Dọn vào nhà ở Mỹ, ngoài chìa khoá bạn còn phải tự mở tài khoản điện, gas, nước, rác, internet và điện thoại, mỗi thứ một công ty khác nhau. Ở Việt Nam, thường chủ nhà lo hoặc chỉ cần ra một quầy là xong; ở Mỹ, nếu không làm trước, bạn có thể dọn vào một căn hộ tối om, không nước nóng, không mạng, đúng lúc đang cần gọi điện xin việc.
Bài này đi theo thứ tự nên làm: hỏi chủ nhà khoản nào đã bao gồm, mở điện gas nước khi chưa có số an sinh xã hội hay tín dụng, chọn internet ở nơi thường chỉ có một hai nhà mạng, chọn sim trả trước hay trả sau, và các bẫy hoá đơn mà người mới sang hay dính. Giá, chương trình hỗ trợ và chính sách tiền cọc khác nhau theo bang, thành phố và từng công ty; khi quyết định, hãy đọc điều khoản trên trang chính thức của công ty phục vụ địa chỉ của bạn.
Ai lo khoản nào: hỏi chủ nhà trước khi ký hợp đồng
Câu hỏi đầu tiên cần hỏi khi đi xem nhà là tiền thuê đã gồm những tiện ích nào. Hai căn có giá thuê bằng nhau có thể chênh nhau vài trăm USD mỗi tháng vì khác nhau ở khoản này. Bảng dưới là kiểu phân chia hay gặp; hợp đồng của bạn mới là thứ quyết định.
| Tiện ích | Căn hộ chung cư | Nhà riêng thuê | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Điện | Người thuê tự mở | Người thuê tự mở | Ở Texas phần lớn vùng phải tự chọn công ty bán lẻ |
| Gas (bếp, sưởi, nước nóng) | Thường người thuê; có nơi gộp vào tiền thuê | Người thuê tự mở | Có nhà dùng điện hoàn toàn, không có gas |
| Nước, cống | Hay gộp hoặc chia theo công thức | Thường người thuê hoặc chủ nhà tính lại | Một số khu căn hộ dùng công ty thứ ba để tính và thu |
| Rác, tái chế | Thường đã gồm | Thường theo thành phố hoặc hội quản lý khu | Lịch đổ rác và loại thùng có quy định riêng |
| Internet, truyền hình | Người thuê tự mở | Người thuê tự mở | Một số toà nhà có hợp đồng sẵn với một nhà mạng |
Khi ký hợp đồng thuê, hãy hỏi chủ nhà hoặc văn phòng quản lý tên công ty điện, gas, nước phục vụ địa chỉ và ngày bạn phải đứng tên. Nhiều nơi bắt người thuê nộp bằng chứng đã mở tài khoản điện đứng tên mình trước khi giao chìa khoá. Nếu được, hẹn ngày mở dịch vụ trùng ngày nhận nhà để không mất ngày nào và cũng không trả tiền cho những ngày chưa ở.
Mở điện, gas, nước khi chưa có số an sinh xã hội hay tín dụng
Công ty tiện ích ở Mỹ thường kiểm tín dụng khi mở tài khoản mới, vì họ cung cấp dịch vụ trước và thu tiền sau. Người mới sang chưa có lịch sử tín dụng hoặc chưa có số an sinh xã hội vẫn mở được, nhưng thường phải đặt cọc. Mức cọc tuỳ công ty, có nơi tính theo ước tính hoá đơn một hai tháng, và được hoàn lại hoặc trừ vào hoá đơn sau một thời gian trả đúng hạn.
Có vài cách giảm hoặc tránh cọc mà nhiều người không biết. Thứ nhất, một số công ty nhận thư xác nhận lịch sử thanh toán tốt từ công ty tiện ích nơi bạn ở trước, kể cả khi bạn chuyển từ bang khác. Thứ hai, có công ty cho người thân đã là khách hàng lâu năm đứng tên bảo lãnh. Thứ ba, một số nơi chấp nhận hộ chiếu kèm thẻ xanh hay giấy tờ di trú thay cho số an sinh xã hội, và có thể bổ sung số sau. Hãy gọi điện hỏi thẳng các lựa chọn này trước khi chấp nhận mức cọc đầu tiên được báo.
