Người mới đến Canada có quyền mở tài khoản ngân hàng cơ bản ở ngân hàng đã đăng ký liên bang mà không cần có việc làm, không cần nộp tiền ban đầu và không cần lịch sử tín dụng, miễn là xuất trình được giấy tờ tuỳ thân hợp lệ. Thường chỉ cần hộ chiếu cùng COPR, thẻ PR hoặc giấy phép du học, lao động.
Tài khoản đầu tiên thường gồm một tài khoản thanh toán (chequing) để nhận lương, trả tiền nhà, chuyển tiền nội địa, và một tài khoản tiết kiệm (savings). Phần lớn ngân hàng lớn có gói dành cho người mới đến, miễn phí quản lý trong một thời gian và có thẻ tín dụng không cần lịch sử tín dụng.
Chỗ người Việt hay lúng túng không phải là mở tài khoản, mà là chuyển khoản tiền lớn từ Việt Nam sang sao cho hợp lệ ở cả hai đầu, và hiểu những quy định báo cáo giao dịch của Canada. Bài này đi qua cả hai.
Quyền mở tài khoản và giấy tờ cần mang
Theo quy định liên bang về tiếp cận dịch vụ ngân hàng cơ bản, ngân hàng đăng ký liên bang phải mở tài khoản cá nhân cho người xuất trình giấy tờ tuỳ thân đạt chuẩn, kể cả khi người đó chưa có việc làm, chưa nộp tiền vào, hoặc từng phá sản. Ngân hàng chỉ được từ chối trong một số trường hợp như nghi ngờ gian lận, giấy tờ không hợp lệ. Nếu bị từ chối, bạn có quyền được thông báo bằng văn bản và khiếu nại qua quy trình của ngân hàng, sau đó tới tổ chức giải quyết khiếu nại độc lập mà ngân hàng tham gia; Cơ quan Người tiêu dùng Tài chính Canada (FCAC) giám sát việc tuân thủ quy định này.
Giấy tờ thường được chấp nhận: hộ chiếu, COPR hoặc thẻ PR, giấy phép du học, giấy phép lao động. Ngân hàng có thể hỏi thêm địa chỉ ở Canada và số điện thoại liên lạc. Số SIN không bắt buộc để mở tài khoản, nhưng ngân hàng cần SIN khi tài khoản sinh lãi để báo cáo thu nhập với cơ quan thuế; bạn có thể bổ sung sau.
Một số ngân hàng cho mở tài khoản từ trước khi sang Canada, qua chi nhánh hoặc đối tác ở nước ngoài, rồi kích hoạt đầy đủ khi bạn đến chi nhánh ở Canada với giấy tờ gốc. Cách này tiện để chuyển trước một phần tiền, nhưng bạn nên kiểm điều kiện, phí và cách kích hoạt trực tiếp với ngân hàng, không qua trung gian không chính thức.
Các loại tài khoản và sản phẩm đầu tiên nên có
Gói tài khoản người mới đến thường gộp nhiều sản phẩm. Hiểu từng phần giúp bạn không trả phí thừa khi hết thời gian ưu đãi.
