Sống ở bang Washington cho người Việt: Seattle, Tacoma, Kent và miền đông khô hạn

Bang Washington ở góc tây bắc nước Mỹ, giáp Canada, thường được người Việt nhắc tới qua Seattle và những công ty công nghệ lớn. Cộng đồng người Việt ở đây không đông bằng California hay Texas, nhưng đủ dày ở vài thành phố quanh vịnh Puget Sound để người mới sang tìm được chợ Việt, chùa, nhà thờ, lớp tiếng Việt cho con và người nói cùng tiếng ở nơi làm việc.

Điểm hút người ta về Washington là bang không đánh thuế thu nhập cá nhân trên lương, lương nhiều ngành cao, mùa hè mát và thiên nhiên gần nhà. Cái giá đi kèm là nhà ở quanh Seattle thuộc nhóm đắt của nước Mỹ, thuế bán hàng cao, mùa mưa xám kéo dài nhiều tháng. Bài này đi qua từng vùng, cách tiền bạc thật sự chạy trong một gia đình ở đây, và những điều người mới thường chỉ biết sau năm đầu.

Các vùng người Việt hay ở và mỗi vùng hợp với ai

Seattle nội thành. Khu Little Saigon nằm sát khu phố Hoa ở phía nam trung tâm, có chợ, tiệm phở, tiệm vàng, văn phòng dịch vụ nói tiếng Việt. Thung lũng Rainier ở đông nam thành phố cũng có nhiều gia đình Việt lâu năm. Ở nội thành tiện đi làm bằng xe buýt và tàu điện, nhưng tiền thuê nhà cao và nhà rộng cho gia đình đông người rất hiếm.

Dải phía nam: Tukwila, Renton, Kent, Federal Way. Đây là nơi nhiều gia đình Việt chọn khi cần nhà rộng hơn với giá dễ thở hơn Seattle. Gần sân bay, gần các khu kho vận và nhà máy, có nhiều chợ Á. Đổi lại, đi làm vào Seattle hay sang bờ đông giờ cao điểm có thể mất cả tiếng.

Tacoma. Cách Seattle chừng một giờ lái xe về phía nam, Tacoma có một trục phố buôn bán người Việt lâu đời ở phía nam thành phố, giá nhà thấp hơn hẳn vùng Seattle. Hợp với người làm ở cảng, bệnh viện, căn cứ quân sự quanh đó hoặc chấp nhận đi xa.

Bờ đông hồ Washington: Bellevue, Redmond, Kirkland. Vùng của các công ty công nghệ, trường công được nhiều phụ huynh đánh giá cao, nhà đắt nhất bang. Người Việt ở đây phần đông là kỹ sư sang theo diện lao động hoặc du học rồi ở lại.

Phía bắc: Lynnwood, Everett. Gắn với ngành hàng không và các xưởng sản xuất, có cộng đồng Việt nhỏ nhưng ổn định, giá nhà mềm hơn bờ đông.

Miền đông: Spokane, Tri-Cities, Yakima. Bên kia dãy Cascade là một Washington khác hẳn: khô, nắng, mùa đông lạnh có tuyết, nông nghiệp và năng lượng. Nhà rẻ hơn nhiều, cộng đồng Việt mỏng, hợp người đã có việc ở đó hoặc muốn sống chậm.

Thuế: không có thuế thu nhập bang không có nghĩa là rẻ

Washington không thu thuế thu nhập cá nhân trên tiền lương, nên một người làm công ăn lương ở đây giữ lại nhiều hơn so với cùng mức lương ở California hay Oregon. Đây là lợi thế thật, đặc biệt với người lương cao. Nhưng bang phải lấy tiền từ chỗ khác, và gánh nặng dồn sang ba khoản bạn sẽ thấy hằng ngày.

Thứ nhất là thuế bán hàng, gồm phần của bang cộng phần của địa phương, ở vùng Seattle thuộc nhóm cao nhất nước. Mua xe, mua đồ gia dụng lớn là thấy rõ. Thứ hai là thuế tài sản trên nhà, tính theo giá trị định giá của quận, tăng theo giá nhà. Người thuê nhà không đóng trực tiếp nhưng chủ nhà tính vào tiền thuê. Thứ ba là các phí đăng ký xe và thuế giao thông vùng, ở khu vực có hệ thống tàu điện khu vực thì phí đăng ký xe cao hơn nơi khác.

