Nhiều gia đình Việt có thường trú Úc nhưng vì công việc, vì chăm cha mẹ hay vì con cái mà sống phần lớn thời gian ở Việt Nam. Rồi một ngày họ phát hiện mình không lên được máy bay sang Úc, dù thẻ thường trú "vĩnh viễn". Lý do: visa thường trú của Úc là vĩnh viễn, nhưng quyền đi lại đi kèm chỉ có hạn 5 năm kể từ ngày được cấp visa.
Khi quyền đi lại hết hạn, muốn vào lại Úc với tư cách thường trú nhân, bạn cần Resident Return Visa, thường là visa 155, có trường hợp là visa 157. Bài này giải thích cơ chế quyền đi lại, điều kiện xin visa 155 theo từng hoàn cảnh, các tình huống hay gặp của gia đình Việt, và mối liên hệ với việc nhập quốc tịch.
Thường trú vĩnh viễn nhưng quyền đi lại có hạn
Khi được cấp visa thường trú, bạn nhận hai thứ: quyền ở lại Úc vô thời hạn, và quyền ra vào Úc nhiều lần trong 5 năm đầu. Phần thứ hai thường được gọi là quyền đi lại. Nếu bạn ở trong Úc khi quyền đi lại hết hạn, bạn vẫn là thường trú nhân và vẫn được ở lại. Nhưng nếu bạn ra khỏi Úc sau mốc đó, bạn cần một visa cho phép vào lại với tư cách thường trú nhân.
Nhiều người nhầm rằng phải "gia hạn thẻ PR" mỗi 5 năm. Thực ra visa thường trú không hết hạn; thứ hết hạn là quyền đi lại. Visa 155 không cấp lại thường trú, nó cấp lại quyền đi lại cho thường trú nhân. Hiểu đúng điều này giúp bạn không hoảng khi thấy ngày hết hạn trên hệ thống kiểm tra visa.
Bạn có thể kiểm ngày hết hạn quyền đi lại trên thư cấp visa hoặc qua hệ thống kiểm tra tình trạng visa trực tuyến của Bộ Nội vụ. Ghi ngày này vào lịch gia đình, và kiểm trước mọi chuyến đi dài, đặc biệt khi bạn dự định ở ngoài Úc qua mốc 5 năm.
Điều kiện xin visa 155 theo từng hoàn cảnh
Đã ở Úc đủ 2 năm trong 5 năm gần nhất. Nếu trong 5 năm trước ngày nộp, bạn đã ở Úc tổng cộng ít nhất 2 năm với tư cách thường trú nhân hoặc công dân, bạn thường được cấp visa 155 với quyền đi lại 5 năm. Hai năm này không cần liên tục, được cộng dồn theo ngày.
Chưa đủ 2 năm nhưng có gắn bó đáng kể với Úc. Nếu chưa đủ 2 năm, bạn phải chứng minh có gắn bó đáng kể có lợi cho Úc, như gắn bó kinh doanh, nghề nghiệp, văn hoá hoặc cá nhân. Visa cấp trong trường hợp này thường có hiệu lực ngắn hơn.
Vắng mặt dài và lý do vắng mặt. Nếu bạn đã ở ngoài Úc liên tục quá 5 năm, ngoài gắn bó đáng kể bạn thường còn phải chứng minh có lý do thuyết phục cho việc vắng mặt lâu, như chăm người thân ốm nặng, những hoàn cảnh nằm ngoài kiểm soát của bạn.
Thành viên gia đình. Vợ chồng và con của người đủ điều kiện có thể được xét theo điều kiện riêng gắn với người đó, nhất là khi cả gia đình đi cùng nhau.
Visa 157. Visa 157 là loại có hiệu lực rất ngắn, dành cho một số trường hợp đã ở Úc trong thời gian gần đây nhưng không đủ 2 năm và cần đi lại gấp vì lý do thuyết phục. Điều kiện chi tiết đọc trên trang Bộ Nội vụ.
Gắn bó đáng kể có lợi cho Úc nghĩa là gì
Đây là phần khó nhất và cũng là phần người nộp hay viết sơ sài nhất. Gắn bó đáng kể không chỉ là "có nhà ở Úc" hay "có con ở Úc". Bộ Nội vụ xem bạn có mối liên hệ thật, đáng kể và mang lại lợi ích cho Úc hay không, xét trên nhiều mặt cùng lúc.
Gắn bó kinh doanh có thể là bạn sở hữu hoặc điều hành doanh nghiệp ở Úc, có hoạt động thương mại thường xuyên với đối tác Úc. Gắn bó nghề nghiệp có thể là bạn làm việc cho công ty Úc ở nước ngoài, được cử đi công tác dài hạn. Gắn bó cá nhân thường là có vợ chồng, con, cha mẹ là công dân hoặc thường trú nhân đang sống ở Úc. Gắn bó văn hoá có thể là tham gia tổ chức cộng đồng, giáo dục, nghệ thuật ở Úc.
