Calgary là thành phố lớn nhất của tỉnh Alberta, nằm gần chân dãy Rocky, nổi tiếng với ngành năng lượng, trụ sở nhiều doanh nghiệp, nắng nhiều quanh năm và mùa đông lạnh nhưng khô. Nhiều người Việt chọn Calgary vì giá nhà và tiền thuê từng mềm hơn Toronto, Vancouver, Alberta không đánh thuế bán hàng cấp tỉnh, và việc làm kỹ thuật, xây dựng, dịch vụ tương đối dồi dào trong những giai đoạn kinh tế tốt.
Mặt còn lại: kinh tế Calgary gắn chặt với giá dầu khí nên có chu kỳ lên xuống rõ, thành phố trải rộng khiến ô tô gần như cần thiết, và giá nhà đã tăng nhanh trong các năm gần đây khi nhiều người từ tỉnh khác chuyển đến.
Bài này giúp bạn hình dung đời sống thật ở Calgary trước khi chọn tỉnh: thời tiết, việc làm, nhà ở, đi lại, chi phí và cộng đồng. Số liệu giá cả, lương và chính sách của tỉnh thay đổi theo năm; bạn kiểm lại trên alberta.ca và trang của thành phố Calgary.
Thời tiết Calgary: lạnh, khô, nắng và những cơn chinook
Mùa đông ở Calgary có những đợt lạnh sâu, nhưng khác với Toronto hay Montreal, không khí khô và trời nắng nhiều. Đặc sản khí hậu là gió chinook: luồng gió ấm, khô thổi xuống từ dãy Rocky có thể làm nhiệt độ tăng vọt chỉ trong vài giờ, biến ngày giữa mùa đông thành ngày trên không độ, tuyết tan nhanh. Nhiều người thích chinook vì được "nghỉ" giữa mùa lạnh; một số người lại bị đau đầu khi áp suất thay đổi đột ngột.
Hệ quả cho đời sống: vì nhiệt độ lên xuống quanh điểm đóng băng liên tục, đường có thể tan rồi đóng băng lại thành lớp trơn. Lốp mùa đông và kỹ năng lái trên băng quan trọng không kém ở các tỉnh tuyết nhiều. Không khí khô làm da nứt, môi khô, chảy máu cam với người quen độ ẩm Việt Nam; máy tạo ẩm trong nhà là món nhiều gia đình mua ngay mùa đầu tiên.
Mùa hè Calgary ngắn, ngày dài, nắng gắt, ít nóng ẩm; có những trận mưa đá đáng kể mà bảo hiểm nhà và xe phải tính đến. Cuối hè, khói cháy rừng từ vùng xa đôi khi làm chất lượng không khí kém trong nhiều ngày. Người có bệnh hô hấp nên theo dõi chỉ số chất lượng không khí của tỉnh.
Việc làm ở Calgary: mạnh ở đâu, rủi ro ở đâu
Năng lượng và dịch vụ đi kèm. Dầu khí là xương sống kinh tế: trụ sở công ty, kỹ thuật, tài chính, pháp lý, công nghệ phục vụ ngành. Khi giá năng lượng tốt, việc làm dồi dào; khi giá xuống, sa thải lan sang các ngành liên quan. Người làm ngành này nên có quỹ dự phòng dày hơn mức thường khuyên.
Xây dựng, thợ tay nghề. Alberta có nhu cầu thợ điện, ống nước, hàn, cơ khí, và có hệ thống chứng chỉ nghề của tỉnh. Kinh nghiệm thợ từ Việt Nam thường phải qua đánh giá, thi chứng chỉ hoặc học lại một phần để hành nghề có giấy phép.
Y tế, giáo dục, công nghệ. Thành phố đông dân nên các ngành này ổn định hơn. Nghề có giấy phép như y tá, dược sĩ, giáo viên phải làm thủ tục với cơ quan cấp phép của Alberta; quy trình khác Ontario hay BC.
Dịch vụ, bán lẻ, ẩm thực. Là cửa vào đầu tiên của nhiều người mới đến. Lương tối thiểu Alberta do tỉnh quy định; mức hiện hành đăng trên alberta.ca.
