Mọi visa tay nghề tính điểm của Úc (189, 190, 491) và phần lớn visa chủ lao động bảo lãnh đều đứng trên một tờ giấy: kết quả thẩm định tay nghề cho một mã nghề cụ thể, do cơ quan được Bộ Nội vụ chỉ định cấp. Không có nó, EOI của bạn không có nghề đề cử, và mọi điểm khác đều vô nghĩa.
Thẩm định tay nghề là bước người Việt hay làm vội nhất và cũng tốn tiền sửa nhất. Chọn sai mã nghề, khai kinh nghiệm không khớp với mô tả nghề, hoặc không hiểu cách cơ quan thẩm định trừ năm kinh nghiệm có thể làm bạn mất vài tháng và vài điểm. Bài này giải thích cách nghĩ đúng về mã nghề, các cơ quan thẩm định lớn, điều họ xem, và những gì nên làm khi kết quả không như mong đợi.
Thẩm định tay nghề là gì và không phải là gì
Thẩm định tay nghề là việc một cơ quan chuyên môn của Úc xác nhận rằng bằng cấp và kinh nghiệm của bạn tương đương chuẩn của một nghề cụ thể ở Úc. Mỗi nghề trong danh sách định cư được gán cho một cơ quan thẩm định: kế toán có các hội nghề nghiệp kế toán, kỹ sư có Engineers Australia, ngành công nghệ thông tin có ACS, giáo viên có AITSL, điều dưỡng có ANMAC, phần lớn nghề thợ có TRA, và rất nhiều nghề chuyên môn khác do VETASSESS thẩm định.
Thẩm định tay nghề không phải là giấy phép hành nghề. Một kỹ sư có kết quả thẩm định vẫn có thể cần đăng ký thêm ở một số bang để ký bản vẽ; một điều dưỡng có thẩm định vẫn phải đăng ký với cơ quan quản lý hành nghề để được làm việc. Ngược lại, có giấy phép hành nghề ở Việt Nam không có nghĩa bạn đạt thẩm định ở Úc.
Kết quả thẩm định cũng không phải là một tấm vé định cư. Nó chỉ chứng minh bạn thuộc nghề đó. Nghề đó có được mời hay không, mời ở mức điểm nào, bang nào đang cần là chuyện khác hoàn toàn. Vì vậy, trước khi bỏ tiền làm thẩm định, bạn nên xem nghề dự định có nằm trong danh sách nghề dùng cho loại visa mình nhắm tới không, và tình hình mời của nghề đó thế nào.
Chọn mã nghề: bước quyết định nhiều nhất
Đọc mô tả nhiệm vụ, không đọc tên nghề. Mỗi mã nghề có danh sách nhiệm vụ cụ thể. Cơ quan thẩm định so công việc bạn thật sự làm với danh sách đó. Một người có chức danh "chuyên viên phân tích" ở Việt Nam có thể thực chất làm công việc của nhân viên dữ liệu, không khớp với mã chuyên viên phân tích hệ thống.
Chọn mã khớp với cả bằng lẫn việc làm. Nhiều cơ quan đòi bằng cấp liên quan chặt với nghề và kinh nghiệm trong nghề. Người học quản trị kinh doanh nhưng làm lập trình viên mười năm có thể vẫn đạt ở một số cơ quan, nhưng sẽ bị trừ nhiều năm kinh nghiệm hơn người có bằng đúng ngành.
Xem mã đó có trên danh sách nghề nào. Một mã có thể nằm trong danh sách cho 189 nhưng không có trong danh sách của bang bạn muốn, hoặc ngược lại. Chọn giữa hai mã gần nhau, hãy chọn mã có nhiều cửa hơn, miễn là bạn khớp thật.
Lưu ý hệ phân loại nghề đang chuyển đổi. Úc đã công bố hệ phân loại nghề mới (OSCA) để thay dần ANZSCO. Thời điểm hệ mới được dùng cho từng chương trình di trú cần kiểm trên trang Bộ Nội vụ, vì mã và tên nghề có thể đổi, kéo theo việc đối chiếu kết quả thẩm định cũ.
