Luật Quốc tịch Hàn Quốc có ba con đường nhập tịch: nhập tịch thông thường cho người nước ngoài sống lâu năm, nhập tịch rút gọn cho người có quan hệ gần với Hàn như vợ hoặc chồng công dân Hàn, và nhập tịch đặc biệt cho con của công dân Hàn hoặc người có đóng góp, tài năng đặc biệt. Người Việt nộp nhiều nhất là diện rút gọn qua hôn nhân: thường được nhắc là đã kết hôn và sống ở Hàn từ 2 năm, hoặc đã kết hôn từ 3 năm và sống ở Hàn từ 1 năm.
Câu hỏi người Việt quan tâm nhất là có mất quốc tịch Việt Nam không. Câu trả lời tuỳ diện: người nhập tịch theo diện kết hôn và một số diện đặc biệt có thể cam kết không hành sử quốc tịch nước ngoài tại Hàn để giữ cả hai quốc tịch; người nhập tịch thông thường phải từ bỏ quốc tịch cũ trong thời hạn luật định. Bài này giải thích điều kiện từng diện, phần thi kiến thức và tiếng Hàn, chương trình hội nhập KIIP, và cách cân giữa thường trú F-5 với quốc tịch.
Ba diện nhập quốc tịch và ai thuộc diện nào
Bảng dưới tóm tắt khung chung; điều kiện chi tiết và giấy tờ do Bộ Tư pháp Hàn Quốc hướng dẫn trên cổng HiKorea và trang của Cục Xuất nhập cảnh – Chính sách người nước ngoài.
| Diện | Ai thường thuộc diện này | Điều kiện cư trú thường nhắc | Quốc tịch cũ |
|---|---|---|---|
| Thông thường | Người làm việc, kinh doanh lâu năm ở Hàn | Sống ở Hàn từ 5 năm và đang có tư cách thường trú | Phải từ bỏ trong thời hạn sau khi nhập tịch |
| Rút gọn qua hôn nhân | Vợ hoặc chồng công dân Hàn | Kết hôn và sống ở Hàn từ 2 năm, hoặc kết hôn từ 3 năm và sống ở Hàn từ 1 năm | Được cam kết không hành sử quốc tịch nước ngoài để giữ song tịch |
| Rút gọn khác | Người có cha hoặc mẹ từng là công dân Hàn, người sinh ở Hàn | Sống ở Hàn từ 3 năm tuỳ trường hợp | Thường phải từ bỏ, trừ trường hợp luật cho phép |
| Đặc biệt | Con của công dân Hàn, người có đóng góp hoặc tài năng đặc biệt | Không đặt thời hạn cư trú như hai diện trên | Một số trường hợp được giữ song tịch |
Từ khi Hàn Quốc sửa luật năm 2018, người nộp diện thông thường phải đang có tư cách thường trú, nghĩa là quốc tịch là bước sau F-5, không thay thế F-5. Diện kết hôn không đòi điều kiện này, nên nhiều phụ nữ Việt có F-6 nộp quốc tịch thẳng mà không qua F-5.
Người mà hôn nhân với công dân Hàn chấm dứt do người phối ngẫu qua đời, mất tích, hoặc vì lý do không phải lỗi của mình, cũng như người đang nuôi con chưa thành niên của cuộc hôn nhân đó, vẫn có thể nộp theo diện rút gọn. Đây là điểm quan trọng với các mẹ đơn thân người Việt ở Hàn.
Các điều kiện chung ngoài thời gian cư trú
Ngoài thời gian sống ở Hàn, hồ sơ nhập tịch được xét theo các điều kiện sau, áp dụng cho mọi diện với mức độ khác nhau:
- Đủ tuổi thành niên theo luật Hàn, hiện là 19 tuổi. Con chưa thành niên thường nhập tịch cùng cha mẹ theo thủ tục riêng.
