nội vụ Úc công bố; trước khi nộp, hãy kiểm lại bảng điểm trên immi.homeaffairs.gov.au.
Ba mức điểm partner trong bảng điểm
10 điểm khi độc thân hoặc phối ngẫu là công dân, thường trú nhân Úc. Nghe ngược đời nhưng đây là nguyên tắc: người không có phối ngẫu đi kèm trong hồ sơ, hoặc có phối ngẫu đã là công dân hay thường trú nhân Úc, được cộng 10 điểm. Lý do là hệ thống muốn công bằng giữa người độc thân và cặp vợ chồng có tay nghề.
10 điểm khi phối ngẫu có tay nghề. Phối ngẫu đi kèm được tính là có tay nghề khi đồng thời đạt ba điều: dưới 45 tuổi tại thời điểm được mời, có tiếng Anh ít nhất mức Competent, và có kết quả thẩm định tay nghề thuận lợi cho một nghề nằm trong cùng danh sách nghề mà đương đơn chính dùng để được mời.
5 điểm khi phối ngẫu chỉ có tiếng Anh Competent. Nếu phối ngẫu không có thẩm định tay nghề nhưng đạt tiếng Anh mức Competent, đương đơn chính được 5 điểm. Đây là mức mà nhiều gia đình bỏ quên, trong khi chi phí để đạt nó chỉ là một kỳ thi tiếng Anh.
0 điểm khi không thuộc các trường hợp trên. Phối ngẫu đi kèm không có tiếng Anh Competent thì không mang lại điểm nào, và nếu không đạt mức functional còn kéo theo lệ phí visa đợt hai. Hồ sơ vẫn hợp lệ, chỉ là đương đơn chính phải tự gánh toàn bộ số điểm.
So điểm hai phương án trước khi chọn người đứng đơn
Cách làm đúng là tính trọn bảng điểm hai lần: một lần chồng đứng đơn, vợ là phối ngẫu; một lần ngược lại. Mỗi lần tính đủ các mục tuổi, tiếng Anh, bằng cấp, kinh nghiệm ở nước ngoài và ở Úc, học tập tại Úc, NAATI CCL, Professional Year, đề cử bang, rồi cộng điểm partner theo trình độ của người còn lại. Đừng chỉ nhìn ai có bằng cao hơn hay lương cao hơn.
Tuổi thường là biến số lớn nhất. Theo bảng điểm hiện hành, nhóm 25 đến 32 tuổi được nhiều điểm tuổi nhất, nhóm 18 đến 24 và 33 đến 39 thấp hơn, nhóm 40 đến 44 thấp hơn nữa. Một người vợ 31 tuổi có thể hơn người chồng 41 tuổi cả chục điểm chỉ riêng mục tuổi, dù chồng nhiều năm kinh nghiệm hơn. Kinh nghiệm cũng không phải cứ nhiều năm là được tính đủ: cơ quan thẩm định có thể chỉ công nhận phần kinh nghiệm sau một mốc nhất định.
Sau khi có hai tổng điểm, so tiếp ba yếu tố ngoài điểm: nghề của ai đang được mời nhiều hơn trong các vòng gần đây, nghề của ai được bang nào đó ưu tiên đề cử, và việc làm của ai dễ tìm hơn sau khi sang. Đương đơn chính có điểm cao hơn nhưng nghề gần như không được mời thì phương án kia vẫn có thể thực tế hơn.
Bảng tình huống: cùng một cặp, hai cách nộp
Bảng dưới là ví dụ giả định, chỉ để thấy cách điểm partner làm đổi kết quả. Số điểm từng mục trong thực tế phải tính theo bảng điểm và kết quả thẩm định thật của bạn.
| Tình huống | Phương án A | Phương án B | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Chồng 34 tuổi kỹ sư, vợ 30 tuổi kế toán, cả hai có thẩm định và tiếng Anh Competent | Chồng đứng đơn, được 10 điểm partner nếu nghề vợ cùng danh sách | Vợ đứng đơn, điểm tuổi cao hơn, vẫn được 10 điểm partner | Thường nên thử vợ đứng đơn |
| Vợ có tiếng Anh Proficient, chồng chỉ Competent, chồng không có thẩm định | Vợ đứng đơn, được 5 điểm partner | Chồng không đủ điều kiện đứng đơn nếu chưa thẩm định | Thêm thẩm định cho chồng có thể đổi 5 thành 10 |
| Chồng 44 tuổi, vợ 38 tuổi, cả hai có thẩm định | Chồng đứng đơn nhưng sát mốc 45 | Vợ đứng đơn, chồng có thể không còn được tính partner skills nếu qua 45 khi được mời | Tính kỹ mốc sinh nhật |
| Vợ là thường trú nhân Úc, chồng nộp tay nghề | Chồng đứng đơn, được 10 điểm như người độc thân | Không áp dụng | Cũng nên cân nhắc diện vợ chồng |
Điểm đáng chú ý ở dòng cuối: khi phối ngẫu đã là thường trú nhân, diện tay nghề không phải lối duy nhất, và việc chọn giữa tay nghề với diện vợ chồng là bài toán về thời gian, chi phí và quyền lợi, không phải chuyện điểm.
