Texas là nơi có cộng đồng người Việt lớn thứ hai nước Mỹ, và là điểm đến của nhiều gia đình rời California vì giá nhà. Bang này không đánh thuế thu nhập cá nhân, đất rộng, nhà mới nhiều, việc làm đa dạng từ dầu khí, y tế, kho vận tới công nghệ. Đổi lại, thuế tài sản thuộc hàng cao, thời tiết khắc nghiệt hơn người mới sang nghĩ, và gần như mọi việc đều cần xe.
Bài này viết cho người đang cân nhắc về Texas theo diện bảo lãnh, diện việc làm hoặc người đã ở Mỹ muốn chuyển bang. Bạn sẽ thấy cách đọc đúng câu “Texas không có thuế”, chân dung bốn vùng đô thị lớn, chuyện chọn công ty điện mà ở bang khác không có, rủi ro bão lũ và lạnh bất thường, cùng những sai lầm hay gặp. Mức thuế, phí, điều kiện chương trình đổi theo năm và theo hạt; khi quyết định hãy kiểm trên trang chính thức.
“Không có thuế thu nhập” nghĩa là gì trên hoá đơn của bạn
Tiền lương không bị bang đánh thuế. Texas không thu thuế thu nhập cá nhân ở cấp bang, nên trên phiếu lương bạn chỉ thấy thuế liên bang, an sinh xã hội và Medicare. Với người lương cao chuyển từ bang đánh thuế mạnh, khoản giữ lại được mỗi tháng là thật.
Thuế tài sản bù vào. Ngân sách trường học, hạt, thành phố ở Texas dựa nhiều vào thuế nhà đất. Tổng mức thuế tài sản thực tế ở nhiều khu thường cao hơn rõ rệt so với California hay các bang miền Đông, và tính trên giá trị định hằng năm chứ không cố định theo giá mua. Nhà ở khu mới có thể còn chịu thêm khoản thu của các quận tiện ích đặc biệt dùng để trả nợ hạ tầng.
Thuế bán hàng cộng của bang và địa phương. Mua sắm ở Texas chịu thuế bán hàng gồm phần của bang và phần địa phương; ở các thành phố lớn, tổng mức thường chạm trần do luật bang đặt. Thực phẩm chưa chế biến và thuốc kê đơn thường được miễn.
Người thuê nhà cũng chịu thuế tài sản gián tiếp. Chủ nhà tính thuế vào giá thuê. Vì vậy người thuê thu nhập trung bình chuyển từ bang khác sang có khi thấy tổng chi phí không giảm nhiều như kỳ vọng, nhất là khi phải mua thêm xe.
Bốn vùng đô thị và đời sống người Việt ở từng nơi
Texas rộng hơn nhiều nước châu Âu; từ Houston lên Dallas mất khoảng bốn giờ lái xe. Mỗi vùng là một thị trường lao động riêng, và cộng đồng Việt ở từng nơi có lịch sử khác nhau.
| Vùng | Cộng đồng Việt | Việc làm nổi bật | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Houston (Alief, Bellaire, Sugar Land, Pearland) | Đông nhất bang; khu thương mại Việt dọc đường Bellaire, nhiều chợ, quán, phòng mạch | Dầu khí, hoá dầu, trung tâm y khoa lớn, cảng biển, kho vận | Ngập lụt khi mưa bão; nóng ẩm dài; giao thông xa lộ |
| Dallas – Fort Worth (Garland, Arlington, Grand Prairie, Haltom City) | Đông và rải nhiều thành phố vệ tinh; nhiều tiệm nail, nhà hàng, cơ sở kinh doanh gia đình | Tài chính, văn phòng công ty, hàng không, kho vận, sản xuất | Mưa đá, lốc xoáy mùa xuân; khu mới mọc nhanh, thuế khu tiện ích |
| Austin | Nhỏ hơn nhưng trẻ, nhiều kỹ sư, sinh viên | Công nghệ, bán dẫn, chính quyền bang, đại học | Giá nhà tăng mạnh thập niên qua; cạnh tranh việc trình độ cao |
| San Antonio | Nhỏ, gắn với quân đội và các gia đình sang lâu năm | Quân sự, y tế, du lịch, dịch vụ | Lương trung bình thấp hơn Austin, Dallas; nhà dễ mua hơn |
Ven vịnh Mexico còn có những làng nghề tôm cá của người Việt ở Kemah, Seadrift, Palacios, Port Arthur, hình thành từ cuối thập niên 1970. Đây là đời sống rất khác thành phố: thu nhập theo mùa, phụ thuộc thời tiết và giá tôm, và hiện nay thế hệ con cháu phần lớn đã lên thành phố làm nghề khác.