| Sản phẩm | Dùng để làm gì | Lưu ý cho người mới đến |
|---|---|---|
| Tài khoản thanh toán (chequing) | Nhận lương, trả hoá đơn, rút tiền, thẻ ghi nợ, Interac e-Transfer | Phí hằng tháng thường được miễn trong thời gian ưu đãi hoặc khi giữ số dư tối thiểu; hỏi rõ khi hết ưu đãi thì phí bao nhiêu |
| Tài khoản tiết kiệm (savings) | Giữ tiền chưa dùng, có lãi thấp | Rút hoặc chuyển nhiều lần có thể mất phí; không thay thế được TFSA nếu muốn tiền lãi không bị đánh thuế |
| Thẻ tín dụng cho người mới đến | Bắt đầu xây lịch sử tín dụng | Hạn mức thấp lúc đầu; trả đủ số dư mỗi kỳ để không mất lãi suất cao |
| Thẻ tín dụng có bảo đảm (secured) | Cho người bị từ chối thẻ thường | Bạn đặt một khoản cọc làm hạn mức; dùng đều, trả đúng hạn để sau đó chuyển sang thẻ thường |
| Séc in sẵn và hối phiếu ngân hàng | Trả tiền cọc nhà, tiền thuê hằng tháng ở một số nơi | Nhiều chủ nhà vẫn yêu cầu séc ghi ngày sau; hỏi ngân hàng cách đặt séc khi mở tài khoản |
Ngân hàng nào phù hợp tuỳ nơi bạn sống và làm việc: mạng lưới chi nhánh, máy rút tiền gần nhà, dịch vụ tiếng Việt hoặc tiếng Hoa ở một số chi nhánh tại Toronto, Vancouver, và mức phí sau thời gian ưu đãi. Hợp tác xã tín dụng (credit union) là lựa chọn khác, đặc biệt ở BC, Saskatchewan, Manitoba và Quebec, với quy định bảo hiểm tiền gửi của tỉnh.
Bảo hiểm tiền gửi: CDIC bảo vệ gì và không bảo vệ gì
Tiền gửi ở ngân hàng thành viên được Tập đoàn Bảo hiểm Tiền gửi Canada (CDIC) bảo hiểm đến 100.000 đô la Canada cho mỗi loại tài khoản được bảo hiểm tại mỗi tổ chức thành viên, theo quy định hiện hành. "Loại" ở đây gồm tiền gửi đứng tên một người, tiền gửi đứng tên chung, tiền gửi trong TFSA, RRSP, RESP, FHSA và một số loại khác, mỗi loại được tính riêng. Ví dụ giả định: một người có 90.000 trong tài khoản riêng và 50.000 trong TFSA dạng tiền gửi ở cùng ngân hàng thì cả hai khoản đều nằm trong mức bảo hiểm.
CDIC không bảo hiểm cổ phiếu, quỹ tương hỗ, quỹ ETF, trái phiếu công ty, tiền mã hoá, dù bạn mua chúng qua ngân hàng. Đây là điểm người mới đến hay nhầm khi nhân viên tư vấn mời mua quỹ đầu tư ngay tại quầy. Tiền gửi ở hợp tác xã tín dụng do tỉnh quản lý được bảo hiểm theo quỹ của tỉnh với quy định riêng; bạn kiểm mức bảo hiểm trên trang của cơ quan tỉnh.
Với gia đình mang sang một khoản tiền lớn từ bán tài sản ở Việt Nam, chia tiền gửi giữa các loại tài khoản hoặc giữa các ngân hàng là cách đơn giản để nằm trong mức bảo hiểm, trước khi quyết định đầu tư dài hạn.
Chuyển tiền từ Việt Nam sang Canada: thứ tự làm hợp lệ ở cả hai đầu
Tiền lớn chuyển ra nước ngoài phải đúng quy định quản lý ngoại hối của Việt Nam ở đầu đi, và có nguồn gốc giải thích được ở đầu đến. Trình tự thường gặp:
- Chuẩn bị giấy tờ nguồn tiền từ trước: hợp đồng mua bán nhà đất có công chứng, chứng từ nộp thuế, sao kê lương, giấy tờ bán cổ phần, thừa kế, tặng cho. Bộ giấy tờ này cũng là thứ bạn đã dùng hoặc sẽ dùng trong hồ sơ định cư.
- Làm việc với ngân hàng thương mại ở Việt Nam về hồ sơ chuyển tiền cho mục đích định cư: thường cần hộ chiếu, giấy tờ chứng minh được phép định cư (COPR, thẻ PR) và giấy tờ nguồn tiền. Danh mục và hạn mức cụ thể theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước và từng ngân hàng, bạn hỏi trực tiếp.
- Mở tài khoản ở Canada trước rồi lấy thông tin nhận chuyển khoản quốc tế: tên tài khoản đúng như hộ chiếu, số tài khoản, mã chi nhánh, mã SWIFT của ngân hàng.