- Hạnh kiểm tốt: không có án hình sự, không vi phạm xuất nhập cảnh, nộp thuế đầy đủ. Vi phạm giao thông nghiêm trọng như lái xe sau khi uống rượu thường bị xét rất nặng.
- Khả năng tự lập về tài chính của bản thân hoặc của gia đình cùng sinh sống. Diện thông thường xét chặt hơn, có yêu cầu về tài sản hoặc thu nhập; diện kết hôn xét theo thu nhập hộ gia đình.
- Hiểu biết tiếng Hàn và phong tục, chế độ của Hàn, chứng minh qua bài đánh giá tổng hợp dành cho người xin nhập tịch hoặc qua việc hoàn thành chương trình hội nhập xã hội KIIP.
- Không gây hại cho an ninh, trật tự theo đánh giá của Bộ Tư pháp.
Mức tài sản, thu nhập cụ thể cho từng diện được quy định trong văn bản hướng dẫn và thay đổi theo thời kỳ; bài không ghi con số để tránh sai lệch. Khi chuẩn bị, bạn in danh sách giấy tờ mới nhất trên HiKorea và mang tới văn phòng xuất nhập cảnh nơi cư trú để được hướng dẫn trực tiếp.
Bài thi, chương trình KIIP và buổi phỏng vấn
Hàn Quốc đánh giá người xin nhập tịch theo hai lớp. Lớp thứ nhất là bài đánh giá tổng hợp về tiếng Hàn và hiểu biết xã hội Hàn: lịch sử, bộ máy nhà nước ở mức kiến thức công dân, luật cơ bản, văn hoá, đời sống. Lớp thứ hai là phỏng vấn do cán bộ thực hiện, kiểm tra khả năng giao tiếp, hiểu biết về nghĩa vụ công dân và động cơ nhập tịch.
Chương trình hội nhập xã hội KIIP của Bộ Tư pháp chia nhiều cấp, từ tiếng Hàn cơ bản đến phần tìm hiểu xã hội Hàn ở cấp cao nhất. Người hoàn thành toàn bộ chương trình thường được miễn hoặc giảm phần thi trong hồ sơ nhập tịch, và điểm KIIP cũng có lợi cho hồ sơ thường trú F-5. Với phụ nữ Việt đang nuôi con nhỏ, KIIP có lớp buổi tối và cuối tuần ở nhiều địa phương; đăng ký qua cổng của chương trình hoặc trung tâm gia đình đa văn hoá.
Cách ôn hiệu quả là học theo giáo trình chính thức của KIIP thay vì bộ đề truyền tay. Câu hỏi phỏng vấn thường gồm: vì sao muốn thành công dân Hàn, nghĩa vụ của công dân, quốc ca, quốc kỳ, tên các cơ quan nhà nước cơ bản, và câu hỏi về chính gia đình bạn. Người nói được tiếng Hàn trôi chảy ở mức sinh hoạt thường vượt qua; người chỉ học thuộc thì dễ vấp khi cán bộ hỏi lệch khỏi mẫu.
Toàn bộ thời gian từ khi nộp hồ sơ đến khi có quyết định thường kéo dài, nhiều trường hợp hơn một năm, do số hồ sơ lớn. Trong thời gian chờ, bạn vẫn phải giữ tư cách lưu trú còn hạn và gia hạn đúng hẹn.
Giữ hay bỏ quốc tịch Việt Nam: đọc đúng cả hai luật
Luật Hàn chấp nhận song tịch có điều kiện. Từ năm 2011, người nhập tịch theo diện kết hôn và một số diện đặc biệt có thể nộp cam kết không hành sử quốc tịch nước ngoài trong lãnh thổ Hàn, thay vì phải từ bỏ. Ở Hàn, bạn được đối xử hoàn toàn như công dân Hàn và phải dùng hộ chiếu Hàn khi xuất nhập cảnh Hàn.