Bằng chứng tốt là giấy tờ cụ thể: hồ sơ thuế ở Úc, sổ sách doanh nghiệp, hợp đồng lao động với chủ Úc, giấy tờ nhà đang có người thân ở, hồ sơ học của con. Một lá thư kể chuyện không có giấy tờ đi kèm hiếm khi đủ. Viết rõ vì sao bạn phải ở ngoài Úc lâu và kế hoạch quay về của bạn cũng là phần quan trọng.
Các tình huống hay gặp của gia đình Việt
Bảng dưới mô tả khả năng theo nguyên lý; kết quả thật tuỳ hồ sơ và quyết định của Bộ Nội vụ.
| Tình huống | Hướng thường gặp | Điều cần chuẩn bị |
|---|---|---|
| Có PR 5 năm, sống ở Úc gần hết thời gian, giờ về Việt Nam làm việc vài năm | Thường đủ điều kiện 2 năm trong 5 năm, xin 155 trước khi rời Úc | Xin trước khi quyền đi lại hết hạn để không bị kẹt |
| Có PR nhưng chỉ sang Úc vài lần ngắn, con đang học ở Úc | Phải chứng minh gắn bó đáng kể, visa thường ngắn hạn | Hồ sơ học của con, nhà ở, kế hoạch về Úc sống |
| Cha mẹ có PR diện cha mẹ, về Việt Nam ở lâu | Xét gắn bó qua con cái ở Úc, thường kèm lý do vắng mặt | Bằng chứng con là công dân hoặc PR, lý do ở Việt Nam |
| Ở ngoài Úc liên tục quá 5 năm, không có gắn bó rõ | Khả năng được cấp thấp | Có thể phải tính một visa định cư mới |
| Đang ở Úc, quyền đi lại sắp hết, cần đi Việt Nam ngắn ngày | Xin 155 trước chuyến đi, thường đơn giản nếu đủ 2 năm | Kiểm thời gian xử lý hiện hành |
Điểm chung: xin visa 155 trước khi bạn cần nó. Có thể nộp từ trong hoặc ngoài Úc, nhưng chờ tới lúc vé máy bay đã đặt mới nộp là tự đặt mình vào thế bị động.
Visa 155 và đường nhập quốc tịch
Với nhiều người, câu hỏi thật không phải là "xin 155 thế nào" mà là "có nên nhập quốc tịch Úc để khỏi phải lo chuyện này". Công dân Úc không cần quyền đi lại, ra vào bằng hộ chiếu Úc. Nhưng để nhập quốc tịch, bạn phải đáp ứng điều kiện cư trú: sống hợp pháp ở Úc trong một số năm nhất định trước khi nộp đơn, trong đó có ít nhất một năm là thường trú nhân, và tổng số ngày vắng mặt không vượt quá giới hạn, cả trong toàn giai đoạn lẫn trong năm cuối.
Người sống phần lớn ở Việt Nam thường không đáp ứng điều kiện cư trú, nên quốc tịch không phải lối thoát ngay. Ngược lại, người đã sống ở Úc đủ lâu nên cân nhắc nộp quốc tịch trước khi bắt đầu giai đoạn sống ở nước ngoài dài, vì sau đó đếm ngày cư trú lại từ đầu sẽ rất khó.
Việt Nam cho phép một số trường hợp giữ quốc tịch Việt Nam khi nhập quốc tịch nước ngoài, và Úc chấp nhận hai quốc tịch. Thủ tục phía Việt Nam liên quan tới hộ chiếu, hộ tịch nên được tìm hiểu riêng với cơ quan có thẩm quyền ở Việt Nam. Điều kiện cư trú quốc tịch Úc chi tiết đọc trên trang Bộ Nội vụ.
Ví dụ giả định: một gia đình về Việt Nam chăm ông bà
Ví dụ giả định: anh Bình và chị Liên có PR Úc năm 2022, sống ở Melbourne ba năm. Năm 2025, mẹ anh Bình ốm nặng, cả gia đình về TP.HCM, con gái học trường quốc tế. Quyền đi lại 5 năm của họ hết hạn vào năm 2027. Họ dự định ở Việt Nam đến khi mẹ khoẻ hơn, có thể sau năm 2027.
Hướng an toàn cho gia đình: trước khi quyền đi lại hết hạn, khi tính trong 5 năm gần nhất họ vẫn đủ 2 năm ở Úc, hãy nộp visa 155 để có quyền đi lại 5 năm mới. Nếu họ để quá lâu, đến lúc trong 5 năm gần nhất họ chỉ còn dưới 2 năm ở Úc, họ phải chứng minh gắn bó đáng kể và lý do vắng mặt, khó hơn nhiều.