Nhà ở: mua dễ hơn California nhưng đọc kỹ ba khoản cố định
Texas có nhiều khu nhà mới ở vành đai các thành phố lớn, giá nhà tính trên mỗi mét vuông thường thấp hơn California, và người mới có công việc ổn định một hai năm có thể mua được nhà sớm hơn. Nhưng khi đặt hai căn cạnh nhau, đừng chỉ so giá bán. Ba khoản cố định phải cộng vào tiền trả góp là thuế tài sản, phí hội quản lý khu (HOA) và bảo hiểm nhà.
Chủ nhà dùng căn nhà làm nơi ở chính được nộp đơn miễn giảm thuế dành cho nhà ở chính (homestead exemption) với văn phòng thẩm định của hạt. Khoản này giảm phần giá trị chịu thuế và giới hạn mức tăng giá trị định hằng năm cho nhà ở chính, nhưng chỉ có khi bạn nộp đơn. Người mua nhà lần đầu quên nộp là chuyện hay gặp. Mỗi năm hạt gửi thông báo giá trị định; nếu thấy định quá cao so với giá thị trường, bạn có quyền khiếu nại trong thời hạn ghi trên thông báo.
Ví dụ giả định: căn nhà giá 350.000 USD ở một khu mới vùng Houston, tổng mức thuế tài sản cộng khoản thu khu tiện ích khoảng 2,5 phần trăm thì mỗi năm thuế đã khoảng 8.750 USD, tức hơn 700 USD mỗi tháng, chưa tính bảo hiểm và HOA. Một căn đắt hơn một chút ở khu cũ, không có khu tiện ích, có thể tổng chi hằng tháng lại thấp hơn. Mức thuế thật phải tra trên trang của văn phòng thẩm định và văn phòng thu thuế hạt cho đúng địa chỉ.
Chọn công ty điện: việc riêng của Texas
Ở phần lớn vùng Houston, Dallas – Fort Worth, điện được bán theo thị trường mở: đường dây do công ty phân phối của vùng quản lý, nhưng bạn tự chọn công ty bán lẻ và gói giá. Khi dọn vào nhà mới, nếu không chọn, bạn có thể bị xếp vào gói mặc định giá cao. Austin, San Antonio và một số thành phố khác dùng công ty điện của thành phố nên không phải chọn.
Các gói điện thường gồm giá cố định trong một số tháng, giá thả nổi, gói “đêm miễn phí”, gói có phí cơ bản hằng tháng. Cái bẫy nằm ở chữ nhỏ: nhiều gói quảng cáo giá rất thấp chỉ khi bạn dùng đúng một mức điện nhất định, dùng ít hơn hay nhiều hơn đều bị tính giá cao hơn. Mùa hè Texas máy lạnh chạy liên tục, lượng điện tháng bảy, tháng tám có thể gấp đôi gấp ba mùa xuân. Hãy đọc tài liệu công bố giá chuẩn của từng gói, nhìn giá ở nhiều mức tiêu thụ và chọn gói giá cố định cho cả năm nếu không muốn bất ngờ.