- Chuyển thử một khoản nhỏ để kiểm thông tin, phí trung gian và thời gian về tiền, rồi mới chuyển khoản lớn.
- Lưu toàn bộ chứng từ của cả hai đầu. Ngân hàng Canada có thể hỏi nguồn gốc khi nhận khoản lớn; cơ quan thuế có thể hỏi về sau khi bạn khai tài sản nước ngoài.
Tránh các kênh "chuyển tiền không qua ngân hàng" do người quen giới thiệu. Ngoài rủi ro mất tiền, dòng tiền không có chứng từ có thể khiến tài khoản ở Canada bị phong toả để điều tra, và để lại một khoảng trống không giải thích được trong lịch sử tài chính của bạn.
Nộp tiền mặt lớn và báo cáo giao dịch: FINTRAC là gì
Canada có Trung tâm Phân tích Giao dịch và Báo cáo Tài chính (FINTRAC), cơ quan nhận báo cáo từ ngân hàng và các tổ chức tài chính nhằm phòng chống rửa tiền. Ngân hàng phải báo cáo giao dịch nộp tiền mặt từ 10.000 CAD trở lên (kể cả nhiều lần nộp trong 24 giờ cộng lại), chuyển tiền quốc tế từ ngưỡng đó, và mọi giao dịch họ thấy đáng ngờ bất kể số tiền.
Báo cáo không có nghĩa là bạn bị nghi ngờ hay bị đánh thuế. Nhưng việc cố ý chia nhỏ tiền mặt để nộp dưới ngưỡng, thường gọi là "structuring", chính là một dấu hiệu đáng ngờ mà ngân hàng được dạy để nhận ra. Người mới đến mang theo tiền mặt đã khai ở cửa khẩu nên nộp một lần và mang theo bản khai của CBSA cùng giấy tờ nguồn tiền.
Ngân hàng cũng có quyền hỏi về mục đích tài khoản, nguồn thu nhập, nghề nghiệp. Trả lời đúng, nhất quán với hồ sơ di trú. Nếu sau này bạn làm kinh doanh và có nhiều giao dịch tiền mặt, hãy mở tài khoản doanh nghiệp riêng, đừng trộn lẫn với tài khoản cá nhân.
Tài khoản cho con và cho cha mẹ lớn tuổi đi theo
Con dưới tuổi thành niên có thể có tài khoản riêng, thường do cha mẹ đứng tên cùng. Tài khoản cho trẻ và thanh thiếu niên ở nhiều ngân hàng miễn phí quản lý và giới hạn giao dịch, là cách dạy con quản lý tiền trong môi trường mới. Tuổi thành niên để tự ký hợp đồng ngân hàng tuỳ tỉnh, thường là 18 hoặc 19. Nếu bạn muốn để dành cho việc học sau phổ thông của con, tài khoản tiết kiệm giáo dục đã đăng ký (RESP) có trợ cấp của chính phủ là công cụ riêng, hiệu quả hơn hẳn tài khoản tiết kiệm thường.
Cha mẹ lớn tuổi sang theo diện bảo lãnh hoặc siêu thị thực cũng nên có tài khoản riêng, dù ban đầu họ chưa có thu nhập. Lý do thực tế: thanh toán thuốc, phí bảo hiểm, nhận tiền con cháu chuyển, và sau này nhận lương hưu nếu đủ điều kiện. Ngân hàng thường có ưu đãi phí cho người cao tuổi.
Câu hỏi khó hơn là có nên mở tài khoản chung với cha mẹ. Tài khoản chung tiện cho con cái trả tiền thay, nhưng có hệ quả: tiền trong đó có thể bị xem là của chung khi tính thuế lãi, khi xét phúc lợi theo thu nhập, và khi thừa kế. Với cha mẹ không đọc được tiếng Anh, một giấy uỷ quyền về tài sản (power of attorney for property) lập theo luật tỉnh thường là giải pháp rõ ràng hơn, vì nó cho phép người được uỷ quyền giao dịch thay mà không biến tiền của cha mẹ thành tiền chung. Mẫu và thủ tục uỷ quyền khác nhau giữa các tỉnh; nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên (notary) ở tỉnh bạn.
