Toronto là nơi đông người nhập cư nhất Canada và là trung tâm tài chính, công nghệ, y tế của Ontario. Với người Việt mới đến, sống ở Toronto có lợi thế rõ: nhiều việc làm, nhiều trường cao đẳng – đại học, nhiều chợ và dịch vụ tiếng Việt. Cái giá cũng rõ: nhà ở đắt, cạnh tranh việc làm chuyên môn gắt, và đi lại trong vùng đô thị rộng mất nhiều thời gian.
Câu hỏi thực tế không phải "Toronto có đáng sống không" mà là sống ở đâu trong vùng Đại Toronto (GTA), đi làm bằng gì, và năm đầu tiên nên chấp nhận đánh đổi nào. Một gia đình có con nhỏ, một người độc thân học lại nghề và một cặp vợ chồng làm ngành tài chính sẽ chọn ba nơi ở khác nhau.
Bài này đi theo đúng các quyết định đó. Giá thuê, lương tối thiểu và phí phương tiện công cộng đổi theo năm, nên bài không nêu số cứng; bạn kiểm lại trên trang của tỉnh Ontario (ontario.ca), thành phố Toronto và các hãng vận tải trước khi lập ngân sách.
Toronto và vùng GTA: thành phố lõi khác vùng ngoại ô thế nào
Khi người ta nói "sống ở Toronto", nhiều người thật ra sống ở các thành phố lân cận trong GTA. Mỗi nơi có thuế nhà đất, trường học, giao thông riêng. Bảng dưới mô tả khuynh hướng chung, không phải xếp hạng.
| Khu vực | Hợp với ai | Đánh đổi thường gặp |
|---|---|---|
| Trung tâm Toronto (downtown, midtown) | Người độc thân, cặp đôi làm việc ở trung tâm, sinh viên | Căn hộ nhỏ, giá thuê cao, ít chỗ đậu xe; bù lại không cần ô tô |
| North York, Scarborough, Etobicoke (vẫn thuộc thành phố Toronto) | Gia đình muốn đi tàu điện ngầm, gần chợ châu Á | Đi lại vào trung tâm 40–60 phút tuỳ tuyến; nhà cũ nhiều |
| Mississauga, Brampton (vùng Peel) | Gia đình cần nhà rộng hơn, làm ở khu công nghiệp, sân bay | Phụ thuộc ô tô và xe buýt khu vực; đi trung tâm bằng tàu GO |
| Markham, Richmond Hill, Vaughan (vùng York) | Gia đình chú trọng trường học, cộng đồng châu Á lớn | Nhà đắt, giao thông công cộng thưa hơn nội thành |
| Hamilton, Oshawa, các thành phố xa hơn | Người chấp nhận đi xa để có nhà rẻ hơn | Thời gian đi lại dài nếu vẫn làm ở Toronto |
Một quy tắc dễ dùng: chọn nơi làm việc hoặc trường học trước, rồi tìm chỗ ở trong vòng một tuyến tàu hoặc một chuyến xe buýt thẳng. Người mới đến thường làm ngược lại, thuê ở đâu rẻ trước, rồi mất hai tiếng mỗi ngày đi lại trong mùa đông.
Đi lại: TTC, tàu GO, thẻ PRESTO và có nên mua xe ngay
Trong thành phố Toronto, hệ thống TTC gồm tàu điện ngầm, xe điện mặt đất (streetcar) và xe buýt. Ra vùng ngoại ô, mỗi thành phố có hãng xe buýt riêng, và mạng tàu khu vực GO Transit nối GTA với ga Union ở trung tâm. Phần lớn các hệ thống dùng chung thẻ PRESTO hoặc thanh toán bằng thẻ ngân hàng có chức năng chạm; giá vé và các ưu đãi chuyển tuyến giữa các hãng thay đổi theo chính sách của tỉnh, nên kiểm trên trang của TTC, GO và PRESTO.
Người sống gần tuyến tàu điện ngầm và làm ở nội thành thường không cần ô tô năm đầu. Ngược lại, ở Brampton, Vaughan hay khu công nghiệp gần sân bay Pearson, ca làm sáng sớm hoặc đêm khuya có thể không còn xe buýt thuận tiện. Trước khi nhận việc, bạn thử đi đúng tuyến vào đúng giờ ca làm một lần.
