Diện doanh nhân của Chương trình đề cử tỉnh bang Saskatchewan (SINP Entrepreneur) không cho thường trú ngay khi bạn bỏ vốn. Bạn sang Saskatchewan bằng giấy phép lao động, lập hoặc mua một doanh nghiệp, điều hành nó đúng các cam kết đã ký với tỉnh, rồi mới được tỉnh đề cử để nộp hồ sơ thường trú lên Bộ Di trú, Tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) cho cả gia đình.
Diện này hợp với người đã thật sự làm chủ hoặc quản lý doanh nghiệp, có tài sản ròng chứng minh được nguồn gốc, chấp nhận rủi ro mất một phần vốn, và sẵn sàng sống ở một tỉnh đồng bằng có mùa đông dài, dân cư thưa, kinh tế dựa nhiều vào nông nghiệp, khoáng sản và dịch vụ địa phương. Người chỉ muốn "gửi tiền lấy thẻ" sẽ thấy diện này không hợp: Canada đã bỏ kiểu đầu tư thụ động ở cấp liên bang từ năm 2014.
Các ngưỡng tài sản ròng, vốn đầu tư, số việc làm phải tạo và điểm mời thay đổi theo từng đợt điều chỉnh của tỉnh. Bài này giải thích cách chương trình vận hành và cách bạn tự soi hồ sơ; con số hiện hành phải tra trên trang chính thức của chính quyền Saskatchewan (saskatchewan.ca) trước khi quyết định.
Diện doanh nhân Saskatchewan vận hành theo hai tầng
Ở Canada, tỉnh bang không cấp thường trú. Tỉnh chỉ có quyền đề cử người nhập cư mà tỉnh cần; quyết định cấp thường trú, kiểm tra lý lịch, sức khoẻ và an ninh thuộc về IRCC. Với diện doanh nhân, tỉnh thêm một tầng thử thách ở giữa: trước khi đề cử, tỉnh muốn thấy bạn đã thật sự đầu tư và điều hành doanh nghiệp tại chỗ, chứ không chỉ trình bày trên giấy.
Vì vậy hành trình có hai chặng tạm trú và thường trú tách rời. Chặng đầu, tỉnh chọn bạn qua hồ sơ bày tỏ nguyện vọng, mời nộp hồ sơ đầy đủ, xét kế hoạch kinh doanh, rồi ký với bạn một thoả thuận thực hiện kinh doanh (Business Performance Agreement). Kèm theo thoả thuận là thư hỗ trợ để bạn xin giấy phép lao động. Chặng sau, bạn điều hành doanh nghiệp, nộp báo cáo kết quả; nếu đạt cam kết, tỉnh cấp đề cử và bạn nộp hồ sơ thường trú.
Thiết kế này nhằm giữ người ở lại tỉnh. Kinh nghiệm của các chương trình đầu tư cũ cho thấy nhiều người có thẻ thường trú rồi không sống ở nơi đã khai. Bằng cách đặt đề cử sau thời gian điều hành, Saskatchewan đổi rủi ro đó sang phía người nộp: nếu doanh nghiệp không chạy được, bạn không nhận được đề cử, dù tiền đã bỏ ra. Hiểu rõ chỗ này trước khi ký là việc quan trọng nhất của cả hồ sơ.
Ai hợp với diện này: tự soi hồ sơ trước khi trả phí cho ai
Kinh nghiệm làm chủ hoặc quản lý có giấy tờ. Tỉnh xem bạn đã sở hữu doanh nghiệp bao lâu, tỷ lệ sở hữu bao nhiêu, quy mô ra sao, hoặc đã giữ vị trí quản lý cấp cao trong bao lâu. Ở Việt Nam, bằng chứng thường là giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, điều lệ, sổ cổ đông, báo cáo tài chính, tờ khai thuế, hợp đồng lao động và bảng lương. Hộ kinh doanh cá thể nộp thuế khoán vẫn có thể dùng được, nhưng thường mỏng bằng chứng hơn và cần trình bày kỹ.
Tài sản ròng sạch và giải thích được. Tài sản ròng là tổng tài sản của bạn và vợ hoặc chồng trừ đi mọi khoản nợ. Saskatchewan đòi báo cáo xác minh tài sản ròng và nguồn gốc, nên nhà đất đứng tên người khác, tiền mặt không rõ đường đi, vàng cất ở nhà là những thứ khó tính vào.
