Nhiều cặp vợ chồng người Việt có con đầu lòng sau một hai năm ở Mỹ, khi vừa có thẻ xanh, vừa ổn định việc làm, và chưa biết hệ thống y tế ở đây vận hành ra sao. Khám thai ở Mỹ khác Việt Nam: ít lần siêu âm hơn, bác sĩ hẹn theo lịch chuẩn, không có chuyện đến phòng khám tư siêu âm mỗi tháng. Sinh ở bệnh viện cũng khác: nằm viện ngắn, y tá khuyến khích mẹ đi lại sớm, cho uống nước đá, tắm sớm, những điều làm ông bà ở Việt Nam lo lắng.
Bài này dành cho gia đình đang sống hợp pháp ở Mỹ, đi qua từng giai đoạn: chọn nơi khám thai, bảo hiểm trả những gì, chuẩn bị sinh, nằm viện, giấy tờ cho bé, nghỉ thai sản và chuyện giữ nếp ở cữ của người Việt. Chuyện sang Mỹ bằng visa du lịch để sinh con là chủ đề khác, đã có bài riêng trên site trong mục visa không định cư.
Khám thai: chọn bác sĩ và lịch khám chuẩn
Ở Mỹ, khám thai thường do bác sĩ sản phụ khoa hoặc nữ hộ sinh có giấy phép đảm nhận, làm việc tại phòng khám liên kết với một bệnh viện cụ thể. Bạn sẽ sinh ở bệnh viện mà bác sĩ của bạn có quyền hành nghề, nên chọn bác sĩ cũng là chọn bệnh viện. Kiểm cả hai đều thuộc mạng lưới của bảo hiểm bạn đang có, nếu không bạn có thể nhận hóa đơn rất lớn.
Lịch khám theo chuẩn: khoảng mỗi tháng một lần trong những tháng đầu, dày dần ở ba tháng giữa và mỗi tuần trong tháng cuối. Siêu âm thường chỉ vài lần trong cả thai kỳ nếu thai bình thường, cùng các xét nghiệm máu, xét nghiệm tầm soát tiểu đường thai kỳ và các sàng lọc di truyền nếu gia đình chọn. Nhiều bà mẹ Việt thấy như vậy là ít và lo lắng; thực tế các khuyến nghị dựa trên bằng chứng y khoa, khám nhiều hơn không làm thai khoẻ hơn mà chỉ tăng chi phí.
Nếu bạn chưa thạo tiếng Anh, bạn có quyền yêu cầu thông dịch viên y tế miễn phí tại bệnh viện, phòng khám nhận tiền liên bang. Ở những vùng đông người Việt có bác sĩ sản khoa nói tiếng Việt. Đừng để chồng hay con lớn dịch trong lúc khám những chuyện quan trọng, vì thuật ngữ y khoa dễ dịch sai.
Bảo hiểm: ai trả cho thai sản và sinh nở
Các gói bảo hiểm y tế theo chuẩn của Đạo luật Chăm sóc Sức khoẻ Hợp túi tiền phải trả cho chăm sóc thai sản và sinh nở như một nhóm phúc lợi thiết yếu, khám thai dự phòng thường không phải đồng trả. Bạn vẫn phải trả theo mức khấu trừ và đồng bảo hiểm của gói cho phần sinh nở và nằm viện. Đọc kỹ gói của bạn: mức khấu trừ, mức trần tự trả trong năm, bệnh viện nào trong mạng lưới.
Điểm hay bị hiểu lầm: có thai thường không phải là sự kiện cho phép đăng ký bảo hiểm ngoài mùa đăng ký mở ở chợ bảo hiểm, trong khi sinh con thì có. Một số bang có quy định riêng cho phép đăng ký khi có thai. Nếu chưa có bảo hiểm, đừng đợi; hỏi chương trình Medicaid của bang ngay khi biết có thai.
Medicaid trả cho một phần rất lớn số ca sinh ở Mỹ. Ngưỡng thu nhập cho phụ nữ mang thai thường cao hơn ngưỡng cho người lớn nói chung, và phần lớn các bang đã kéo dài bảo hiểm sau sinh cho mẹ tới mười hai tháng. Với người có thẻ xanh chưa đủ số năm chờ, nhiều bang vẫn có lựa chọn cho phụ nữ mang thai và trẻ em hiện diện hợp pháp; điều kiện từng bang khác nhau, hỏi cơ quan Medicaid của bang. Chương trình dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai, sau sinh và trẻ nhỏ cũng là nguồn hỗ trợ thực phẩm và tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ mà nhiều gia đình Việt bỏ qua.
Chuẩn bị trước ngày sinh
Đi tham quan khu sinh của bệnh viện. Nhiều bệnh viện có buổi tham quan và lớp chuẩn bị sinh, chăm sóc trẻ sơ sinh, nuôi con bằng sữa mẹ. Bạn biết đường vào cửa nào lúc nửa đêm, đậu xe ở đâu, cần mang gì.
