Với nhiều người Việt mới sang Mỹ, nghề nail là cánh cửa đầu tiên: học trong vài tháng, không đòi tiếng Anh giỏi, làm được ở gần như mọi thành phố, và có cộng đồng đồng hương sẵn sàng chỉ việc. Nhưng nghề này ở Mỹ là nghề có giấy phép. Bạn không thể chỉ học lóm ở tiệm người quen rồi ngồi làm cho khách; mỗi bang có hội đồng quản lý nghề thẩm mỹ, quy định số giờ học, kỳ thi, và đi kiểm tra tiệm.
Bài này dành cho bạn đang tính học nail sau khi sang Mỹ, hoặc đang làm ở một bang và tính chuyển sang bang khác. Bài nói về cách học, cách thi, những thứ hay rớt, chuyện chuyển bằng, cách tính lương ăn chia, và phần ít người nói tới là sức khoẻ khi hít hoá chất nhiều năm. Chuyện mở tiệm riêng đã có bài khác trên site trong mục Hội nhập sau định cư.
Giấy phép nail là gì và ai cấp
Ở Mỹ, nghề làm móng thường được gọi là manicurist hoặc nail technician, và giấy phép do hội đồng thẩm mỹ của từng bang cấp, không có bằng liên bang. Mỗi bang tự quy định: phải học tại trường được bang công nhận bao nhiêu giờ, thi những phần nào, giấy phép có hạn bao lâu, phải gia hạn ra sao, có cần học thêm khi gia hạn hay không. Vì vậy câu hỏi "học nail mất bao lâu" chỉ có câu trả lời khi bạn nói rõ bang.
Số giờ học bắt buộc ở phần lớn các bang nằm trong khoảng vài trăm giờ; có bang ít, có bang nhiều gấp đôi bang khác, và con số này thỉnh thoảng được bang sửa. Học toàn thời gian thì vài tháng là xong, học buổi tối hoặc cuối tuần thì lâu hơn. Một số bang cho học theo hình thức học việc dưới sự giám sát của thợ có giấy phép thay vì học ở trường, nhưng điều kiện chặt và không phải bang nào cũng có.
Giờ học và kinh nghiệm làm nail ở Việt Nam nhìn chung không được tính thay giờ học ở Mỹ. Có người làm nghề mười năm ở Sài Gòn vẫn phải ngồi học lại đủ giờ. Đừng tin lời ai đó nói có thể "mua giờ" hay "làm giấy học đủ giờ" mà không học; đó là gian lận, giấy phép có thể bị thu hồi và ảnh hưởng tới hồ sơ di trú về sau.
Học ở trường thẩm mỹ: chọn trường thế nào
Trường phải được bang công nhận. Chỉ giờ học ở trường có giấy phép của bang mới được tính. Trước khi đóng tiền, kiểm tên trường trong danh sách của hội đồng thẩm mỹ bang, và hỏi trường có báo cáo giờ học trực tiếp lên bang hay không.
Có lớp tiếng Việt hoặc giáo viên nói tiếng Việt. Ở những vùng đông người Việt như California, Texas, Georgia, nhiều trường có giáo viên người Việt, tài liệu song ngữ. Học bằng tiếng Việt giúp hiểu nhanh, nhưng bạn vẫn nên học thuộc thuật ngữ tiếng Anh về vệ sinh, khử trùng, bệnh về da và móng, vì khách, thanh tra và đôi khi đề thi dùng những từ đó.
Hỏi rõ học phí và cái gì nằm trong học phí. Bộ dụng cụ, sách, phí thi, đồng phục có thể tính riêng. Hỏi chính sách hoàn tiền nếu bạn bỏ giữa chừng, và trường có cho học bù khi bạn phải nghỉ vì đi làm hay con ốm không.