Vốn sẵn sàng mất. Khoản đầu tư vào doanh nghiệp ở Saskatchewan là vốn kinh doanh có rủi ro, không phải tiền ký quỹ. Nếu mất nó làm gia đình lâm vào khó khăn, đây không phải con đường cho bạn.
Tiếng Anh đủ để điều hành. Bạn sẽ thuê người địa phương, làm việc với ngân hàng, kế toán, nhà cung cấp, cơ quan thuế. Ngay cả khi mức ngoại ngữ tối thiểu của chương trình thấp, người không giao tiếp được sẽ khó giữ doanh nghiệp sống.
Thật sự muốn sống ở Saskatchewan. Regina và Saskatoon là hai thành phố lớn nhất; phần còn lại là thị trấn nhỏ và vùng nông nghiệp. Mùa đông khắc nghiệt và cộng đồng người Việt nhỏ hơn nhiều so với Toronto hay Vancouver. Cam kết sống tại tỉnh được kiểm khi bạn báo cáo kết quả.
Những ngưỡng cần tra trên trang của tỉnh và cách tự kiểm
Saskatchewan công bố điều kiện tối thiểu cho từng mục, và đã điều chỉnh nhiều lần. Bảng dưới liệt kê những gì tỉnh xét và cách bạn tự đối chiếu, không ghi con số vì con số phải lấy từ trang chính thức tại thời điểm nộp.
| Mục tỉnh xét | Ý nghĩa thực tế | Cách tự kiểm |
|---|---|---|
| Tài sản ròng tối thiểu | Tính chung vợ chồng, trừ nợ, phải xác minh được nguồn gốc | Lập bảng tài sản và nợ, chỉ giữ những khoản có giấy tờ đứng tên |
| Vốn đầu tư tối thiểu | Thường khác nhau giữa Regina, Saskatoon và các vùng còn lại | Đặt vị trí doanh nghiệp trước rồi mới tra ngưỡng tương ứng |
| Tỷ lệ sở hữu | Tỉnh muốn bạn nắm phần đủ lớn để thật sự điều hành | Nếu góp vốn chung, kiểm cả điều kiện cho người đồng sở hữu |
| Việc làm cho người Canada | Thường có yêu cầu tạo việc làm cho công dân hoặc thường trú nhân, không tính người thân | Dự trù quỹ lương thật, không chỉ ghi số chỗ làm trên kế hoạch |
| Kinh nghiệm kinh doanh | Số năm làm chủ hoặc quản lý trong khoảng thời gian gần đây | Gom giấy tờ theo năm, khớp với lý lịch khai trên hồ sơ |
| Ngoại ngữ, chuyến khảo sát | Có thể là điều kiện hoặc là mục cộng điểm tuỳ giai đoạn | Đọc kỹ bảng điểm của đợt hiện hành |
Ví dụ giả định: một chủ doanh nghiệp in ấn ở Đà Nẵng có tài sản ròng vượt ngưỡng nhờ một căn nhà phố, nhưng phần tiền mặt có thể đem đi đầu tư lại thấp hơn ngưỡng vốn. Hồ sơ đó cần kế hoạch bán hoặc thế chấp tài sản, có giấy tờ, trước khi nộp; nếu không, bạn đạt điều kiện trên giấy mà không thực hiện được cam kết.
Các bước từ hồ sơ bày tỏ nguyện vọng đến thẻ thường trú
Thứ tự dưới đây là khung chung của SINP diện doanh nhân. Tên gọi từng bước và thời gian chờ có thể đổi; dùng nó để biết mình đang ở đâu và bước tiếp theo cần gì.
- Chuẩn bị nền: thi tiếng Anh nếu cần, gom giấy tờ kinh doanh, ước tính tài sản ròng, cân nhắc chuyến khảo sát Saskatchewan để hiểu thị trường và chọn vị trí.
- Nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng (EOI) trên cổng trực tuyến của tỉnh. Hồ sơ được chấm điểm và xếp hạng; tỉnh mời theo đợt, không phải ai nộp cũng được mời.
- Được mời, nộp hồ sơ đầy đủ gồm kế hoạch kinh doanh và báo cáo xác minh tài sản ròng do đơn vị được tỉnh chấp nhận thực hiện.