Người lớn tuổi cũng là đối tượng chính của lừa đảo giả danh cháu gặp nạn cần tiền gấp, hay giả danh ngân hàng báo tài khoản bị khoá. Cài sẵn cho cha mẹ một quy tắc đơn giản: mọi cuộc gọi đòi chuyển tiền đều phải gọi lại cho con trước.
Những thói quen ngân hàng cần học ngay tháng đầu
Interac e-Transfer thay cho tiền mặt. Chuyển tiền giữa người với người ở Canada chủ yếu bằng e-Transfer qua email hoặc số điện thoại. Bật chế độ tự động nhận tiền để tránh trò lừa đặt câu hỏi bảo mật, và không bao giờ gửi câu trả lời bảo mật qua cùng kênh với lệnh chuyển.
Thẻ tín dụng là công cụ xây lịch sử, không phải nguồn vay. Dùng thẻ cho chi tiêu đều đặn rồi trả đủ số dư mỗi kỳ. Dùng sát hạn mức và chỉ trả tối thiểu khiến điểm tín dụng giảm và lãi suất cao cộng dồn nhanh.
Ngân hàng không gọi điện hỏi mật khẩu. Kịch bản giả danh ngân hàng, cơ quan thuế CRA, IRCC hoặc cảnh sát gọi điện đòi chuyển tiền nhằm vào người mới đến rất nhiều. Cúp máy và gọi lại số in ở mặt sau thẻ.
Theo dõi phí sau thời gian ưu đãi. Gói người mới đến thường miễn phí một thời gian. Đặt nhắc nhở trước ngày hết ưu đãi để đổi gói hoặc giữ số dư tối thiểu, tránh phí hằng tháng âm thầm.
Một tài khoản riêng cho tiền chuyển từ Việt Nam. Giữ tiền chuyển sang trong một tài khoản riêng giúp bạn chứng minh nguồn gốc về sau, khi mua nhà, khi khai thuế lần đầu hay khi người khác trong gia đình cần bằng chứng tài chính.
Câu hỏi thường gặp
Du học sinh có mở được tài khoản như thường trú nhân không?
Có, với giấy phép du học và hộ chiếu. Nhiều ngân hàng có gói riêng cho sinh viên với phí thấp. Thẻ tín dụng cho sinh viên thường có hạn mức thấp hơn, nhưng vẫn là cách tốt để bắt đầu lịch sử tín dụng từ sớm.
Có nên giữ tài khoản ngân hàng ở Việt Nam sau khi định cư không?
Nhiều người giữ để nhận tiền cho thuê nhà, trả các khoản ở Việt Nam. Chỉ cần nhớ rằng khi đã là cư dân thuế Canada, lãi tiền gửi và tài sản ở Việt Nam có thể phải khai với cơ quan thuế Canada theo ngưỡng quy định.
Mở tài khoản chung vợ chồng có lợi gì?
Tài khoản chung giúp thanh toán chi tiêu gia đình và có mức bảo hiểm CDIC riêng cho loại tiền gửi đứng tên chung. Khi một người mất, tiền thường chuyển cho người còn lại dễ hơn, nhưng quy tắc cụ thể tuỳ cách mở và luật tỉnh.
Ngân hàng giữ tiền chuyển khoản quốc tế vài ngày có bình thường không?
Có thể bình thường với khoản lớn, đặc biệt khi tài khoản mới mở. Ngân hàng xác minh nguồn và người gửi. Chuẩn bị sẵn giấy tờ nguồn tiền và trả lời nhanh khi ngân hàng hỏi giúp rút ngắn thời gian giữ.
Thẻ ghi nợ Canada dùng ở Việt Nam được không?
Thẻ ghi nợ nội địa nhiều khi chỉ dùng được ở Canada hoặc bị giới hạn ở nước ngoài. Thẻ tín dụng quốc tế dùng được rộng hơn nhưng có phí chuyển đổi ngoại tệ. Hỏi ngân hàng trước chuyến về và bật thông báo giao dịch.