Đi kèm việc mở tài khoản là chọn ngày thanh toán, cách nhận hoá đơn và có trả tự động hay không. Người mới sang nên bật thông báo hoá đơn qua thư điện tử và kiểm hoá đơn vài tháng đầu bằng tay, vì lỗi đọc đồng hồ, tính nhầm ngày bắt đầu hay bị cộng tiền của người ở trước không hiếm. Khi chuyển đi, nhớ báo ngừng dịch vụ đúng ngày giao nhà, nếu không bạn vẫn phải trả cho người dọn vào sau.
Internet ở Mỹ: ít lựa chọn hơn bạn nghĩ
Mỗi địa chỉ chỉ có vài nhà mạng. Khác với thành phố lớn ở Việt Nam, nhiều địa chỉ ở Mỹ chỉ có một nhà mạng cáp, có thể thêm một nhà mạng cáp quang hoặc internet qua sóng di động. Việc đầu tiên là nhập địa chỉ trên trang của các nhà mạng để xem ai thật sự phục vụ căn nhà đó, rồi mới so gói.
Giá khuyến mãi năm đầu. Gói internet thường quảng cáo giá thấp trong mười hai tháng rồi tự tăng. Hãy ghi lại ngày hết khuyến mãi, và khi tới hạn gọi điện xin giữ giá hoặc chuyển gói; nhiều nhà mạng có bộ phận giữ khách sẵn sàng giảm giá cho người muốn huỷ.
Thuê thiết bị hay mua đứt. Nhà mạng thường thu phí thuê modem, router hằng tháng. Mua thiết bị tương thích có thể rẻ hơn sau một, hai năm, nhưng phải đúng danh sách thiết bị nhà mạng chấp nhận. Người ở ngắn hạn thì thuê cho đỡ phiền.
Tốc độ vừa đủ chứ không cao nhất. Gia đình bốn người xem phim, học trực tuyến, gọi video về Việt Nam thường không cần gói cao nhất. Gói tầm trung với tốc độ tải lên ổn định quan trọng hơn con số tải xuống quảng cáo, nhất là khi có người làm việc tại nhà.
Hợp đồng và phí huỷ. Một số gói rẻ đi kèm hợp đồng một hai năm và phí chấm dứt sớm. Người có thể chuyển nhà trong năm đầu nên chọn gói không ràng buộc dù đắt hơn một chút.
Những ngày chưa có mạng ở nhà. Trong lúc chờ lắp đặt, thư viện công cộng của thành phố có internet miễn phí, máy tính dùng chung và chỗ ngồi yên tĩnh để điền đơn xin việc, đơn xin trường cho con. Thẻ thư viện thường làm được ngay bằng giấy tờ tuỳ thân và bằng chứng địa chỉ như hợp đồng thuê. Một số nhà mạng cũng có gói giá thấp dành cho hộ thu nhập thấp hoặc hộ có con nhận bữa ăn miễn phí ở trường; hỏi thẳng khi gọi đăng ký.
Điện thoại: sim trả trước trước, trả sau sau
Số điện thoại Mỹ là thứ bạn cần ngay từ ngày đầu: để điền đơn xin việc, mở tài khoản ngân hàng, nhận mã xác minh, để trường của con và bác sĩ gọi được. Cách nhanh nhất là mua sim trả trước hoặc dùng eSIM của một nhà mạng ngay khi tới, nếu máy của bạn đã mở khoá mạng và hỗ trợ băng tần ở Mỹ. Gói trả trước không cần kiểm tín dụng, không hợp đồng, trả tháng nào dùng tháng đó.
Sau vài tháng, khi đã có số an sinh xã hội và bắt đầu có lịch sử tín dụng, bạn có thể cân nhắc gói trả sau gia đình của các nhà mạng lớn, thường rẻ hơn tính theo đầu người khi có ba bốn số. Điều cần đọc kỹ là gói trả sau hay đi kèm khuyến mãi điện thoại “miễn phí” trả dần trong hai, ba năm; huỷ giữa chừng là phải trả nốt tiền máy. Ngoài ba nhà mạng lớn còn nhiều nhà mạng ảo thuê lại sóng của họ với giá thấp hơn, phù hợp người dùng vừa phải.
