Khi người Việt nói "Washington", nhiều lúc không rõ là bang Washington ở tây bắc hay thủ đô Washington DC ở bờ đông. Bài này nói về vùng thủ đô: thành phố Washington DC cùng các quận ngoại ô của Bắc Virginia và Maryland, một vùng đô thị liền khối mà người ở đây sáng đi làm qua ranh giới hai, ba bang là chuyện thường.
Vùng thủ đô có một trong những cộng đồng Việt lâu đời nhất bờ đông, hình thành từ những năm 1970 quanh Arlington rồi dời về khu Falls Church. Đặc điểm làm nơi này khác mọi vùng khác là nền kinh tế xoay quanh chính phủ liên bang: rất nhiều việc lương tốt đòi quốc tịch Mỹ hoặc giấy phép an ninh. Hiểu điều đó từ đầu giúp bạn tính đúng mấy năm đầu khi mới có thẻ xanh.
Bản đồ cộng đồng: người Việt ở đâu trong vùng thủ đô
Falls Church và quận Fairfax, Virginia. Trung tâm thương mại Eden Center ở Falls Church là nơi tụ họp của người Việt cả vùng: chợ, quán ăn, tiệm bánh, tiệm vàng, văn phòng dịch vụ. Quanh đó, các khu dân cư ở Falls Church, Annandale, Springfield, Centreville và rộng ra khắp quận Fairfax có nhiều gia đình Việt.
Arlington. Nơi khởi đầu của cộng đồng Việt sau năm 1975, từng có một dải phố buôn bán người Việt gần ga tàu điện. Khi giá thuê tăng, phần lớn cửa tiệm dời về Falls Church; Arlington nay là vùng đô thị đắt đỏ, hợp người trẻ làm văn phòng.
Quận Montgomery, Maryland. Silver Spring, Wheaton, Rockville, Gaithersburg có người Việt rải rác, nhiều gia đình làm trong ngành y tế, nghiên cứu sinh học và các viện liên bang đặt ở phía bắc thủ đô.
Quận Prince William và Loudoun, Virginia. Xa hơn về phía tây và nam, nhà mới, rộng và dễ mua hơn, nhiều gia đình trẻ dọn ra đây. Đổi lại là đường đi làm dài trên các trục cao tốc rất hay kẹt.
Nội đô DC. Ít gia đình Việt sống trong thành phố, chủ yếu là người trẻ độc thân, sinh viên và người làm ở các tổ chức quốc tế. Nhà nhỏ, đắt, nhưng đi lại bằng tàu điện và xe đạp thuận tiện.
Việc làm: lương tốt nhưng nhiều cửa cần quốc tịch
Vùng thủ đô có tỷ lệ việc làm văn phòng, quản lý, kỹ thuật rất cao: cơ quan liên bang, nhà thầu quốc phòng và công nghệ làm cho chính phủ, các tổ chức quốc tế, đại học, bệnh viện, công ty tư vấn. Lương trung bình trong vùng thuộc nhóm cao của nước Mỹ. Nhưng phần lớn việc làm trực tiếp cho chính phủ liên bang đòi quốc tịch Mỹ, và các vị trí ở nhà thầu cần giấy phép an ninh cũng gần như chỉ dành cho công dân.
Điều này tạo ra một khoảng chờ thực tế. Người có thẻ xanh vẫn làm được cho các công ty tư nhân, bệnh viện, trường học, ngân hàng, nhưng có thể thấy một phần lớn tin tuyển dụng hấp dẫn ghi yêu cầu công dân. Thời gian đủ điều kiện nộp đơn nhập tịch thông thường là năm năm sau khi có thẻ xanh, ba năm nếu kết hôn và sống chung với công dân Mỹ; chi tiết đọc ở bài nhập quốc tịch trên site.
Ví dụ giả định: anh Phúc là kỹ sư mạng, sang theo diện bảo lãnh gia đình. Anh nhận việc ở một công ty viễn thông tư nhân ở Herndon với lương khá, tích luỹ kinh nghiệm Mỹ, giữ hồ sơ thuế và lý lịch sạch. Khi nhập tịch xong, anh mới chuyển sang một nhà thầu liên bang có mức lương và phúc lợi tốt hơn. Đây là lộ trình phổ biến, không phải đường tắt, và đòi anh không có tì vết nào trong lý lịch suốt mấy năm đó.
Người mới chưa giỏi tiếng Anh thường bắt đầu ở nhà hàng, tiệm nail, tiệm sửa xe, dịch vụ làm sạch văn phòng, siêu thị châu Á. Khu Eden Center và các trục buôn bán quanh đó là nơi nhiều người tìm việc đầu tiên qua người quen.