Các cơ quan thẩm định người Việt hay gặp
Bảng dưới chỉ mô tả cách làm việc chung của từng cơ quan, không phải danh sách đầy đủ. Lệ phí, thời gian xử lý và yêu cầu tiếng Anh của từng cơ quan đổi theo năm — đọc trên trang chính thức của chính cơ quan đó.
| Cơ quan | Nhóm nghề | Điều đáng chú ý |
|---|---|---|
| ACS | Công nghệ thông tin | Đánh giá mức liên quan của bằng tới ICT, thường trừ một số năm kinh nghiệm trước khi tính là đạt trình độ; có hồ sơ RPL cho người không có bằng ICT |
| Engineers Australia | Kỹ sư, kỹ thuật viên | Bằng của Việt Nam thường đi theo hồ sơ năng lực (CDR) với các bài báo cáo dự án do chính bạn viết |
| VETASSESS | Nhiều nghề chuyên môn và một số nghề thợ | Xét bằng cấp tương đương và việc làm có liên quan chặt tới nghề; xác định mốc từ khi bạn đạt trình độ |
| TRA | Phần lớn nghề thợ: điện, hàn, mộc, đầu bếp | Thường có phần kiểm tra thực hành hoặc phỏng vấn kỹ thuật; luồng xét khác nhau tuỳ bạn ở trong hay ngoài Úc |
| Hội kế toán (CPA Australia, CA ANZ, IPA) | Kế toán, kiểm toán | Xét môn học trong bằng so với các mảng kiến thức bắt buộc; thiếu môn phải học bổ sung |
| AITSL | Giáo viên mầm non, tiểu học, trung học | Đòi bằng sư phạm đủ thời lượng, thực tập có giám sát và tiếng Anh cao hơn mức định cư chung |
| ANMAC | Điều dưỡng, hộ sinh | Gắn với quy trình đăng ký hành nghề AHPRA |
Nếu mã nghề của bạn thuộc một cơ quan ít người biết, đừng ngại: danh sách nghề trên trang Bộ Nội vụ ghi rõ cơ quan thẩm định của từng mã.
Năm kinh nghiệm bị trừ: vì sao bạn mất điểm dù đã làm lâu
Thang điểm tay nghề cộng điểm cho số năm làm việc trong nghề. Nhưng không phải mọi năm bạn đi làm đều được tính. Nhiều cơ quan thẩm định xác định một mốc mà từ đó bạn được coi là "đạt trình độ", và chỉ kinh nghiệm sau mốc đó mới được tính là việc làm có tay nghề. ACS và VETASSESS là hai cơ quan người Việt hay gặp chuyện này nhất.
Mốc này phụ thuộc vào mức liên quan giữa bằng cấp và nghề. Người có bằng đúng ngành thường bị trừ ít năm hơn người có bằng gần ngành hoặc khác ngành. Việc làm trước khi có bằng thường không được tính hoặc chỉ được tính một phần. Mỗi cơ quan có quy tắc riêng, và quy tắc có thể đổi.
Hệ quả: một người làm lập trình tám năm có thể chỉ được tính sáu năm, rơi từ nhóm được 15 điểm xuống nhóm 10 điểm kinh nghiệm nước ngoài. Khi tính điểm cho EOI, bạn phải dùng số năm theo kết quả thẩm định, không phải số năm theo sổ bảo hiểm xã hội. Khai theo số năm của mình thay vì số năm được công nhận là lỗi khai sai điểm thường gặp, và có thể dẫn tới từ chối visa sau khi đã được mời.
Chuẩn bị hồ sơ thẩm định: thứ tự làm việc
Hồ sơ thẩm định tốt là hồ sơ để người đánh giá ở Úc, không biết gì về công ty bạn, vẫn hiểu bạn làm gì mỗi ngày. Thứ tự làm việc hợp lý:
- Chọn mã nghề và đọc kỹ hướng dẫn của cơ quan thẩm định cho mã đó, kể cả mục câu hỏi thường gặp.
- Gom bằng cấp, bảng điểm, chương trình đào tạo; dịch thuật theo chuẩn cơ quan đòi hỏi.
- Xin thư xác nhận công việc trên giấy tiêu đề công ty, ghi rõ thời gian, số giờ mỗi tuần, chức danh, nhiệm vụ cụ thể và lương, có người có thẩm quyền ký.
- Chuẩn bị bằng chứng phụ: hợp đồng lao động, quyết định bổ nhiệm, sao kê lương, quá trình đóng bảo hiểm xã hội, để chứng minh việc làm là thật và liên tục.
- Viết mô tả công việc bằng chính trải nghiệm của bạn; không chép nguyên văn mô tả nghề, vì người thẩm định dễ nhận ra đoạn văn mẫu.
- Nộp, theo dõi và trả lời yêu cầu bổ sung đúng hạn; lưu lại toàn bộ hồ sơ đã nộp để khai EOI cho khớp.
Đặc biệt với thư xác nhận công việc, đừng nhờ một người không có thẩm quyền ký, và đừng viết những nhiệm vụ bạn không làm. Cơ quan thẩm định và Bộ Nội vụ có thể xác minh với công ty, và thư sai là thông tin sai trong hồ sơ di trú.