- Phỏng vấn và ký thoả thuận thực hiện kinh doanh, ghi rõ số vốn, ngành, vị trí, số việc làm, vai trò quản lý của bạn.
- Xin giấy phép lao động với thư hỗ trợ của tỉnh, rồi sang Saskatchewan lập hoặc mua doanh nghiệp.
- Điều hành và báo cáo: sau khoảng thời gian tỉnh quy định, nộp báo cáo kết quả kèm báo cáo tài chính, bảng lương, chứng từ đầu tư.
- Nhận đề cử và nộp thường trú lên IRCC cho bạn, vợ hoặc chồng và con phụ thuộc; khám sức khoẻ, lý lịch tư pháp, sinh trắc học.
Từ lúc nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng đến khi có thẻ thường trú thường kéo dài nhiều năm. Phần dài nhất và rủi ro nhất là giai đoạn điều hành bằng giấy phép tạm; đừng tin lời hứa rút ngắn giai đoạn này.
Thoả thuận thực hiện kinh doanh: những gì bị kiểm khi báo cáo
Thoả thuận thực hiện kinh doanh là văn bản quan trọng nhất của diện này, vì đề cử phụ thuộc vào việc bạn làm đúng những gì đã ký. Nội dung thường gồm loại hình và vị trí doanh nghiệp, số vốn bạn sẽ đầu tư vào tài sản và hoạt động kinh doanh hợp lệ, số chỗ làm cho người địa phương, và vai trò quản lý trực tiếp, hằng ngày của bạn.
Khi báo cáo, tỉnh không chấm theo lời kể mà theo chứng từ: hợp đồng mua doanh nghiệp hoặc thuê mặt bằng, hoá đơn mua thiết bị, sao kê ngân hàng doanh nghiệp, báo cáo tài chính, hồ sơ trả lương và khấu trừ thuế cho nhân viên, tờ khai thuế doanh nghiệp, bằng chứng bạn và gia đình sống tại tỉnh. Khoản tiền chuyển vào doanh nghiệp rồi rút ra cho việc riêng, hoặc tiền trả cho người thân làm "nhân viên" không thật, sẽ bị loại khỏi phần đầu tư hoặc việc làm hợp lệ.
Kế hoạch kinh doanh hiếm khi chạy đúng như viết. Nếu bạn cần đổi ngành, đổi vị trí hoặc đổi cơ cấu sở hữu, hãy hỏi tỉnh về thủ tục sửa đổi thoả thuận trước khi làm, không phải giải thích sau. Nhiều hồ sơ hỏng không vì doanh nghiệp lỗ mà vì người nộp tự ý đổi phương án rồi không còn khớp với văn bản đã ký.
Diện chủ trang trại khác diện doanh nhân thế nào
Ngoài diện doanh nhân, SINP có diện riêng cho chủ và người điều hành trang trại, dành cho người có kinh nghiệm làm nông nghiệp quy mô thương mại muốn mua và vận hành trang trại ở Saskatchewan. Diện này đòi kinh nghiệm nông nghiệp thật và hiểu biết về canh tác, chăn nuôi trong điều kiện khí hậu đồng cỏ lạnh, nên không phải lối tắt cho người có vốn nhưng chưa từng làm nông.
Với hồ sơ người Việt, diện trang trại hiếm khi phù hợp: mô hình nông nghiệp ở Saskatchewan là cơ giới hoá trên diện tích rất lớn, mùa vụ ngắn, quy định về đất nông nghiệp và quyền sở hữu của người không cư trú có những giới hạn riêng. Nếu gia đình bạn có kinh nghiệm trang trại quy mô lớn ở Việt Nam, đọc kỹ điều kiện về kinh nghiệm, tài sản ròng và cách tỉnh xác minh trước khi nghĩ tiếp.
Diện doanh nhân thông thường mở hơn về ngành: dịch vụ, bán lẻ, sản xuất nhỏ, chế biến, du lịch. Tuy vậy, một số loại hình thường bị loại khỏi danh sách hợp lệ hoặc bị xem xét kỹ, như kinh doanh thụ động, cho thuê bất động sản, hay doanh nghiệp không tạo việc làm thật. Danh sách ngành không hợp lệ được công bố trong hướng dẫn chương trình; đọc nó trước khi chọn ý tưởng kinh doanh.