Ví dụ giả định: tính trọn hai phương án cho một cặp
Anh Tuấn 35 tuổi, kỹ sư xây dựng, có bằng cử nhân và sáu năm kinh nghiệm được cơ quan thẩm định công nhận, tiếng Anh mức Proficient. Theo bảng điểm hiện hành, anh có 25 điểm tuổi, 15 điểm bằng cử nhân, 10 điểm kinh nghiệm ở nước ngoài từ năm năm trở lên và 10 điểm tiếng Anh, tức 60 điểm trước mục partner. Chị Thu, vợ anh, 31 tuổi, kế toán có bằng cử nhân, bốn năm kinh nghiệm được công nhận, tiếng Anh mức Competent: 30 điểm tuổi, 15 điểm bằng, 5 điểm kinh nghiệm, 0 điểm tiếng Anh, tức 50 điểm. Đây là ví dụ giả định, số điểm từng mục trong thực tế phụ thuộc kết quả thẩm định của từng người.
Phương án A, anh Tuấn đứng đơn: nếu chị Thu có thẩm định kế toán thuận lợi và nghề kế toán nằm cùng danh sách với nghề kỹ sư xây dựng của anh (giả định ở đây là cùng danh sách), anh được thêm 10 điểm partner, tổng 70. Phương án B, chị Thu đứng đơn: chị được 10 điểm partner từ anh, tổng 60, chưa qua mức sàn 65. Nhìn thoáng qua, A rõ ràng tốt hơn.
Nhưng nếu chị Thu nâng tiếng Anh lên Superior, chị được thêm 20 điểm, tổng 80. Anh Tuấn muốn lên 80 thì cũng phải lên Superior. Câu hỏi lúc đó thành ra ai dễ nâng tiếng Anh hơn, và nghề nào đang được mời với điểm thấp hơn. Ví dụ này cho thấy so điểm hiện tại chưa đủ; phải so cả điểm có thể đạt trong 6 đến 12 tháng tới.
Điều kiện để phối ngẫu được tính là có tay nghề
Điểm partner 10 là nơi nhiều hồ sơ tưởng có mà hoá ra không. Kiểm lần lượt từng điều kiện dưới đây cho người phối ngẫu, tại thời điểm dự kiến được mời, không phải thời điểm nộp EOI:
- Tuổi dưới 45 khi được mời. Phối ngẫu bước qua 45 trước ngày mời thì mất tư cách partner skills, đương đơn chính tụt xuống 5 hoặc 0 điểm ở mục này.
- Tiếng Anh tối thiểu Competent bằng một bài thi được chấp nhận, còn trong thời hạn dùng được tại ngày mời, hoặc thuộc nhóm được miễn theo hộ chiếu.
- Thẩm định tay nghề thuận lợi do đúng cơ quan thẩm định của nghề đó cấp, còn hạn tại ngày mời.
- Nghề của phối ngẫu nằm trong cùng danh sách với nghề mà đương đơn chính dùng để được mời. Nghề của đương đơn chính ở danh sách dài hạn mà nghề phối ngẫu chỉ ở danh sách khác thì có thể không đủ điều kiện, tuỳ visa.
- Có mặt trong hồ sơ như người phối ngẫu đi kèm, và mối quan hệ được chứng minh là thật, liên tục.
Một sai lầm phổ biến là chỉ thẩm định cho người đứng đơn, để người kia "đi theo". Nếu người kia có bằng và kinh nghiệm phù hợp, chi phí thẩm định thêm thường xứng đáng với 5 điểm chênh lệch.
Hai người cùng nộp hai EOI: được, nhưng phải khớp
Hệ thống SkillSelect cho phép mỗi người tạo EOI riêng. Vì vậy nhiều cặp vợ chồng chọn cách mỗi người đứng tên một EOI, khai người kia là phối ngẫu. Ai được mời trước thì gia đình đi theo thư mời đó. Cách này tăng cơ hội khi hai nghề có tần suất mời khác nhau, hoặc khi hai người hợp với hai bang khác nhau cho diện 190 hay 491.