Nếu phải mua xe, chi phí lớn nhất ở Ontario thường không phải giá xe mà là bảo hiểm ô tô, vốn cao ở nhiều khu của GTA và cao hơn nữa với người mới có bằng lái ở Canada. Lịch sử lái xe ở Việt Nam có thể được xét một phần nếu có giấy xác nhận phù hợp; chuyện đổi bằng và bảo hiểm đã có bài riêng về đổi bằng lái xe ở Canada. Ở đây chỉ nhắc: hỏi báo giá bảo hiểm trước khi chọn nhà ở vùng ngoại ô, vì một khoản phí bảo hiểm lớn có thể xoá hết phần tiền thuê nhà tiết kiệm được.
Thuê nhà ở Toronto: những luật riêng của Ontario cần biết
Hợp đồng mẫu của tỉnh. Phần lớn hợp đồng thuê nhà ở Ontario phải dùng mẫu hợp đồng chuẩn của tỉnh (Standard Lease). Chủ nhà đưa giấy tự soạn với điều khoản trái luật thì điều khoản đó không có hiệu lực.
Tiền cọc giới hạn. Chủ nhà thường được thu tiền thuê tháng cuối làm cọc, nhưng không được đòi "cọc hư hỏng" như nhiều nơi khác. Ai đòi trả trước nhiều tháng thì bạn hỏi lại cho rõ và đọc hướng dẫn của tỉnh trước khi chuyển tiền.
Kiểm soát tăng giá có ngoại lệ. Ontario có mức tăng tiền thuê tối đa hằng năm do tỉnh công bố, nhưng căn hộ đưa vào ở lần đầu sau ngày 15/11/2018 nói chung không bị giới hạn mức tăng này. Khi thuê căn mới xây, bạn nên hiểu trước rằng tiền thuê năm sau có thể tăng nhiều.
Thuê tầng hầm. Tầng hầm (basement) là chỗ ở phổ biến và rẻ hơn, nhưng phải đủ điều kiện an toàn như lối thoát hiểm, chiều cao trần, báo khói. Căn hầm không đăng ký hợp pháp vẫn được cho thuê nhiều; người thuê vẫn có quyền theo luật, nhưng rủi ro về an toàn cháy là có thật.
Tranh chấp. Tranh chấp thuê nhà ở Ontario do Landlord and Tenant Board giải quyết. Chủ nhà không được tự ý thay khoá, cắt điện nước hay dọn đồ của bạn ra ngoài để đuổi.
Lừa đảo. Kịch bản quen thuộc: căn hộ đẹp giá rẻ, "chủ nhà đang ở nước ngoài", đòi chuyển cọc trước khi xem nhà. Không chuyển tiền khi chưa xem nhà tận nơi và chưa xác minh người cho thuê có quyền cho thuê.
Việc làm: Toronto có nhiều việc nhưng không dễ vào nghề cũ
Toronto tập trung ngân hàng, bảo hiểm, công nghệ, bệnh viện, trường đại học, logistics và sản xuất ở vùng ven. Lượng việc nhiều không có nghĩa người mới đến vào đúng nghề cũ nhanh. Cạnh tranh cho vị trí văn phòng chuyên môn rất lớn vì Toronto cũng là nơi nhận nhiều người nhập cư có bằng cấp nhất nước.
Kinh nghiệm chung của người Việt đi trước cho thấy hai lối vào hiệu quả hơn nộp hồ sơ tràn lan. Một là các chương trình bắc cầu (bridging program) của trường cao đẳng, đại học và tổ chức định cư dành cho người nhập cư có nghề: kế toán, kỹ sư, y tế, công nghệ. Hai là mạng lưới: hội nghề nghiệp, tình nguyện có định hướng, người quen giới thiệu nội bộ. Nhiều công ty ở Toronto tuyển qua giới thiệu trước khi đăng tin.
Với nghề có giấy phép như kỹ sư, y tá, giáo viên, kế toán CPA, cơ quan cấp phép là cơ quan của tỉnh Ontario. Làm thủ tục thẩm định bằng sớm, thậm chí từ khi còn ở Việt Nam, giúp tiết kiệm nhiều tháng. Trong lúc chờ, công việc gần nghề (kỹ thuật viên, trợ lý) giữ cho bạn có kinh nghiệm Canada, thứ nhà tuyển dụng hỏi nhiều nhất.