Tháng 2 năm 2021, đợt bão tuyết làm lưới điện Texas mất điện diện rộng nhiều ngày, nhiều nhà vỡ ống nước, và một số khách hàng dùng gói giá thả nổi theo thị trường bán buôn nhận hoá đơn khổng lồ. Bài học cho người mới đến: tránh gói giá thả nổi theo thị trường bán buôn, biết cách khoá van nước tổng, để vòi nhỏ giọt và che ống ngoài trời khi có báo động đóng băng.
Thời tiết: nóng dài, bão, lũ và những đợt lạnh bất thường
Người từ Việt Nam sang thường nghĩ đã quen nóng, nhưng mùa hè Texas dài, nắng gắt và có thể kéo nhiệt độ ban ngày lên rất cao nhiều tuần liền. Mỗi vùng có loại rủi ro riêng, và gia đình nên chuẩn bị từ đầu:
- Bão nhiệt đới và ngập lụt ở vùng Houston, ven biển: năm 2017 bão Harvey gây lụt nặng trên diện rộng. Bảo hiểm nhà thường không chi trả ngập lụt; muốn có phải mua bảo hiểm lũ riêng, và loại mua qua chương trình liên bang thường có thời gian chờ trước khi có hiệu lực, nên không thể đợi bão tới mới mua.
- Mưa đá và lốc xoáy ở Bắc Texas: mưa đá mùa xuân làm hỏng mái nhà, xe cộ; bảo hiểm nhà ở vùng này thường có mức khấu trừ riêng cho gió và mưa đá.
- Đóng băng: hiếm nhưng khi tới thì nhà cửa ở Texas ít được thiết kế cho lạnh sâu; chuẩn bị chăn, nước, đèn pin, thuốc.
- Nắng nóng: người làm ngoài trời, người già, trẻ nhỏ dễ say nắng; không bao giờ để trẻ hay thú nuôi trong xe đậu ngoài nắng dù chỉ vài phút.
- Tra bản đồ vùng ngập trước khi thuê hay mua: bản đồ vùng ngập của cơ quan quản lý khẩn cấp liên bang và lịch sử ngập của khu là thông tin bạn nên tự tra, đừng chỉ nghe môi giới.
Việc làm, xe cộ và nhịp sống hằng ngày
Thị trường lao động Texas rộng ở các ngành không đòi bằng cấp Mỹ ngay từ đầu: kho vận, sản xuất, xây dựng, sửa xe, nhà hàng, tiệm nail. Người có nghề y tế, kỹ thuật, kế toán vẫn phải đi qua giấy phép hành nghề của bang như mọi nơi. Lương tối thiểu ở Texas theo mức liên bang, thấp hơn nhiều bang khác, nên lương thực tế phụ thuộc rất lớn vào ngành và chủ thuê; đừng lấy mức lương nghe kể ở California để tính cho Texas.
Các thành phố Texas trải rất rộng, giao thông công cộng hạn chế ngoài vài tuyến trung tâm, nên gần như mọi gia đình đều cần xe, thường là hai xe. Xa lộ quanh Houston và Dallas đông vào giờ cao điểm và tai nạn khá nhiều; người mới lái nên làm quen đường cao tốc vào giờ thấp điểm trước. Texas cho người có bằng lái của một số nước đổi sang bằng Texas theo thoả thuận, còn bằng Việt Nam thì phải thi như người mới; thời hạn được dùng bằng nước ngoài sau khi thành cư dân khá ngắn, nên làm bằng sớm.
Cộng đồng Việt ở Houston và Dallas sinh hoạt sôi nổi: hội chợ Tết, chợ đêm, các hội đoàn, lớp tiếng Việt cuối tuần cho trẻ em. Người lớn tuổi đi theo con dễ thích nghi hơn khi ở gần những khu này, nhưng vì phải lái xe nên họ cũng dễ bị kẹt ở nhà nếu con đi làm cả ngày. Tìm hiểu xe đưa đón người cao tuổi của hạt và các trung tâm sinh hoạt người cao tuổi gần nhà là việc nên làm trong tháng đầu.