Họ cũng giữ bằng chứng gắn bó với Úc: căn hộ ở Melbourne đang cho thuê, tài khoản và hồ sơ thuế ở Úc, hồ sơ bệnh án của mẹ ở Việt Nam để giải thích lý do vắng mặt. Những giấy tờ này có thể không cần nếu họ đủ điều kiện 2 năm, nhưng sẽ là lối thoát nếu kế hoạch kéo dài hơn dự tính.
Nộp visa 155: hồ sơ, thời gian và khi bị từ chối
Visa 155 nộp trực tuyến qua tài khoản ImmiAccount. Hồ sơ cơ bản gồm hộ chiếu hiện tại, thông tin các lần ra vào Úc, và nếu bạn chưa đủ 2 năm trong 5 năm, toàn bộ bằng chứng về gắn bó đáng kể và lý do vắng mặt. Bộ Nội vụ có dữ liệu xuất nhập cảnh của bạn, nhưng bạn vẫn nên tự đếm ngày trước khi nộp để biết mình thuộc nhóm nào, tránh khai lệch.
Thời gian xét tuỳ hồ sơ. Hồ sơ đủ điều kiện 2 năm thường được xét nhanh hơn, có khi rất ngắn; hồ sơ phải chứng minh gắn bó đáng kể mất thời gian hơn vì người xét phải đánh giá bằng chứng. Thời gian xử lý hiện hành được công bố trên trang Bộ Nội vụ và có thể thay đổi, nên đừng hẹn ngày bay sát ngày nộp.
Nếu bị từ chối, thư từ chối sẽ nêu lý do và cho biết bạn có quyền đề nghị xem xét lại hay không. Quyền này tuỳ hoàn cảnh, như nơi bạn đang ở khi nộp và mối quan hệ gia đình với người ở Úc. Thời hạn để đề nghị xem xét lại thường ngắn, nên đọc thư ngay khi nhận. Trong một số trường hợp, nộp lại với bằng chứng gắn bó đầy đủ hơn là hướng thực tế hơn.
Sai lầm hay gặp của thường trú nhân sống ở nước ngoài
Những lỗi dưới đây khiến nhiều gia đình mất quyền quay lại Úc dễ dàng:
- Không biết quyền đi lại có hạn 5 năm, phát hiện ra lúc làm thủ tục lên máy bay.
- Rời Úc ngay trước khi quyền đi lại hết hạn mà không xin visa 155, nghĩ rằng sẽ xin sau, rồi ở ngoài lâu hơn dự tính.
- Bán hết tài sản, đóng tài khoản, ngừng khai thuế ở Úc, làm mất bằng chứng gắn bó khi cần chứng minh.
- Không giữ giấy tờ giải thích lý do vắng mặt, như hồ sơ bệnh của người thân, hợp đồng công tác.
- Tự đếm ngày sai vì chỉ nhớ chuyến đi lớn mà quên chuyến ngắn, khai lệch với dữ liệu xuất nhập cảnh.
Nếu bạn dự định sống ở nước ngoài lâu, hãy tính lịch quyền đi lại cùng lúc với lịch công việc, lịch học của con. Kế hoạch visa 155 nên có trước khi bạn rời Úc, không phải sau.
Câu hỏi thường gặp
Thường trú Úc có hết hạn sau 5 năm không?
Visa thường trú không hết hạn. Thứ hết hạn sau 5 năm là quyền đi lại đi kèm visa. Nếu bạn ở trong Úc, bạn vẫn là thường trú nhân; nếu muốn ra khỏi Úc và quay lại sau mốc đó, bạn cần Resident Return Visa.
Điều kiện để được visa 155 có hiệu lực 5 năm là gì?
Thông thường bạn cần đã ở Úc tổng cộng ít nhất 2 năm trong 5 năm trước ngày nộp, với tư cách thường trú nhân hoặc công dân. Hai năm được cộng dồn, không cần liên tục. Kiểm điều kiện hiện hành trên trang Bộ Nội vụ.
Có thể nộp visa 155 khi đang ở Việt Nam không?
Có. Visa 155 có thể nộp từ trong hoặc ngoài Úc. Tuy vậy, bạn nên nộp sớm trước chuyến đi, vì không có visa hợp lệ để vào lại thì không thể lên máy bay sang Úc với tư cách thường trú nhân.
Ở ngoài Úc quá 5 năm có còn xin visa 155 được không?
Vẫn có thể nhưng khó hơn. Bạn thường phải chứng minh vừa có gắn bó đáng kể có lợi cho Úc, vừa có lý do thuyết phục cho việc vắng mặt lâu. Nếu không đáp ứng, bạn có thể phải tính một visa định cư mới.
Nhập quốc tịch Úc rồi có cần visa 155 không?
Không. Công dân Úc ra vào bằng hộ chiếu Úc, không cần quyền đi lại. Nhưng để nhập quốc tịch, bạn phải đáp ứng điều kiện cư trú, nên người sống phần lớn ở nước ngoài thường chưa nhập được ngay.