Một lưu ý về lương: lương tối thiểu Ontario điều chỉnh mỗi năm và công bố trên ontario.ca, nhưng chi phí sống ở Toronto khiến một người làm lương tối thiểu toàn thời gian rất khó tự thuê một căn riêng. Người mới đến thường ở ghép hoặc ở cùng người thân trong năm đầu, rồi mới chuyển ra khi thu nhập ổn định.
Cộng đồng người Việt ở Toronto: tìm ở đâu, dùng thế nào
Cộng đồng người Việt ở Toronto hình thành chủ yếu từ làn sóng sau năm 1975 và những năm 1980, sau đó là người đến qua bảo lãnh, du học và tay nghề. Tiệm ăn, chợ, tiệm làm tóc, văn phòng dịch vụ của người Việt rải ở nhiều nơi: quanh khu phố người Hoa phía tây trung tâm, ở North York, Scarborough, Mississauga và các vùng có nhiều người châu Á. Không có một "khu Việt" duy nhất như Little Saigon ở California.
Cộng đồng là chỗ dựa tốt khi mới sang: tìm phòng thuê, hỏi kinh nghiệm đi làm, giữ tiếng Việt cho con. Nhưng nó cũng là nơi xuất hiện các lời mời "làm hồ sơ giúp", "có job offer", "chỉ cách nhận trợ cấp" từ người không có giấy phép hành nghề tư vấn di trú. Ở Canada, chỉ luật sư, công chứng viên Quebec hoặc tư vấn di trú có giấy phép của cơ quan quản lý (CICC) mới được thu phí tư vấn di trú; bạn tra tên trên trang của cơ quan này trước khi trả tiền cho ai.
Ngoài cộng đồng Việt, các tổ chức định cư do chính phủ tài trợ ở Toronto có lớp tiếng Anh miễn phí, tư vấn việc làm, hỗ trợ tìm nhà và nhiều chương trình cho trẻ em, thường có nhân viên nói nhiều thứ tiếng. Người mới đến nên dùng cả hai: cộng đồng để hiểu đời sống, tổ chức định cư để có thông tin đúng luật.
Trường học cho con ở Toronto: phân theo địa chỉ và bốn hội đồng trường
Thành phố Toronto có các hội đồng trường công tiếng Anh, Công giáo tiếng Anh, tiếng Pháp và Công giáo tiếng Pháp; vùng ngoại ô như Peel, York cũng có hội đồng riêng. Trường công miễn học phí cho con của thường trú nhân và công dân, và trẻ được phân vào trường theo địa chỉ nơi ở thật. Vì vậy, nếu gia đình coi trọng một trường cụ thể, việc chọn khu ở phải đi trước việc đăng ký trường.
Học sinh mới sang thường được đánh giá tiếng Anh và trình độ toán ở trung tâm tiếp nhận hoặc ngay tại trường, sau đó có thể học thêm lớp tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai (ESL hoặc ELL) song song với lớp thường. Học sinh trung học được xét tín chỉ tương đương từ bảng điểm Việt Nam, nên mang bảng điểm có dịch thuật. Chi tiết về cấp học và cách cho con nhập học đã có trong bài hệ thống giáo dục Canada; ở đây chỉ nhấn một điều riêng của Toronto: các trường ở khu đông người nhập cư rất quen với học sinh mới sang, có nhân viên định cư trong trường và có thể có phụ huynh, nhân viên nói tiếng Việt.
Một sai lầm hay gặp là đăng ký trường bằng địa chỉ người quen để vào trường mong muốn trong khi thực tế ở nơi khác. Hội đồng trường có thể kiểm tra địa chỉ và chuyển trường giữa năm, ảnh hưởng đến con. Nếu muốn một trường cụ thể, cách đúng là thuê nhà trong khu phân trường đó hoặc hỏi về chính sách nhận học sinh ngoài khu, vốn phụ thuộc chỗ trống của từng trường.
Năm đầu ở Toronto: những việc nên làm theo thứ tự
Danh sách này dành riêng cho Toronto; các thủ tục chung như số SIN, tài khoản ngân hàng, thẻ y tế đã có bài riêng trong cùng chuyên mục.