Ngoài ra, từ năm 2022 bang có thu thuế trên lãi vốn dài hạn vượt một ngưỡng nhất định, áp vào người bán cổ phiếu hay tài sản tài chính với số lãi lớn; nhà ở thường không thuộc diện này. Ngưỡng và thuế suất được điều chỉnh, nên nếu bạn có danh mục đầu tư lớn, kiểm lại trên trang Sở Thuế bang Washington trước khi bán. Người có thu nhập chủ yếu từ lương thì phần lớn chỉ cần quan tâm thuế liên bang.

Việc làm: ngành nào mạnh và người mới bắt đầu từ đâu

Kinh tế vùng Puget Sound dựa vào bốn trụ: công nghệ phần mềm và điện toán đám mây, hàng không, cảng biển và kho vận, y tế. Người Việt sang theo diện tay nghề hay du học ngành máy tính thường vào khối công nghệ ở Seattle và bờ đông. Người sang theo diện bảo lãnh gia đình, chưa giỏi tiếng Anh, thường bắt đầu ở kho hàng, nhà máy chế biến, tiệm nail, nhà hàng, dịch vụ chăm sóc người già tại nhà.

Lương tối thiểu của bang Washington thuộc nhóm cao nhất nước và được điều chỉnh mỗi năm theo lạm phát; Seattle và vài thành phố lân cận còn đặt mức riêng cao hơn mức bang. Con số cụ thể đổi hằng năm, bạn tra trên trang Sở Lao động và Công nghiệp của bang. Điều đáng biết là mức lương tối thiểu cao làm việc nhập môn ở đây trả khá hơn nhiều bang khác, nhưng tiền nhà ăn mất phần lớn khoản chênh lệch đó.

Với người có nghề cần giấy phép như điều dưỡng, kỹ thuật viên, thợ điện, thẩm mỹ, giấy phép do bang cấp và thường không tự chuyển từ bang khác sang. Nếu bạn định chuyển từ California hay Texas lên, tìm hiểu thủ tục chuyển giấy phép trước khi nghỉ việc cũ. Các trường cao đẳng cộng đồng trong vùng có chương trình học nghề ngắn hạn và lớp tiếng Anh cho người lớn với học phí thấp cho cư dân bang.

Một năm thời tiết và việc nó ảnh hưởng tới đời sống

Người Việt mới sang hay bất ngờ không phải vì lạnh mà vì thiếu nắng. Bảng dưới mô tả theo nguyên lý cho vùng phía tây dãy Cascade, nơi phần lớn người Việt sinh sống.

Nhiều người lớn tuổi từ Việt Nam sang thấy buồn và mệt vào mùa mưa thứ nhất. Đây là chuyện có thật, không phải yếu đuối: bác sĩ ở vùng này quen với tình trạng thiếu ánh sáng theo mùa và có cách hỗ trợ. Lên kế hoạch hoạt động cộng đồng, đi chợ Việt, đi lễ, gặp bạn bè vào những tháng tối nhất giúp nhiều hơn bạn nghĩ.

Đi lại: sống được không cần xe ở đâu

Quanh Seattle có mạng lưới xe buýt của quận, tàu điện nhẹ chạy từ phía bắc qua trung tâm xuống sân bay và các tuyến mở rộng sang bờ đông, tàu cao tốc khu vực giờ cao điểm và phà nối các đảo và bán đảo bên kia vịnh. Một thẻ trả trước dùng chung cho các hệ thống này. Người ở nội thành Seattle hoặc gần ga tàu điện có thể sống không cần xe, nhất là khi chưa có bằng lái Mỹ.

Ra khỏi trục tàu điện, xe buýt thưa dần, và ở Kent, Federal Way, Tacoma, Everett gần như gia đình nào cũng cần ít nhất một xe. Khi đã là cư dân bang, bạn phải đổi sang bằng lái Washington trong một khoảng thời gian ngắn sau khi chuyển đến, thường được nêu là khoảng 30 ngày; kiểm lại quy định hiện hành của Sở Cấp phép bang. Bằng lái Việt Nam không đổi thẳng được, nên phải thi lý thuyết và thi lái.

Kẹt xe trên các trục cao tốc chính chạy bắc nam và cầu nổi qua hồ Washington là chuyện hằng ngày. Một số làn đường thu phí theo giờ cao điểm. Khi chọn nhà, đừng chỉ nhìn khoảng cách trên bản đồ: thử lái quãng đường đi làm vào đúng giờ bạn sẽ đi, một lần buổi sáng và một lần buổi chiều.