Thẩm định tay nghề cho visa chủ lao động bảo lãnh
Không chỉ visa tính điểm mới cần thẩm định. Visa thường trú 186 luồng tuyển thẳng (Direct Entry) nhìn chung đòi kết quả thẩm định tay nghề hợp lệ cho nghề được đề cử, trừ một số trường hợp miễn như người có thu nhập rất cao hoặc một số nghề học thuật. Luồng chuyển tiếp từ visa tạm trú (Temporary Residence Transition) thì thường không đòi thẩm định, vì bạn đã chứng minh tay nghề bằng thời gian làm việc thật cho chủ lao động ở Úc.
Với visa tạm trú 482, thẩm định tay nghề chỉ bắt buộc ở một số nghề và một số quốc tịch theo danh sách của Bộ Nội vụ, nhưng Bộ có quyền yêu cầu thêm khi thấy cần. Người Việt làm nghề thợ, nhất là nghề bếp và nghề xây dựng, nên kiểm kỹ mã nghề của mình có thuộc diện bắt buộc thẩm định không trước khi chủ lao động nộp đề cử.
Một điểm thực tế: nếu bạn dự định đi đường chủ lao động trước rồi mới tính chuyện tính điểm, kết quả thẩm định làm sớm vẫn có giá trị kép. Nó cho phép bạn nộp EOI song song trong lúc làm việc, và nếu đường bảo lãnh trục trặc vì chủ lao động đóng cửa hay đổi kế hoạch, bạn đã có sẵn một cửa khác thay vì bắt đầu từ đầu.
Khi kết quả không đạt hoặc không như mong đợi
Đọc kỹ lý do. Kết quả không đạt thường ghi rõ bằng cấp không tương đương, việc làm không liên quan chặt, hoặc thiếu bằng chứng. Mỗi lý do có hướng xử lý khác nhau, đừng nộp lại y nguyên.
Xin xem xét lại hoặc khiếu nại. Hầu hết cơ quan có quy trình xem xét lại trong một thời hạn nhất định, có lệ phí. Đây là lựa chọn hợp lý khi bạn tin đánh giá đã bỏ sót bằng chứng đã nộp, không phải khi hồ sơ thiếu.
Thử mã nghề khác phù hợp hơn. Một người không đạt cho mã chuyên viên phân tích hệ thống có thể khớp thật với mã khác. Nhưng chỉ đổi khi công việc thật sự khớp với mã mới; đổi mã chỉ để "lách" sẽ lại không đạt.
Bổ sung bằng cấp hoặc kinh nghiệm. Thiếu môn học kế toán thì học bổ sung; thiếu năm kinh nghiệm thì làm thêm. Đây là đường chậm nhưng chắc, và thường kết hợp được với việc nâng điểm tiếng Anh trong lúc chờ.
Kiểm hạn hiệu lực. Kết quả thẩm định thường có thời hạn hiệu lực cho mục đích di trú. Nếu kết quả sắp hết hạn trước khi bạn có thể được mời, bạn cần tính chuyện thẩm định lại.
Câu hỏi thường gặp
Nên làm thẩm định tay nghề trước hay thi tiếng Anh trước?
Thường nên thi tiếng Anh trước hoặc song song, vì một số cơ quan thẩm định đòi điểm tiếng Anh, và điểm tiếng Anh quyết định nhiều điểm trong thang điểm. Biết điểm tiếng Anh sớm giúp bạn tính được tổng điểm thật trước khi bỏ tiền làm thẩm định.
Kết quả thẩm định tay nghề có giá trị bao lâu?
Tuỳ cơ quan, nhưng thường có thời hạn hiệu lực vài năm cho mục đích di trú, tính từ ngày ra kết quả. Một số kết quả có thời hạn ngắn hơn khi dựa trên điều kiện tạm thời. Kiểm ngày hết hạn ghi trên kết quả và trên trang Bộ Nội vụ.
Có bằng đại học ở Việt Nam có được công nhận khi thẩm định không?
Thường có, nhưng mức tương đương tuỳ cơ quan và ngành. Một số cơ quan đánh giá bằng Việt Nam tương đương cử nhân Úc, một số xét từng chương trình. Bằng kỹ sư Việt Nam thường đi qua hồ sơ năng lực CDR của Engineers Australia.
Năm kinh nghiệm bị trừ có ảnh hưởng gì tới việc định cư?
Năm bị trừ không được tính là việc làm có tay nghề trong thang điểm, nên có thể làm bạn mất 5 đến 10 điểm kinh nghiệm. Khi khai EOI, bạn phải dùng đúng số năm theo kết quả thẩm định, khai cao hơn có thể dẫn tới từ chối visa.
Có thể làm thẩm định cho hai mã nghề cùng lúc không?
Có thể, nếu bạn thật sự khớp với cả hai và chấp nhận trả hai lần lệ phí. Cách này giúp bạn có hai EOI ở hai nghề khác nhau. Nhưng mô tả công việc cho hai mã phải nhất quán với sự thật, không được viết hai câu chuyện mâu thuẫn.