Diện thông thường phải từ bỏ. Người nhập tịch thông thường phải chứng minh đã từ bỏ quốc tịch cũ trong thời hạn luật định sau khi được nhập tịch, nếu không sẽ mất quốc tịch Hàn. Với người Việt, đó là thủ tục xin thôi quốc tịch Việt Nam qua Đại sứ quán Việt Nam tại Seoul hoặc Tổng lãnh sự quán tại Busan.
Luật Việt Nam không tự động tước quốc tịch. Người Việt nhập quốc tịch nước khác không tự động mất quốc tịch Việt Nam; mất quốc tịch chỉ khi được cho thôi hoặc bị tước theo luật. Vì vậy người nhập tịch Hàn diện kết hôn có cam kết thường vẫn là công dân Việt Nam.
Giấy tờ phải nhất quán. Người song tịch nên dùng hộ chiếu Việt Nam khi nhập cảnh Việt Nam hoặc có giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam, và hộ chiếu Hàn khi xuất nhập cảnh Hàn. Dùng lẫn lộn gây rắc rối ở cửa khẩu.
Con cái. Con có cha là người Hàn thường đã là công dân Hàn từ khi sinh; nếu mẹ là công dân Việt Nam, con cũng có thể có quốc tịch Việt Nam theo luật Việt Nam. Song tịch của trẻ có quy định riêng về lựa chọn quốc tịch khi trưởng thành và nghĩa vụ quân sự với con trai; nên tìm hiểu sớm.
Thường trú F-5 hay quốc tịch Hàn: so theo đời sống thực
Với người có F-6, cả hai đường đều mở. Cân theo những điểm sau:
| Tiêu chí | Thường trú F-5 | Quốc tịch Hàn diện kết hôn |
|---|---|---|
| Thẻ phải gia hạn | Thẻ đăng ký người nước ngoài đổi định kỳ, không phải xin gia hạn tư cách | Không, có căn cước công dân Hàn |
| Quyền bầu cử | Có quyền bầu cử địa phương sau một thời gian theo luật | Đầy đủ |
| Hộ chiếu | Hộ chiếu Việt Nam | Hộ chiếu Hàn, đi nhiều nước không cần thị thực |
| Phúc lợi xã hội | Được hưởng nhiều chế độ nhưng một số hỗ trợ chỉ dành cho công dân | Như mọi công dân Hàn |
| Rủi ro mất tư cách | Có thể bị huỷ nếu vi phạm nghiêm trọng hoặc ở nước ngoài quá lâu | Rất thấp |
| Quốc tịch Việt Nam | Giữ nguyên | Giữ được nếu cam kết không hành sử quốc tịch nước ngoài |
Nhiều phụ nữ Việt chọn quốc tịch khi hôn nhân ổn định, con đã đi học ở Hàn và gia đình định sống lâu dài. Người dự tính có thể về Việt Nam sống trong tương lai gần, hoặc hôn nhân còn bấp bênh, đôi khi giữ F-5 linh hoạt hơn. Nếu bạn là người làm việc, kinh doanh ở Hàn chứ không qua hôn nhân, F-5 thường là bước bắt buộc trước khi tính tới quốc tịch.
Sau khi được nhập tịch: đổi tên, hộ tịch hai nước và giấy tờ cho con
Khi có quyết định cho nhập quốc tịch, người được nhập tịch đăng ký vào hệ thống đăng ký quan hệ gia đình của Hàn tại cơ quan hành chính, đồng thời có thể đăng ký họ và tên tiếng Hàn. Nhiều phụ nữ Việt chọn tên tiếng Hàn để con đi học và đi làm thuận lợi, nhưng tên mới làm lệch giấy tờ Việt Nam cũ. Muốn tránh rắc rối, hãy xin giấy xác nhận việc đổi tên ở phía Hàn và giữ kèm hộ chiếu Việt Nam mang tên cũ.