Thời khoá biểu hợp với việc làm. Người mới sang thường vừa học vừa đi làm việc khác để có thu nhập. Lớp tối hoặc cuối tuần giúp giữ việc, nhưng kéo dài thời gian. Tính trước xem bạn có thể học bao nhiêu giờ mỗi tuần một cách bền, đừng đăng ký lịch dày rồi bỏ giữa chừng.
Thực hành trên khách thật. Nhiều trường có khu thực hành nhận khách với giá rẻ. Đây là chỗ bạn học tốc độ, cách giao tiếp, cách xử lý khách khó tính. Trường để học viên chỉ làm trên tay giả suốt khoá thì khi ra tiệm bạn sẽ vất vả hơn.
Kỳ thi: phần lý thuyết, phần thực hành và chỗ hay rớt
Phần lớn các bang thi hai phần. Phần lý thuyết hỏi về an toàn, vệ sinh và khử trùng, giải phẫu cơ bản của móng và da, các bệnh về móng nhận biết thế nào và khi nào phải từ chối làm, hoá chất và cách bảo quản, luật nghề của bang. Phần thực hành bạn làm trước giám khảo một chuỗi việc định sẵn, như chuẩn bị bàn, khử trùng dụng cụ, sơn, gắn móng, đắp bột, và bị chấm cả quy trình vệ sinh lẫn kết quả. Nhiều bang dùng bộ đề chung của hội đồng liên bang các bang về nghề thẩm mỹ, một số bang tự ra đề.
Một số bang có tổ chức thi bằng tiếng Việt hoặc cho dùng thông dịch theo quy định, California là ví dụ hay được nhắc tới; bang khác chỉ thi tiếng Anh. Quy định về ngôn ngữ đề thi thay đổi được, bạn kiểm trên trang của hội đồng bang khi đăng ký thi.
Chỗ người Việt hay rớt không phải tay nghề mà là quy trình vệ sinh: quên rửa tay ở bước bắt buộc, đặt dụng cụ đã dùng lẫn với dụng cụ sạch, không dán nhãn đúng, làm quá nhanh để kịp giờ mà bỏ bước. Ở tiệm, nhiều thợ quen làm tắt; khi thi, giám khảo chấm đúng từng bước. Ôn thực hành nên làm theo bảng kiểm của trường, lặp lại tới mức thành phản xạ.
Chuyển bằng sang bang khác
Giấy phép nail của bang này không tự động có giá trị ở bang khác. Khi chuyển bang, bạn nộp đơn xin cấp giấy phép theo diện chứng nhận hoặc tương đương ở bang mới, kèm xác nhận giấy phép cũ còn hiệu lực và lịch sử hành nghề. Nếu bang mới đòi nhiều giờ học hơn bang cũ, bạn có thể phải học bổ sung, hoặc được tính kinh nghiệm làm việc thay cho số giờ thiếu, tuỳ luật từng nơi. Một số bang còn đòi bạn thi phần luật của bang đó.
Ví dụ giả định: chị Thu có bằng nail ở một bang đòi số giờ học thấp, làm được ba năm, rồi theo chồng chuyển sang một bang đòi nhiều giờ hơn. Bang mới cho chị tính số năm kinh nghiệm thay cho phần giờ thiếu, chị chỉ phải nộp hồ sơ và thi phần luật. Nếu chị mới làm vài tháng, có thể chị phải học thêm cả trăm giờ. Vì thế, người biết trước mình sẽ chuyển bang nên hỏi kỹ quy định của bang đích trước khi chọn nơi học.
Đừng đi làm ở bang mới khi chưa có giấy phép của bang đó. Thanh tra đến tiệm, thợ không có giấy phép hợp lệ có thể bị phạt, tiệm bị phạt nặng hơn, và hồ sơ vi phạm có thể làm khó khi bạn xin giấy phép chính thức.