Mạng lưới. Calgary nhỏ hơn Toronto nên mạng lưới quen biết càng có giá trị: hội nghề nghiệp, tổ chức định cư, nhóm cộng đồng. Nhiều việc tốt được giới thiệu trước khi đăng tuyển.
Nhà ở và chọn khu: Calgary trải rộng, chọn sai khu tốn thời gian
Calgary được chia thành bốn góc theo hướng (NW, NE, SW, SE) với đại lộ và đường đánh số. Biết vài nét chung của từng góc giúp bạn khoanh vùng tìm nhà. Bảng mô tả khuynh hướng, không phải đánh giá khu nào tốt hơn.
| Góc thành phố | Đặc điểm chung | Câu cần tự hỏi |
|---|---|---|
| Tây Bắc (NW) | Gần đại học, bệnh viện lớn, nhiều khu dân cư gia đình | Có gần tuyến CTrain hoặc chỗ làm không? |
| Đông Bắc (NE) | Gần sân bay, nhiều khu dân cư đa văn hoá, nhà mềm hơn | Đi làm hướng trung tâm hay hướng khu công nghiệp? |
| Tây Nam (SW) | Gần núi, nhiều khu cũ và khu mới đắt hơn | Ngân sách có đủ cho giá thuê và thuế nhà khu này? |
| Đông Nam (SE) | Khu công nghiệp, khu dân cư mới mở rộng, nhiều cửa hàng châu Á dọc các trục lớn | Có xe riêng chưa, ca làm có xe buýt không? |
| Khu ven, thị trấn lân cận | Nhà mới, rộng, giá thấp hơn nội thành | Chấp nhận đi xa hằng ngày qua mùa đông không? |
Mua nhà ở Alberta không chịu thuế chuyển nhượng đất theo tỷ lệ giá như Ontario hay BC, chỉ có phí đăng ký sở hữu; đây là một lý do chi phí giao dịch nhà ở Calgary thấp hơn. Tuy vậy, giá nhà và tiền thuê đã tăng nhanh trong nhiều năm gần đây; đừng dựa vào câu "Calgary nhà rẻ" từ thông tin cũ, hãy xem tin rao hiện tại.
Lưu ý về nhà mới ở vùng ven: nhiều khu mới xây có trường học, phòng khám, siêu thị theo sau vài năm. Mua hoặc thuê ở đó, bạn có thể phải chở con đi học xa trong thời gian đầu.
Đi lại: CTrain, xe buýt và vì sao hầu hết gia đình cần ô tô
Calgary có hệ thống tàu điện nhẹ CTrain với các tuyến toả ra từ trung tâm, đi lại trong khu trung tâm trên đoạn chính miễn phí theo chính sách lâu năm của thành phố, và mạng xe buýt nối các khu dân cư. Với người làm ở trung tâm và sống gần ga, đi tàu hằng ngày khá thuận tiện, đỡ được tiền đậu xe ở trung tâm vốn đắt.
Nhưng thành phố trải rộng theo kiểu Bắc Mỹ: khu dân cư nối bằng đường vòng, siêu thị lớn nằm ở khu thương mại, nhiều nơi làm việc ở khu công nghiệp xa ga tàu. Ngoài ra, nhiệt độ âm sâu trong những đợt lạnh làm việc chờ xe buýt lâu trở nên khó chịu. Vì vậy phần lớn gia đình Việt ở Calgary có ít nhất một ô tô sau vài tháng đầu.
Bảo hiểm ô tô ở Alberta là bảo hiểm tư, giá phụ thuộc lịch sử lái xe, khu ở, loại xe. Người mới đến nên xin giấy xác nhận lịch sử lái xe và không tai nạn từ Việt Nam (nếu có thể) để đưa cho hãng bảo hiểm xem xét, đồng thời hỏi báo giá ở nhiều nơi. Đổi bằng lái và thi lái ở Alberta theo hệ thống bằng cấp độ của tỉnh, chi tiết nằm trong bài riêng về đổi bằng lái xe ở Canada.