Ba khu vực pháp lý, ba cách thu thuế
Sống ở Virginia, Maryland hay trong nội đô DC khác nhau đáng kể về thuế và thủ tục, dù chỉ cách nhau một con sông. Bảng dưới mô tả theo nguyên lý; thuế suất cụ thể đổi theo năm, kiểm lại với cơ quan thuế từng nơi.
| Khu vực | Thuế thu nhập | Điểm đáng chú ý |
|---|---|---|
| Virginia | Có thuế thu nhập bang, thuế suất bậc thang | Thuế tài sản cá nhân đánh hằng năm trên ô tô, tính theo giá trị xe, người mới sang hay bất ngờ |
| Maryland | Có thuế thu nhập bang cộng thêm thuế thu nhập của quận | Tổng thuế thu nhập thường cao hơn Virginia ở cùng mức lương |
| Washington DC | Có thuế thu nhập riêng của thủ đô, bậc thang | Nhà đắt, nhưng nhiều người sống không cần xe nên bớt được chi phí đi lại |
| Làm một nơi, sống một nơi | Giữa Virginia, Maryland và DC có các thoả thuận để tránh đóng hai lần | Khai thuế năm đầu nên nhờ người có kinh nghiệm vì dễ khai nhầm bang |
Nếu bạn làm ở DC và ở Virginia, thông thường bạn đóng thuế thu nhập cho Virginia, nơi cư trú. Nếu sống ở Maryland mà làm ở Virginia thì cũng có cơ chế tương tự. Nhưng các quy định này có ngoại lệ, nhất là với người có thu nhập ngoài lương; đừng tự suy từ trường hợp của đồng nghiệp.
Trường học cho con: lý do nhiều gia đình chọn vùng này
Hệ thống trường công của quận Fairfax và quận Montgomery thuộc loại lớn nhất nước, có chương trình tiếng Anh cho học sinh mới đến, lớp năng khiếu, chương trình tú tài quốc tế và lớp học nâng cao ở bậc trung học. Nhiều phụ huynh Việt chọn nhà theo vùng tuyển sinh của trường, nên giá nhà trong những vùng trường được đánh giá cao thường cao hơn hẳn khu bên cạnh.
Cách nhập học trường công ở Mỹ là theo địa chỉ nhà, không phải theo điểm thi đầu vào như Việt Nam, trừ vài trường chuyên có kỳ tuyển riêng. Khi mới sang, bạn mang giấy tờ cư trú, giấy khai sinh, hồ sơ tiêm chủng và học bạ của con tới văn phòng ghi danh của quận. Học bạ Việt Nam nên có bản dịch để trường xếp lớp. Con tuổi trung học thường được đánh giá lại số tín chỉ, nên có thể phải học bù vài môn.
Một điểm ít người để ý: trường tốt nhất trên giấy chưa chắc hợp với con mới sang. Trường có nhiều học sinh nhập cư và chương trình tiếng Anh cho người mới thường giúp con hoà nhập nhanh hơn một trường điểm cao nhưng ít bạn cùng hoàn cảnh. Hỏi trường cụ thể về số lớp hỗ trợ ngôn ngữ và cố vấn học đường trước khi chốt nhà.
Đi lại, khí hậu và nhịp sống thường ngày
Hệ thống tàu điện ngầm của vùng thủ đô nối DC với nhiều thành phố ở Virginia và Maryland, cùng với xe buýt của từng quận. Người ở gần ga tàu điện có thể đi làm trong thành phố mà không cần lái xe. Ra khỏi các trục tàu, ô tô là bắt buộc, và đường vành đai quanh thủ đô cùng các cao tốc hướng tây, hướng nam nổi tiếng kẹt. Một số cao tốc có làn thu phí thay đổi theo mức đông xe, có lúc giá rất cao vào giờ cao điểm.
Khí hậu bốn mùa rõ rệt. Hè nóng ẩm gần giống miền Bắc Việt Nam, đông lạnh có vài đợt tuyết, xuân có hoa anh đào ven hồ Tidal Basin thu hút du khách cả nước. Người từ miền Nam Việt Nam sang thường thấy mùa đông đầu tiên khó, nhưng không khắc nghiệt bằng vùng Trung Tây hay Đông Bắc.
Nhịp sống ở đây nghiêng về công sở: giờ giấc đều, lễ liên bang được nghỉ thật, nhiều cơ quan cho làm việc từ xa một phần. Cuối tuần, gia đình Việt hay về Eden Center ăn uống, mua đồ, gặp người quen. Các ngày Tết, Trung thu có sinh hoạt cộng đồng lớn quanh đó.
Nhà ở: thuê căn hộ, nhà phố liền kề hay nhà riêng
Kiểu nhà đặc trưng của vùng thủ đô là nhà phố liền kề hai ba tầng, nằm trong các khu có hội cư dân quản lý. Kiểu nhà này rộng hơn căn hộ, có chỗ đậu xe, giá mềm hơn nhà riêng có sân, nên hợp với gia đình Việt có cha mẹ đi cùng. Đổi lại là phí hội cư dân hằng tháng và quy định khá chặt về sửa nhà, để rác, đậu xe, trồng cây trước cửa.