Lương và cách ăn chia: đọc cho đúng trước khi nhận việc
Thu nhập của thợ nail ở Mỹ không chỉ phụ thuộc tay nghề mà còn phụ thuộc cách tiệm trả tiền. Các kiểu phổ biến dưới đây khác nhau về thuế, về quyền lợi và về rủi ro cho bạn.
| Kiểu trả | Bạn nhận gì | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Lương giờ cộng tip | Lương cơ bản theo giờ, tip của khách | Lương giờ không được thấp hơn mức tối thiểu của bang; tiệm phải khấu trừ thuế, cấp W-2 |
| Ăn chia hoa hồng | Một phần trăm doanh thu dịch vụ bạn làm, cộng tip | Nếu bạn là nhân viên, tổng thu nhập theo giờ vẫn phải đạt lương tối thiểu và có tăng ca theo luật |
| Lương giờ hoặc hoa hồng, cái nào cao hơn | Ngày đông khách hưởng hoa hồng, ngày vắng có lương giờ | Cách khá công bằng cho thợ mới, hỏi rõ cách tính theo tuần hay theo ngày |
| Thuê ghế tự làm | Bạn thu tiền khách, trả tiền thuê ghế cho tiệm | Bạn là người tự doanh, tự mua đồ, tự đóng thuế tự doanh, thường cần giấy phép riêng |
| Trả tiền mặt không giấy tờ | Có vẻ được nhiều hơn | Không có lịch sử thu nhập để xin vay, bảo lãnh người thân, xin trợ cấp thất nghiệp; vẫn phải tự khai thuế |
Tip là của thợ. Tiệm không được giữ lại tip của bạn, trừ một số khoản phí xử lý thẻ theo luật của bang. Nếu tiệm trả bạn theo kiểu 1099 nhưng định giờ làm, định giá dịch vụ, cấp dụng cụ và bắt mặc đồng phục, bạn có thể đang bị phân loại sai là người làm hợp đồng trong khi thực chất là nhân viên. Sở lao động của bang là nơi hỏi khi bạn thấy bị trả không đúng.
Sức khoẻ nghề: thứ không ai nói lúc bạn mới vào nghề
Hơi hoá chất là rủi ro chính. Sơn móng, nước rửa, keo, chất lỏng đắp bột chứa các dung môi bay hơi. Các nhóm hay được nhắc tới là toluene, formaldehyde và dibutyl phthalate, nhiều hãng đã bỏ bớt nhưng không phải sản phẩm nào cũng vậy. Người làm nhiều năm trong tiệm kín hay than đau đầu, chóng mặt, khó thở, kích ứng da và mắt.
Khẩu trang thường không đủ. Khẩu trang y tế và cả khẩu trang lọc bụi loại tốt chỉ cản bụi mài, không lọc hơi dung môi. Muốn giảm hơi hoá chất phải có thông gió thật: quạt hút tại bàn, hệ thống hút đưa khí ra ngoài, cửa thoáng. Khi chọn tiệm, để ý xem tiệm có hút khí tại bàn hay chỉ bật quạt trần.
Găng tay và da. Găng tay nitrile giúp giảm tiếp xúc với hoá chất và với máu, dịch khi khách bị xước. Rửa tay, dưỡng da đều đặn. Dị ứng với acrylic là chuyện có thật và có thể đến sau nhiều năm làm, khi đã dị ứng thì rất khó tiếp tục nghề.
Có thai và cho con bú. Người đang có thai nên hỏi bác sĩ sản về việc làm trong tiệm nail, xin làm ở bàn xa khu đắp bột, tăng thông gió, hoặc giảm giờ. Chuyện này nên được tính trước chứ không đợi khi đã mang thai mới lo.
Lưng, cổ và mắt. Ngồi cúi nhiều giờ liền gây đau lưng, cổ, cổ tay. Điều chỉnh ghế, đèn bàn đủ sáng, nghỉ ngắn giữa các khách, tập giãn cơ. Nghề nail bền hay không nhiều khi nằm ở những thói quen nhỏ này.