Sau đó bạn trả thẻ đăng ký người nước ngoài, làm căn cước công dân Hàn và hộ chiếu Hàn. Nếu đã nộp cam kết giữ song tịch, bạn vẫn là công dân Việt Nam; khi làm thủ tục ở Việt Nam như nhận thừa kế, mua bán nhà đất, hãy dùng giấy tờ Việt Nam. Người đã thôi quốc tịch Việt Nam theo diện thông thường thì từ đó là người nước ngoài gốc Việt khi về nước, và các giao dịch nhà đất ở Việt Nam đi theo quy định dành cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài.
Với con, hai việc nên làm sớm. Thứ nhất, con sinh ở Hàn nên được đăng ký khai sinh tại cơ quan đại diện Việt Nam nếu gia đình muốn con có quốc tịch Việt Nam, kèm thoả thuận chọn quốc tịch của cha mẹ theo luật Việt Nam. Thứ hai, con mang hai quốc tịch phải tìm hiểu quy định lựa chọn quốc tịch khi trưởng thành của Hàn, đặc biệt với con trai vì liên quan nghĩa vụ quân sự. Những quyết định này ảnh hưởng tới việc học, việc làm của con hàng chục năm sau, nên cần được bàn kỹ khi con còn nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Nhập quốc tịch Hàn diện kết hôn có phải bỏ quốc tịch Việt Nam không?
Thông thường không bắt buộc, vì luật Hàn cho người nhập tịch diện kết hôn nộp cam kết không hành sử quốc tịch nước ngoài tại Hàn để giữ song tịch. Luật Việt Nam cũng không tự động tước quốc tịch khi bạn có quốc tịch nước khác. Kiểm lại điều kiện cụ thể khi nộp hồ sơ.
Ly hôn rồi còn nộp nhập quốc tịch Hàn được không?
Có thể, nếu hôn nhân chấm dứt không do lỗi của bạn, chẳng hạn người chồng qua đời, mất tích hoặc có hành vi bạo lực, hoặc nếu bạn đang nuôi con chưa thành niên của cuộc hôn nhân đó. Cần giấy tờ chứng minh hoàn cảnh như bản án ly hôn, hồ sơ y tế hoặc giấy tờ nuôi con.
Học KIIP có bắt buộc không?
Không bắt buộc tuyệt đối, vì bạn có thể dự bài đánh giá tổng hợp thay thế. Tuy vậy, hoàn thành KIIP thường giúp miễn hoặc giảm phần thi và có lợi cho cả hồ sơ thường trú, lại là cơ hội học tiếng bài bản, nên phần lớn người Việt chọn học.
Thời gian chờ quyết định nhập quốc tịch Hàn khoảng bao lâu?
Thời gian thay đổi theo số hồ sơ và từng giai đoạn, nhiều trường hợp kéo dài hơn một năm kể từ khi nộp. Trong lúc chờ, bạn phải giữ tư cách lưu trú còn hiệu lực và gia hạn đúng hẹn; theo dõi tiến độ qua HiKorea hoặc văn phòng xuất nhập cảnh nơi cư trú.
Đã có quốc tịch Hàn thì về Việt Nam dùng hộ chiếu nào?
Nếu bạn vẫn là công dân Việt Nam, nên dùng hộ chiếu Việt Nam khi nhập cảnh Việt Nam và hộ chiếu Hàn khi xuất nhập cảnh Hàn. Mua vé, khai báo cần thống nhất theo từng chặng để tránh lệch thông tin tại cửa khẩu.
Người làm việc ở Hàn bằng visa E-7 có nộp quốc tịch thẳng được không?
Thường là không. Diện nhập tịch thông thường đòi bạn đang có tư cách thường trú, nên người làm việc bằng E-7 thường phải lên F-2 hoặc F-5 trước, đáp ứng đủ thời gian cư trú và các điều kiện tài chính, rồi mới nộp quốc tịch.