- Tuần đầu: ở tạm gần nơi có tàu điện ngầm, mua thẻ PRESTO hoặc dùng thẻ chạm, làm thẻ thư viện Toronto (thư viện có wifi, phòng học, lớp tiếng Anh, tư vấn việc làm miễn phí).
- Tháng đầu: đăng ký OHIP, tìm phòng khám nhận bệnh nhân mới, đăng ký trường cho con theo địa chỉ thật đang ở, vì phân trường của các hội đồng trường học Toronto dựa vào địa chỉ.
- Tháng thứ hai đến thứ ba: chọn khu ở lâu dài sau khi đã biết chỗ làm; ký hợp đồng thuê bằng mẫu chuẩn của Ontario.
- Mùa đông đầu tiên: dự trù chi phí áo khoác, giày, và nếu có xe thì lốp mùa đông. Toronto không lạnh bằng thảo nguyên nhưng có những đợt bão tuyết làm tê liệt giao thông.
- Cuối năm đầu: khai thuế lần đầu đúng hạn để giữ các khoản trợ cấp; xem lại chi phí nhà, đi lại để quyết định ở lại nội thành hay chuyển ra vùng ngoại ô.
Nhiều gia đình Việt sau một hai năm ở Toronto quyết định chuyển sang thành phố nhỏ hơn ở Ontario hoặc tỉnh khác để mua được nhà. Đó không phải thất bại; Toronto thường là nơi tốt để bắt đầu và lấy kinh nghiệm Canada, không nhất thiết là nơi ở cả đời.
Câu hỏi thường gặp
Toronto hay Mississauga tốt hơn cho gia đình mới sang?
Không có câu trả lời chung. Nếu cha mẹ làm ở trung tâm và không muốn mua xe, ở nội thành gần tàu điện ngầm thường tiện hơn dù nhà nhỏ. Nếu một người làm gần sân bay hoặc khu công nghiệp phía tây và cần nhà rộng cho con, Mississauga hợp hơn. Hãy thử đi đúng tuyến đi làm trước khi ký thuê dài hạn.
Có cần xe hơi khi sống ở Toronto không?
Trong nội thành gần tàu điện ngầm, nhiều gia đình sống không cần ô tô, đi chợ lớn thì dùng dịch vụ giao hàng hoặc thuê xe theo giờ. Ở vùng ngoại ô và với ca làm sớm, khuya, ô tô gần như cần thiết. Trước khi mua, hãy hỏi báo giá bảo hiểm vì đây thường là khoản khiến người mới bất ngờ nhất.
Thuê căn hộ ở Toronto cần những gì?
Chủ nhà thường hỏi thư xác nhận việc làm hoặc thu nhập, lịch sử thuê nhà, đôi khi điểm tín dụng. Người mới đến chưa có những thứ này có thể đưa bằng chứng tiền tiết kiệm, thư giới thiệu, hoặc có người bảo lãnh. Hợp đồng nên dùng mẫu chuẩn của Ontario, và chỉ chuyển tiền sau khi đã xem nhà tận nơi.
Toronto có nhiều người Việt không, khu nào đông nhất?
Toronto có cộng đồng người Việt lớn nhưng phân tán, không dồn vào một khu. Tiệm ăn và chợ Việt có ở quanh khu phố người Hoa phía tây trung tâm, North York, Scarborough, Mississauga và các vùng đông người châu Á. Các hội đoàn, nhà văn hoá và nhóm mạng xã hội của người Việt là nơi tìm thông tin nhanh.
Mùa đông Toronto có khắc nghiệt không?
Toronto ấm hơn các tỉnh thảo nguyên như Manitoba hay Saskatchewan nhờ ảnh hưởng của hồ Ontario, nhưng vẫn có nhiều tuần dưới không độ, gió lạnh và bão tuyết. Người mới sang cần áo khoác, giày chống trượt và kế hoạch đi lại khi tuyết lớn. Ngày bão tuyết, tàu và xe buýt có thể chậm nhiều.
Có nên mua nhà ở Toronto ngay năm đầu không?
Phần lớn người mới đến nên thuê trước. Năm đầu là lúc bạn còn chưa biết sẽ làm ở đâu lâu dài, chưa có lịch sử tín dụng và thu nhập Canada để vay thuận lợi. Mua vội ở khu chưa hiểu rõ, rồi đổi việc sang phía bên kia GTA, là sai lầm tốn kém mà nhiều người đã gặp.