Người mới sang thường thuê căn hộ trong năm đầu, khi chưa có lịch sử tín dụng Mỹ và chưa chắc mình sẽ làm ở đâu. Các khu căn hộ lớn ở Falls Church, Annandale, Alexandria, Silver Spring hay Gaithersburg nhận hồ sơ thuê theo thu nhập và tín dụng; người chưa có tín dụng có thể phải đặt cọc cao hơn hoặc có người bảo lãnh. Thuê gần trạm tàu điện thì đắt hơn nhưng có thể bớt được một chiếc xe.
Ví dụ giả định để hình dung, không phải giá thị trường: một gia đình ba thế hệ cân nhắc giữa căn hộ ba phòng ở Falls Church gần Eden Center và nhà phố liền kề ở quận Prince William. Căn hộ đắt hơn mỗi tháng nhưng ông bà tự đi bộ ra chợ Việt, đi xe buýt khám bệnh; nhà phố rộng hơn nhưng ông bà phụ thuộc hoàn toàn vào con cái chở đi. Với nhiều gia đình, quyền tự đi lại của người già đáng giá hơn khoản chênh lệch tiền nhà.
Những sai lầm người mới đến vùng thủ đô hay mắc
Chọn nhà xa để rẻ mà không tính giờ đi làm. Từ Prince William hay Loudoun vào Arlington, DC có thể mất hơn một giờ mỗi chiều. Tiền nhà rẻ hơn bị trừ bởi xăng, phí làn thu phí và thời gian không ở bên con.
Quên thuế tài sản trên ô tô ở Virginia. Hoá đơn đến từ quận mỗi năm, nhiều người không biết cho tới khi bị phạt chậm nộp. Khi đăng ký xe ở Virginia, hỏi quận về lịch tính thuế.
Nghĩ mọi việc lương tốt đều với tới được khi có thẻ xanh. Nhiều việc trong vùng gắn với quốc tịch và giấy phép an ninh. Lên kế hoạch nghề nghiệp có tính tới mốc nhập tịch giúp đỡ hụt hẫng.
Lơ là lý lịch trong thời gian chờ. Giấy phép an ninh xem xét tài chính, nợ nần, lịch sử đi lại và các mối quan hệ nước ngoài. Người định đi theo hướng này nên giữ hồ sơ thuế sạch, không để nợ xấu và khai báo trung thực khi được hỏi.
Bỏ qua cộng đồng vì nghĩ vùng thủ đô "Tây" quá. Cộng đồng Việt ở đây nhỏ hơn California nhưng tổ chức tốt, có hội đoàn, lớp tiếng Việt, sinh hoạt cho người già. Tìm tới sớm giúp cả nhà bớt cô đơn năm đầu.
Câu hỏi thường gặp
Eden Center ở đâu và có gì?
Eden Center là trung tâm thương mại của người Việt ở thành phố Falls Church, Bắc Virginia, gồm hàng trăm cửa tiệm: chợ, quán ăn, tiệm bánh, tiệm vàng, văn phòng dịch vụ. Đây là nơi tụ họp quen thuộc của người Việt cả vùng thủ đô vào cuối tuần và dịp lễ Tết.
Có thẻ xanh có làm việc cho chính phủ liên bang được không?
Phần lớn vị trí làm trực tiếp cho chính phủ liên bang đòi quốc tịch Mỹ, chỉ một số ít ngoại lệ. Các nhà thầu cần giấy phép an ninh cũng gần như chỉ tuyển công dân. Người có thẻ xanh vẫn làm được cho khối tư nhân, bệnh viện, trường học và nhiều tổ chức khác.
Nên sống ở Virginia hay Maryland?
Tuỳ nơi bạn làm và ngân sách. Virginia có thuế thu nhập thấp hơn nhưng có thuế tài sản trên xe; Maryland có thêm thuế quận. Cộng đồng Việt đông hơn ở Bắc Virginia quanh Falls Church. Nên tính tổng thuế, tiền nhà và thời gian đi làm cho chính gia đình mình.
Trường công ở vùng thủ đô có cần thi đầu vào không?
Trường công thông thường nhận học sinh theo địa chỉ nhà trong vùng tuyển sinh, không thi đầu vào. Chỉ một số trường chuyên hay chương trình đặc biệt có kỳ tuyển riêng. Phụ huynh mới sang cần giấy tờ cư trú, khai sinh, tiêm chủng và học bạ có bản dịch.
Mùa đông ở Washington DC lạnh đến mức nào?
Mùa đông có những đợt lạnh dưới mức đóng băng và vài trận tuyết mỗi năm, nhưng nhẹ hơn vùng Đông Bắc hay Trung Tây. Hè thì nóng ẩm. Người từ miền Nam Việt Nam cần áo khoác ấm, giày chống trơn và làm quen lái xe khi đường có băng.