Chi phí và thuế: lợi thế thật và hiểu lầm
Alberta là tỉnh duy nhất không có thuế bán hàng cấp tỉnh, nên khi mua sắm bạn chỉ trả thuế GST 5% của liên bang, thấp hơn đáng kể so với tổng thuế bán hàng ở Ontario, Quebec hay BC. Thuế thu nhập cá nhân của tỉnh cũng thuộc nhóm thấp. Với gia đình chi tiêu nhiều cho đồ dùng, xe, đồ nội thất trong năm đầu, khác biệt này đáng kể.
Hiểu lầm hay gặp là "không có thuế tỉnh nên cái gì cũng rẻ". Thực tế, chi phí sưởi nhà mùa đông, bảo hiểm ô tô, phí điện và khí đốt (thị trường mở, giá thay đổi theo hợp đồng bạn chọn) và tiền thuê nhà mới là các khoản lớn. Nhà trẻ cũng là khoản đáng kể dù đã giảm phí theo chương trình chung với liên bang.
Cách lập ngân sách thực tế là lấy tin rao thuê nhà hiện tại ở khu định ở, cộng báo giá bảo hiểm xe, ước hoá đơn khí đốt và điện mùa đông theo kinh nghiệm người đang thuê căn tương tự, rồi mới so với thu nhập dự kiến. Ví dụ giả định: một gia đình bốn người thuê căn nhà liền kề ở vùng ven có thể trả tiền nhà thấp hơn căn hộ trung tâm, nhưng phải nuôi hai ô tô; tổng chi có khi ngang nhau.
Trường học, y tế và các dịch vụ công ở Calgary
Calgary có hai hội đồng trường công lớn: hội đồng trường công và hội đồng trường Công giáo, cùng các hội đồng tiếng Pháp. Học sinh được phân trường theo địa chỉ, nhưng Alberta có nhiều lựa chọn chương trình hơn các tỉnh khác: trường song ngữ, trường chương trình đặc biệt, trường bán công (charter school) miễn học phí nhưng tuyển theo danh sách chờ. Gia đình muốn con vào chương trình đặc biệt nên tìm hiểu lịch đăng ký từ đầu năm.
Bảo hiểm y tế công ở Alberta (Alberta Health Care Insurance Plan) đăng ký với tỉnh sau khi có địa chỉ; điều kiện thời gian bắt đầu hiệu lực và giấy tờ cần mang kiểm trên alberta.ca. Calgary có các bệnh viện lớn và trung tâm khẩn cấp, nhưng cũng như nhiều nơi, tìm bác sĩ gia đình nhận bệnh nhân mới cần thời gian. Đường dây tư vấn sức khoẻ của tỉnh và phòng khám không hẹn là lối tạm thời.
Về dịch vụ định cư, Calgary có nhiều tổ chức hỗ trợ người mới đến với lớp tiếng Anh, tư vấn việc làm, chương trình cho thanh thiếu niên. Thư viện công cộng Calgary có mạng lưới chi nhánh rộng, là nơi làm thẻ miễn phí, học tiếng, dùng máy tính và tham gia hoạt động gia đình trong mùa đông dài. Người mới đến nên làm thẻ thư viện ngay tuần đầu: đây là một trong những dịch vụ công rẻ nhất và hữu ích nhất ở thành phố.
Người Việt ở Calgary và những câu hỏi trước khi chọn
Calgary có cộng đồng người Việt đáng kể, hình thành từ người tị nạn những năm 1980 và lớn dần với người đến qua bảo lãnh, tay nghề, du học. Có chợ, tiệm ăn, hội đoàn, cơ sở tôn giáo và lớp tiếng Việt cho trẻ. Cộng đồng nhỏ hơn Toronto nên người mới đến dễ được giới thiệu, nhưng lựa chọn dịch vụ tiếng Việt cũng ít hơn. Trước khi chọn Calgary, mỗi gia đình nên tự trả lời:
- Nghề của mình có phụ thuộc chu kỳ dầu khí không? Nếu có, quỹ dự phòng đủ cho vài tháng thất nghiệp chưa?