Ghế ô tô cho bé. Bệnh viện thường không cho bé về nhà bằng ô tô nếu không có ghế an toàn cho trẻ sơ sinh lắp đúng cách. Mua trước, lắp trước, nhờ điểm kiểm tra ghế ô tô của sở cứu hoả hoặc cảnh sát ở địa phương kiểm tra nếu có.
Chọn bác sĩ nhi. Bé cần được bác sĩ nhi khám trong vài ngày sau khi về nhà. Chọn trước một bác sĩ nhi trong mạng lưới bảo hiểm, gần nhà, có giờ làm việc hợp lý.
Nghĩ trước về kế hoạch sinh. Bạn có muốn gây tê ngoài màng cứng không, ai vào phòng sinh, có muốn da kề da ngay sau sinh, có muốn giữ dây rốn hay không. Ghi ra và nói với bác sĩ, y tá. Kế hoạch có thể phải đổi khi có biến chứng, nhưng nói trước giúp đội ngũ y tế hiểu bạn.
Tính chuyện ông bà sang giúp. Nếu ông bà từ Việt Nam sang giúp ở cữ, xin visa thăm thân đủ sớm, mua bảo hiểm du lịch cho ông bà, và hiểu ông bà sẽ ở trong khuôn khổ thời gian được phép.
Ở bệnh viện và chuyện ở cữ kiểu Việt
Sinh thường ở Mỹ thường nằm viện khoảng hai ngày, sinh mổ khoảng ba bốn ngày; luật liên bang về bảo vệ sức khoẻ mẹ và trẻ sơ sinh yêu cầu các gói bảo hiểm thuộc phạm vi áp dụng không được cắt ngắn thời gian nằm viện dưới mức tối thiểu nhất định nếu bác sĩ thấy cần. Trong thời gian đó, bé được khám, tiêm, sàng lọc sơ sinh bằng vài giọt máu gót chân, kiểm tra thính lực.
Y tá Mỹ khuyến khích mẹ ngồi dậy, đi lại sớm, tắm sau sinh, uống nhiều nước, kể cả nước đá. Nhiều gia đình Việt giữ nếp kiêng nước lạnh, kiêng tắm, nằm yên. Bạn có quyền chọn: xin nước ấm thay nước đá, lau người thay vì tắm vòi sen nếu muốn. Điều không nên kiêng là đi lại nhẹ nhàng sớm, vì nằm yên lâu sau sinh, nhất là sau mổ, làm tăng nguy cơ cục máu đông.
Về nhà, ông bà thường lo cho mẹ ăn uống, giữ ấm theo kiểu Việt. Phần lớn những điều đó không hại, có khi còn giúp mẹ nghỉ ngơi tốt. Những điều cần nghe theo bác sĩ: cho bé nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, không gối, không chăn dày, không cho bé nằm chung giường với người lớn; dấu hiệu vàng da cần đưa đi khám; mẹ sốt, ra máu nhiều, đau đầu dữ dội hay buồn bã kéo dài phải gọi bác sĩ ngay. Trầm cảm sau sinh là bệnh, không phải yếu đuối.
Giấy tờ cho bé sau khi sinh
Trẻ sinh ra trên đất Mỹ có quốc tịch Mỹ theo Tu chính án thứ 14; với con của cha mẹ có thẻ xanh hoặc quốc tịch Mỹ, điều này không có tranh cãi. Chính sách với con của người chỉ có visa tạm trú đã có tranh chấp pháp lý từ năm 2025, cần kiểm nguồn chính thức nếu bạn thuộc trường hợp đó. Các giấy tờ cần làm theo thứ tự:
- Khai thông tin cho giấy khai sinh ngay tại bệnh viện: tên bé, tên cha mẹ đúng như giấy tờ, chú ý thứ tự họ tên và dấu tiếng Việt vì giấy khai sinh Mỹ thường không có dấu.
- Đánh dấu xin số an sinh xã hội cho bé trên mẫu khai sinh ở bệnh viện; thẻ sẽ gửi về nhà sau vài tuần.
- Thêm bé vào bảo hiểm y tế trong thời hạn quy định, thường là khoảng ba mươi ngày với bảo hiểm qua chủ, không làm thì có thể phải đợi mùa đăng ký mở.
- Xin bản sao chính thức của giấy khai sinh từ cơ quan hộ tịch của bang hoặc quận; nên xin vài bản.
- Làm hộ chiếu Mỹ cho bé nếu định về Việt Nam; với trẻ dưới 16 tuổi, cả cha và mẹ thường phải có mặt hoặc có giấy đồng ý.
- Nếu muốn con có quốc tịch Việt Nam, liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Mỹ để đăng ký khai sinh hoặc ghi chú khai sinh, chuẩn bị giấy khai sinh Mỹ đã hợp pháp hoá theo yêu cầu.
Giấy tờ của bé sẽ đi theo bé cả đời: hồ sơ trường học, hộ chiếu, bảo lãnh người thân sau này. Một lỗi chính tả trong giấy khai sinh sửa được nhưng tốn thời gian, nên đọc kỹ trước khi ký ở bệnh viện.