Có nên chọn nghề nail làm bước đầu không
Nghề nail hợp với người cần vào việc nhanh, chưa thạo tiếng Anh, khéo tay và chịu đứng ngồi nhiều giờ. Nó cho thu nhập tương đối ổn ở vùng đông khách, lịch làm có thể linh hoạt, và mở đường lên làm thợ chính, quản lý, rồi chủ tiệm nếu bạn có vốn và chịu học quản lý. Nhiều gia đình người Việt ở Mỹ đã đi đúng con đường đó.
Mặt trái là thu nhập lên xuống theo mùa và theo kinh tế, khách giảm chi tiêu là tiệm vắng ngay; cạnh tranh giữa các tiệm rất gắt, có nơi hạ giá liên tục. Sức khoẻ là cái giá dài hạn. Và nếu bạn có bằng cấp, chuyên môn khác từ Việt Nam, ngồi tiệm quá lâu dễ khiến bạn không còn thời gian học lại nghề cũ hay học tiếng Anh để lên việc tốt hơn.
Cách nhiều người làm: học nail để có thu nhập trong vài năm đầu, đồng thời học tiếng Anh buổi tối và chuẩn bị cho hướng dài hạn, có thể là y tế, kế toán, kỹ thuật, hoặc mở tiệm có kế hoạch. Nghề nail là một lựa chọn tốt khi bạn chủ động chọn nó, kém đi khi bạn rơi vào nó chỉ vì không biết còn đường nào khác.
Câu hỏi thường gặp
Có bằng nail ở Việt Nam thì sang Mỹ có được làm ngay không?
Không. Bằng và kinh nghiệm ở Việt Nam thường không được hội đồng thẩm mỹ của các bang công nhận thay cho giờ học. Bạn phải học đủ số giờ ở trường được bang công nhận, thi đậu, có giấy phép của bang rồi mới được làm cho khách.
Không giỏi tiếng Anh có thi bằng nail được không?
Được ở nhiều nơi. Một số bang có đề thi tiếng Việt hoặc cho dùng thông dịch theo quy định, nhiều trường có lớp tiếng Việt. Nhưng bạn vẫn nên học thuộc thuật ngữ tiếng Anh về vệ sinh và bệnh về móng, vì làm việc với khách và thanh tra đều cần.
Học nail mất bao lâu?
Tuỳ số giờ bang bạn quy định và lịch học của bạn. Phần lớn các bang đòi vài trăm giờ; học toàn thời gian thì vài tháng, vừa học vừa làm thì lâu hơn. Cộng thêm thời gian chờ lịch thi và nhận giấy phép, thường mất thêm vài tuần.
Đang có thẻ xanh có cần giấy tờ gì đặc biệt để thi bằng nail không?
Hồ sơ thi thường cần giấy tờ tuỳ thân, số an sinh xã hội hoặc mã số thuế theo yêu cầu của bang, và xác nhận giờ học từ trường. Người có thẻ xanh không có thủ tục riêng; kiểm danh mục giấy tờ trên trang của hội đồng thẩm mỹ bang.
Tiệm trả lương theo hoa hồng có cần đảm bảo lương tối thiểu không?
Nếu bạn là nhân viên, tổng tiền bạn nhận chia cho số giờ làm vẫn phải đạt mức lương tối thiểu áp dụng, và làm quá giờ quy định phải có tiền tăng ca. Thuê ghế tự làm thì khác, bạn là người tự doanh. Thấy bị trả sai, hỏi sở lao động bang.
Có thai có nên tiếp tục làm nail không?
Nhiều người vẫn làm, nhưng nên hỏi bác sĩ sản sớm, chọn tiệm có hút khí tại bàn, tránh khu đắp bột, đeo găng, nghỉ giữa giờ. Nếu thấy chóng mặt, buồn nôn kéo dài khi ở trong tiệm, nên tạm nghỉ và báo bác sĩ.