- Có ai trong nhà sẵn sàng lái xe trong mùa đông, hay cần chọn nhà sát ga CTrain?
- Con ở tuổi nào? Trường công ở Calgary chia theo hội đồng trường công và Công giáo, phân trường theo địa chỉ.
- Gia đình có người lớn tuổi chịu được khí hậu khô, lạnh, chênh độ cao không?
- Có định chuyển sang Edmonton hoặc tỉnh khác nếu đổi việc không? Alberta có hai thành phố lớn với đặc điểm khác nhau; Edmonton là thủ phủ, có nhiều việc ở khu vực công và giáo dục.
- Hồ sơ thường trú của mình có cam kết sống ở tỉnh nào không? Người được đề cử qua chương trình của tỉnh khác nên đọc lại cam kết và tư vấn trước khi chuyển sang Alberta ngay sau khi landing.
Calgary hợp với người thích không gian rộng, nắng, gần núi, chịu được việc lái xe nhiều và có nghề ăn khớp với kinh tế Alberta. Nếu ngược lại, các thành phố lớn miền Đông có thể hợp hơn.
Câu hỏi thường gặp
Calgary có lạnh hơn Toronto không?
Những đợt lạnh sâu ở Calgary thường gắt hơn Toronto, nhưng không khí khô và nắng nhiều nên cảm giác có khi dễ chịu hơn ngày ẩm lạnh ở miền Đông. Gió chinook làm nhiệt độ thay đổi rất nhanh, có ngày lên trên không độ giữa mùa đông. Đường đóng băng sau mỗi đợt tan là điều cần đề phòng.
Sống ở Calgary có cần biết tiếng Pháp không?
Không. Alberta là tỉnh nói tiếng Anh; tiếng Pháp chỉ là lợi thế cho một số việc ở cơ quan liên bang hoặc giáo dục song ngữ. Trẻ em có thể học chương trình tiếng Pháp nếu cha mẹ muốn, nhưng trường công tiếng Anh là mặc định. Người mới đến chỉ cần tập trung nâng tiếng Anh.
Alberta không có thuế bán hàng thì mua xe có rẻ hơn không?
Khi mua hàng ở Alberta, bạn chỉ chịu GST 5% của liên bang, nên tổng thuế trên giá xe thấp hơn tỉnh có thuế bán hàng riêng. Nhưng giá niêm yết, phí đăng ký và bảo hiểm mới quyết định chi phí thật. Bảo hiểm ô tô ở Alberta có thể cao với người mới có bằng lái; hãy lấy báo giá trước.
Có thể sống ở Calgary mà không có ô tô không?
Có thể nếu bạn ở và làm gần tuyến CTrain hoặc xe buýt chính, nhất là ở trung tâm. Với gia đình có con nhỏ, làm ca hoặc làm ở khu công nghiệp, việc không có ô tô thường rất bất tiện, đặc biệt trong mùa đông. Nhiều người mới đến đi xe công cộng vài tháng đầu rồi mới mua xe.
Được đề cử tỉnh khác rồi chuyển sang Alberta có sao không?
Thường trú nhân có quyền tự do đi lại và sinh sống ở mọi tỉnh theo Hiến chương. Tuy vậy, người được đề cử tỉnh đã khai ý định sống ở tỉnh đề cử; chuyển đi ngay có thể bị xem xét về tính trung thực khi nộp hồ sơ. Nên hỏi luật sư di trú hoặc tư vấn có giấy phép trước khi quyết định.
Calgary hay Edmonton hợp với người mới đến hơn?
Calgary có nhiều trụ sở doanh nghiệp, tài chính, năng lượng; Edmonton là thủ phủ với nhiều việc khu vực công, đại học, bệnh viện, và giá nhà thường mềm hơn. Edmonton lạnh hơn và ít chinook. Chọn theo nghề, nơi có việc và mạng lưới người quen, không chỉ theo giá nhà.