Nhà ở và các khoản chi một gia đình hay tính sót

Giá thuê và giá mua quanh Seattle cao hơn mặt bằng chung nước Mỹ một khoảng lớn, và cách xa trung tâm là cách duy nhất để giảm. Ví dụ giả định để hình dung cách tính, không phải số liệu thị trường: một gia đình bốn người, hai vợ chồng đi làm ở Renton, cân nhắc căn hộ hai phòng ở Renton và nhà ba phòng ở Federal Way. Căn ở Federal Way rộng hơn và rẻ hơn mỗi tháng, nhưng cần xe thứ hai, thêm xăng, phí cầu đường, bảo hiểm xe, và mỗi người mất thêm chừng một giờ đi lại mỗi ngày. Cộng hết lại, khoản tiết kiệm có thể chỉ còn một nửa.

Những khoản người mới hay quên: tiền giữ trẻ, vốn thuộc nhóm đắt nhất nước ở vùng này và có danh sách chờ; tiền sưởi mùa đông với nhà cũ cách nhiệt kém; bảo hiểm nhà vùng có rủi ro động đất; phí hội cư dân ở khu nhà mới.

Bang có chương trình bảo hiểm y tế cho người thu nhập thấp và trẻ em, cùng sàn bảo hiểm của bang cho người tự mua. Điều kiện cho người nhập cư tuỳ tình trạng cư trú và thời gian có thẻ xanh, nên khi mới sang hãy hỏi nhân viên của sàn bảo hiểm bang hoặc trung tâm y tế cộng đồng, nơi thường có người hỗ trợ bằng tiếng Việt.

Washington hợp với ai, không hợp với ai

Hợp với gia đình có người làm ngành lương cao. Khi thu nhập đủ để gánh tiền nhà, việc không có thuế thu nhập bang cộng với lương ngành công nghệ, y tế, hàng không cho phép tích luỹ nhanh hơn nhiều bang.

Hợp với người thích thiên nhiên và khí hậu mát. Núi, hồ, rừng và biển nằm trong vòng một vài giờ lái xe. Mùa hè không oi bức như miền nam.

Ít hợp với người cần cộng đồng Việt thật đông để sống. Bạn vẫn tìm được chợ, chùa, người nói tiếng Việt, nhưng không thể đi làm, đi khám, làm giấy tờ hoàn toàn bằng tiếng Việt như ở vài vùng California hay Houston.

Ít hợp với người lương thấp mà muốn ở gần Seattle. Lương tối thiểu cao nhưng chưa bù được tiền nhà. Người mới sang chưa có nghề thường phải chọn giữa ở xa và đi làm lâu, hoặc ở chung nhiều người.

Cân nhắc kỹ nếu cha mẹ lớn tuổi đi cùng. Mùa mưa dài và khoảng cách đi lại có thể làm người già thấy cô lập. Chọn nhà gần chợ Việt, gần trạm xe buýt và gần nơi sinh hoạt cộng đồng giúp các cụ tự đi lại được.

Câu hỏi thường gặp

Bang Washington có thật sự không có thuế thu nhập không?

Bang không đánh thuế thu nhập cá nhân trên tiền lương. Bạn vẫn đóng thuế thu nhập liên bang như mọi bang khác, và bang có thuế trên lãi vốn dài hạn vượt ngưỡng từ năm 2022. Thuế bán hàng và thuế tài sản ở đây khá cao.

Người Việt ở Seattle sống tập trung ở đâu?

Trong thành phố là khu Little Saigon cạnh khu phố Hoa và vùng thung lũng Rainier. Ngoài thành phố, nhiều gia đình ở dải phía nam như Tukwila, Renton, Kent, Federal Way, cùng với Tacoma và vùng Lynnwood, Everett ở phía bắc.

Từ California chuyển lên Washington có phải thi lại bằng lái không?

Thường không cần thi lại nếu bằng lái bang cũ còn hạn, bạn chỉ cần đổi sang bằng Washington trong thời hạn quy định sau khi thành cư dân. Bằng lái Việt Nam thì khác, phải thi lý thuyết và thi lái. Kiểm thủ tục hiện hành với Sở Cấp phép bang.

Mùa mưa ở Seattle có đáng sợ như lời đồn không?

Mưa ở đây chủ yếu là mưa phùn nhẹ, ít khi xối xả như mùa mưa Sài Gòn. Cái khó là trời xám và ngày ngắn kéo dài nhiều tháng. Người có kế hoạch vận động, sinh hoạt cộng đồng và đèn sáng trong nhà thường thích nghi được sau một hai mùa.

Miền đông bang Washington có đáng để sống không?

Spokane, Tri-Cities hay Yakima có nhà rẻ hơn nhiều, nắng nhiều, nhưng cộng đồng người Việt mỏng và việc làm tập trung ở nông nghiệp, năng lượng, y tế. Hợp với người đã có việc ở đó hoặc chấp nhận sống xa cộng đồng.