Cái giá phải trả là kỷ luật thông tin. Hai EOI phải thống nhất mọi chi tiết chung: ngày kết hôn, ngày bắt đầu sống chung, con cái, địa chỉ cư trú, lịch sử đi lại. Người tạo EOI của mình khai điểm partner theo trình độ của người kia, và người kia cũng phải khớp với những gì mình khai trong EOI riêng. Lệch thông tin giữa hai EOI là thứ Bộ Nội vụ có thể thấy khi xét hồ sơ visa, và giải trình lúc đó tốn công hơn nhiều so với khai đúng ngay từ đầu.
Khi một người đã được mời và nộp visa, nên cân nhắc tạm dừng hoặc cập nhật EOI còn lại để tránh được mời trùng mà không dùng tới. Quy định về cách xử lý EOI sau khi được mời có thể thay đổi, nên đọc hướng dẫn SkillSelect hiện hành.
Hôn nhân, sống chung và những thay đổi giữa chừng
Kết hôn sau khi đã nộp EOI. Điểm partner được tính theo tình trạng tại thời điểm mời. Nếu bạn nộp EOI khi độc thân với 10 điểm, rồi kết hôn với người không có tiếng Anh Competent trước khi được mời, điểm thật của bạn đã giảm. Cần cập nhật EOI ngay, kể cả khi điều đó làm giảm điểm, vì được mời với điểm khai sai là rủi ro bị từ chối visa.
Sống chung chưa đăng ký kết hôn. Úc công nhận quan hệ de facto, nhưng thường đòi chứng minh đã sống chung ít nhất 12 tháng trước ngày nộp, trừ khi quan hệ đã được đăng ký theo luật một bang. Ở Việt Nam, bằng chứng sống chung không có giấy kết hôn thường khó dựng, nên nhiều cặp chọn đăng ký kết hôn trước khi nộp visa.
Có con trong lúc chờ. Trẻ sinh ra sau khi nộp visa nhưng trước khi visa được cấp có thể được thêm vào hồ sơ. Cần báo cho Bộ Nội vụ và chuẩn bị khám sức khoẻ cho bé.
Ly thân hoặc ly hôn trong lúc chờ. Người phối ngẫu không còn là thành viên gia đình đi kèm thì phải báo thay đổi. Nếu điểm partner của bạn dựa vào người đó, tổng điểm có thể không còn đạt mức đã được mời.
Câu hỏi thường gặp
Người độc thân có được cộng điểm partner không?
Có. Theo bảng điểm hiện hành, người nộp không có phối ngẫu đi kèm được cộng 10 điểm, bằng mức của cặp có phối ngẫu đủ tay nghề. Đây là thay đổi áp dụng từ cuối năm 2019 để cân bằng giữa người độc thân và người có gia đình. Kiểm lại trên trang Bộ Nội vụ trước khi tính.
Phối ngẫu có cần làm thẩm định tay nghề để được 5 điểm không?
Không. Mức 5 điểm chỉ đòi phối ngẫu có tiếng Anh tối thiểu Competent. Thẩm định tay nghề chỉ cần khi bạn muốn đạt mức 10 điểm partner skills, cùng với điều kiện tuổi dưới 45 và nghề nằm trong cùng danh sách nghề.
Nghề của vợ chồng có cần giống nhau để được 10 điểm không?
Không cần giống nhau. Điều kiện là nghề của phối ngẫu nằm trong cùng danh sách nghề với nghề mà đương đơn chính dùng để được mời, và phối ngẫu có kết quả thẩm định thuận lợi cho nghề đó. Một kỹ sư và một kế toán vẫn có thể đạt nếu hai nghề cùng danh sách.
Hai vợ chồng có được cùng nộp EOI không?
Được. Mỗi người có thể tạo EOI riêng, khai người kia là phối ngẫu. Ai được mời trước thì cả gia đình nộp theo thư mời đó. Điều quan trọng là hai EOI phải khớp nhau về mọi thông tin chung như ngày kết hôn, con cái, lịch sử cư trú.
Nếu phối ngẫu qua 45 tuổi trong lúc chờ mời thì sao?
Điểm partner skills đòi phối ngẫu dưới 45 tuổi tại thời điểm được mời. Qua mốc đó trước khi được mời thì bạn chỉ còn có thể được 5 điểm nếu phối ngẫu có tiếng Anh Competent. Cần cập nhật EOI cho đúng điểm thực tế để tránh rủi ro khi nộp visa.
Sống chung chưa kết hôn có được tính là phối ngẫu không?
Úc công nhận quan hệ de facto, nhưng thường đòi chứng minh đã sống chung ít nhất 12 tháng trước khi nộp, trừ trường hợp quan hệ được đăng ký theo luật một số bang Úc. Bằng chứng sống chung ở Việt Nam thường khó dựng, nên cân nhắc đăng ký kết hôn.