Sai lầm hay gặp khi chuyển về Texas
Tính thiếu thuế tài sản khi mua nhà. Chỉ nhìn giá bán và lãi suất, rồi giật mình khi khoản giữ lại cho thuế trong tiền trả góp hằng tháng bị điều chỉnh tăng sau năm đầu.
Quên nộp đơn miễn giảm nhà ở chính. Không nộp thì không được giảm, và cũng không có giới hạn tăng giá trị định dành cho nhà ở chính.
Chọn gói điện theo giá quảng cáo. Giá thấp nhất trên trang quảng cáo thường chỉ đúng ở một mức tiêu thụ; hoá đơn mùa hè mới là thước đo.
Mua nhà vùng ngập mà không mua bảo hiểm lũ. Không nằm trong vùng ngập bắt buộc không có nghĩa là không bao giờ ngập; nhiều nhà bị ngập năm 2017 nằm ngoài vùng bắt buộc.
Chuyển từ California sang khi chưa có việc. Texas rẻ hơn nhưng không rẻ tới mức thất nghiệp vài tháng mà vẫn ổn; mạng lưới người quen ở bang cũ cũng mất theo.
Câu hỏi thường gặp
Texas không có thuế thu nhập thì sống ở đây có rẻ hơn California không?
Thường rẻ hơn về tiền nhà, nhưng thuế tài sản cao hơn, bảo hiểm nhà ở vùng bão lũ không rẻ và gần như phải có xe. Với người thuê nhà thu nhập trung bình, chênh lệch nhỏ hơn quảng cáo. Hãy so số tiền dư mỗi tháng ở hai vùng cụ thể.
Homestead exemption ở Texas là gì và nộp khi nào?
Đó là đơn miễn giảm thuế tài sản cho căn nhà bạn dùng làm nơi ở chính, nộp với văn phòng thẩm định của hạt sau khi mua và dọn vào ở. Nó giảm phần giá trị chịu thuế và giới hạn mức tăng giá trị định hằng năm. Thời hạn và mẫu đơn xem trên trang của hạt.
Ở Houston có cần mua bảo hiểm lũ không?
Nên cân nhắc nghiêm túc kể cả khi nhà không nằm trong vùng ngập bắt buộc, vì bảo hiểm nhà thường không chi trả lũ. Bảo hiểm lũ qua chương trình liên bang thường có thời gian chờ trước khi có hiệu lực, nên phải mua từ sớm chứ không đợi mùa bão.
Dọn vào nhà mới ở Dallas thì chọn công ty điện thế nào?
Tra địa chỉ để biết khu của bạn thuộc thị trường điện mở hay công ty điện thành phố. Nếu được chọn, đọc tài liệu công bố giá chuẩn của từng gói, so giá ở nhiều mức tiêu thụ, ưu tiên gói giá cố định đủ mười hai tháng và tránh gói thả nổi theo thị trường bán buôn.
Bằng lái Việt Nam dùng ở Texas được bao lâu?
Sau khi trở thành cư dân Texas, bạn chỉ được dùng bằng nước ngoài trong một thời gian ngắn rồi phải có bằng Texas. Bằng Việt Nam không được đổi thẳng nên phải thi lý thuyết và thi lái. Kiểm quy định hiện hành trên trang của cơ quan cấp bằng lái Texas.
Người lớn tuổi sang Texas với con có khó thích nghi không?
Khó nhất là chuyện đi lại vì các thành phố trải rộng, thiếu xe công cộng. Ở gần khu người Việt ở Houston hay Dallas, tìm trung tâm sinh hoạt người cao tuổi và dịch vụ đưa đón của hạt giúp cha mẹ bớt bị kẹt ở nhà khi con đi làm.