Những chỗ hồ sơ người Việt hay vướng
Nguồn tiền đứt đoạn. Tiền bán đất được nhận bằng tiền mặt, gửi qua nhiều tài khoản người thân, rồi mới vào tài khoản người nộp là kiểu đường đi khó xác minh. Giữ hợp đồng mua bán, chứng từ nộp thuế, sao kê liên tục từ đầu tới cuối.
Báo cáo tài chính công ty gia đình không khớp thực tế. Doanh thu khai thuế thấp nhưng lại tuyên bố doanh nghiệp quy mô lớn là mâu thuẫn mà người xét hồ sơ nhận ra ngay. Hồ sơ chỉ nên dựa trên số đã khai với cơ quan thuế.
Kế hoạch kinh doanh viết hộ. Người phỏng vấn sẽ hỏi bạn về khách hàng, đối thủ, chi phí thuê mặt bằng ở chính thị trấn bạn chọn. Không trả lời được thì kế hoạch mất giá trị, dù trình bày đẹp.
Chọn ngành theo đám đông. Nhà hàng, tiệm làm móng, cửa hàng tiện lợi là lựa chọn phổ biến vì quen thuộc, nhưng thị trường nhỏ của một thị trấn đồng cỏ có thể đã đủ cung. Khảo sát tại chỗ quan trọng hơn kinh nghiệm của người quen ở thành phố khác.
Mua doanh nghiệp bị thổi giá. Có người bán nhắm vào người cần doanh nghiệp để đáp ứng điều kiện nhập cư. Cần thẩm định độc lập sổ sách, thuế, hợp đồng thuê, và kiểm điều kiện của tỉnh về mua lại doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Diện doanh nhân Saskatchewan có cho thường trú ngay không?
Không. Bạn nhận giấy phép lao động trước, điều hành doanh nghiệp theo thoả thuận đã ký, nộp báo cáo kết quả; chỉ khi đạt cam kết tỉnh mới đề cử để bạn nộp thường trú lên IRCC. Thời gian từ đầu đến cuối thường kéo dài nhiều năm.
Vợ chồng và con có đi cùng từ giai đoạn giấy phép lao động được không?
Thường được, với giấy tờ tạm trú phù hợp cho từng người như giấy phép học tập cho con hoặc thị thực tạm trú. Quyền đi làm của vợ hoặc chồng và chi phí học của con tuỳ quy định liên bang và tỉnh ở thời điểm nộp, cần kiểm trên canada.ca và trang của tỉnh.
Nếu doanh nghiệp lỗ thì có mất cơ hội đề cử không?
Lỗ trong năm đầu không tự động làm hỏng hồ sơ; tỉnh xem bạn có đầu tư đủ, tạo đủ việc làm, điều hành thật và sống tại tỉnh không. Tuy nhiên doanh nghiệp đóng cửa hoặc không duy trì được việc làm thì rất khó đạt thoả thuận. Khi gặp khó, liên hệ tỉnh sớm để hỏi về sửa đổi.
Sau khi có thường trú có được chuyển sang tỉnh khác sống không?
Thường trú nhân có quyền đi lại và sinh sống ở mọi tỉnh. Tuy vậy, nếu bạn khai ý định sống ở Saskatchewan rồi chuyển đi ngay sau khi vào, hồ sơ có thể bị xem xét về tính trung thực. Người chọn diện này nên chọn vì muốn sống ở đó.
Có được nộp nhiều tỉnh cùng lúc không?
Có thể nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng ở nhiều tỉnh, nhưng mỗi tỉnh đòi ý định sống thật tại tỉnh đó và kế hoạch kinh doanh riêng. Nộp dàn trải với các kế hoạch mâu thuẫn dễ làm hỏng độ tin cậy của bạn ở cả hai nơi.
Các bài viết cũ về đầu tư định cư Saskatchewan còn dùng được không?
Nhiều bài viết cũ mô tả ngưỡng tài sản, khoản đặt cọc và quy trình của các năm trước. Chương trình đã điều chỉnh nhiều lần nên mọi con số trong bài cũ đều cần đối chiếu lại trên saskatchewan.ca trước khi dùng để tính toán.