Nghỉ thai sản và đi làm lại
Mỹ không có chế độ nghỉ thai sản có lương bắt buộc ở cấp liên bang cho mọi người lao động. Luật nghỉ phép gia đình và y tế của liên bang cho người đủ điều kiện nghỉ không lương có giữ việc trong một số tuần mỗi năm khi sinh con, áp dụng cho chủ có từ năm mươi nhân viên trở lên và người đã làm đủ thời gian. Một số bang như California, New York, New Jersey, Washington và vài bang khác có chương trình nghỉ phép gia đình có lương qua bảo hiểm của bang.
Nhiều công ty có chính sách riêng tốt hơn luật, ví dụ vài tuần nghỉ có lương cho mẹ và cả cha. Hỏi phòng nhân sự sớm, ngay khi bạn sẵn sàng thông báo có thai, để biết bạn được nghỉ bao lâu, nhận bao nhiêu phần trăm lương, phải nộp giấy gì, và bảo hiểm y tế có được giữ trong lúc nghỉ không.
Ví dụ giả định: chị Hằng làm kế toán ở một công ty vừa tại Seattle, anh Khoa làm thợ điện tự doanh. Chị được nghỉ không lương có giữ việc theo luật liên bang, nhận một phần lương qua chương trình nghỉ có lương của bang Washington, công ty bù thêm vài tuần. Anh Khoa tự doanh nên phải tự đăng ký tham gia chương trình của bang từ trước mới được hưởng. Họ tính sớm nên không bị hụt thu nhập trong ba tháng đầu.
Hóa đơn sinh nở: đọc kỹ trước khi trả
Sau khi sinh, bạn có thể nhận nhiều hóa đơn từ nhiều nơi khác nhau: bệnh viện, bác sĩ sản, bác sĩ gây mê, bác sĩ nhi khám bé trong viện, phòng xét nghiệm. Mỗi bên tính riêng, gửi riêng, có khi vài tuần hay vài tháng sau. Đừng vội trả ngay khi nhận; đợi giấy giải thích quyền lợi của bảo hiểm cho từng dịch vụ, đối chiếu xem bảo hiểm đã trả phần nào, bạn còn phải trả phần nào.
Bé là một người được bảo hiểm riêng, nên chi phí chăm bé trong viện có thể tính vào mức khấu trừ của bé chứ không chỉ của mẹ, tuỳ gói. Nếu bác sĩ gây mê hay bác sĩ nhi ngoài mạng lưới dù bệnh viện trong mạng lưới, luật liên bang chống hóa đơn bất ngờ bảo vệ bạn khỏi bị tính giá ngoài mạng lưới trong nhiều tình huống cấp cứu và tại cơ sở trong mạng lưới. Thấy hóa đơn lạ, gọi bảo hiểm và phòng tài chính bệnh viện hỏi trước khi trả, và hỏi chương trình hỗ trợ tài chính của bệnh viện nếu thu nhập thấp.
Câu hỏi thường gặp
Có thai rồi mới mua bảo hiểm ở chợ bảo hiểm được không?
Thường thì có thai không phải là sự kiện cho phép đăng ký ngoài mùa đăng ký mở, trừ ở một số bang có quy định riêng. Sinh con thì là sự kiện đủ điều kiện. Nếu chưa có bảo hiểm, hãy hỏi chương trình Medicaid của bang ngay vì ngưỡng cho phụ nữ mang thai thường cao hơn.
Sinh con ở Mỹ thì con có quốc tịch Việt Nam không?
Con có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam có thể được xác định có quốc tịch Việt Nam theo luật Việt Nam, nhưng cần đăng ký với cơ quan đại diện Việt Nam. Giấy tờ và thủ tục cụ thể nên hỏi trực tiếp tổng lãnh sự quán hoặc đại sứ quán Việt Nam tại Mỹ.
Ở bệnh viện có được kiêng nước lạnh, kiêng tắm theo kiểu Việt không?
Được. Bạn có thể xin nước ấm thay nước đá, chọn lau người thay vì tắm vòi sen. Điều nên theo hướng dẫn của y tá là đi lại nhẹ nhàng sớm, nhất là sau mổ, để giảm nguy cơ cục máu đông.
Bao lâu thì bé có số an sinh xã hội?
Nếu bạn đánh dấu xin số an sinh trên mẫu khai sinh ở bệnh viện, thẻ thường gửi về nhà sau vài tuần. Thời gian có thể lâu hơn tuỳ bang và tuỳ thời điểm. Bạn cần số này để khai thuế cho con và mở một số tài khoản cho bé.
Ông bà ở Việt Nam sang giúp ở cữ cần lưu ý gì?
Xin visa thăm thân đủ sớm, mua bảo hiểm y tế du lịch cho ông bà vì chi phí khám chữa bệnh ở Mỹ rất cao, và giữ đúng thời gian lưu trú được phép. Ông bà sang giúp con cháu không được coi là đi làm, nhưng cũng không nên ở quá hạn.
Nghỉ thai sản ở Mỹ có được trả lương không?
Không có quy định liên bang bắt buộc trả lương. Luật liên bang chỉ bảo vệ việc làm khi nghỉ không lương với người đủ điều kiện. Một số bang có chương trình nghỉ có lương, và nhiều công ty có chính sách riêng, nên hỏi phòng nhân sự sớm.