Gọi về Việt Nam ngày nay chủ yếu qua ứng dụng dùng internet, nên không cần mua gói gọi quốc tế đắt tiền. Điều nên giữ là số điện thoại Việt Nam nếu tài khoản ngân hàng, ví điện tử ở Việt Nam còn gửi mã xác minh qua tin nhắn; chuyển số đó sang gói duy trì rẻ nhất và bật chuyển vùng nhận tin nhắn, hoặc đổi cách xác minh sang ứng dụng trước khi đi.
Thứ tự nên làm trong hai tuần trước và sau ngày dọn vào
Làm đúng thứ tự giúp bạn tránh cảnh ngày đầu không có điện, tuần đầu không có mạng để đi tìm việc. Lịch dưới đây dành cho gia đình thuê nhà lần đầu ở Mỹ:
- Ngay khi ký hợp đồng: hỏi chủ nhà tên công ty điện, gas, nước, rác phục vụ địa chỉ và tiện ích nào đã gồm trong tiền thuê.
- Trước ngày nhận nhà khoảng hai tuần: đặt lịch lắp internet, vì một số nơi phải chờ kỹ thuật viên nhiều ngày.
- Trước ngày nhận nhà vài ngày: mở tài khoản điện, gas với ngày bắt đầu trùng ngày nhận nhà; hỏi các cách giảm cọc.
- Ngày nhận nhà: chụp ảnh đồng hồ điện, gas, nước có số đọc và ngày giờ, để đối chiếu hoá đơn đầu tiên.
- Tuần đầu: kiểm máy nước nóng, lò sưởi, máy lạnh hoạt động; biết chỗ cầu dao điện, van nước tổng, van gas.
- Tháng đầu: đối chiếu hoá đơn đầu tiên với ảnh đồng hồ, kiểm phí kích hoạt, phí cọc đã ghi đúng chưa.
- Ghi chú ngày hết khuyến mãi internet và ngày được hoàn tiền cọc vào lịch điện thoại.
Nếu có mùi gas trong nhà, đừng bật tắt công tắc điện, ra khỏi nhà và gọi số khẩn cấp của công ty gas hoặc số cấp cứu từ bên ngoài. Đây là điều đầu tiên nên dạy cả nhà, nhất là người lớn tuổi chưa quen bếp gas âm tường kiểu Mỹ.
Hoá đơn sốc và cách tránh
Người mới sang hay nhận những hoá đơn vượt xa dự tính trong năm đầu. Phần lớn có thể tránh nếu biết trước:
- Mùa sưởi và mùa máy lạnh: hoá đơn tháng lạnh nhất hoặc nóng nhất có thể gấp mấy lần tháng thường. Hỏi chủ nhà hoặc công ty điện mức tiêu thụ trung bình của căn nhà mười hai tháng qua, và cân nhắc gói thanh toán bình quân để chia đều trong năm.
- Rò nước: bồn cầu chảy rỉ không ai nghe thấy có thể làm hoá đơn nước tăng vọt; báo chủ nhà sửa ngay.
- Phí ẩn trong gói internet và truyền hình: phí thiết bị, phí truyền hình địa phương, phí “hạ tầng” cộng thêm ngoài giá quảng cáo.
- Chuyển vùng quốc tế: mang điện thoại Mỹ về Việt Nam mà không đổi gói có thể bị tính phí dữ liệu rất cao; kiểm gói trước khi bay.
- Cuộc gọi giả danh công ty điện: kẻ gian gọi doạ cắt điện trong một giờ nếu không trả bằng thẻ quà tặng hoặc chuyển khoản. Công ty tiện ích thật không đòi trả kiểu đó; hãy gác máy và tự gọi số in trên hoá đơn.
Gia đình thu nhập thấp có thể đủ điều kiện các chương trình hỗ trợ tiền sưởi, tiền điện của liên bang và bang, hoặc gói giá giảm của chính công ty tiện ích. Hỏi công ty và văn phòng dịch vụ xã hội hạt; điều kiện thay đổi theo năm.
Câu hỏi thường gặp
Chưa có số an sinh xã hội thì có mở được điện, internet ở Mỹ không?
Thường được. Nhiều công ty chấp nhận hộ chiếu kèm thẻ xanh hoặc giấy tờ di trú, nhưng có thể yêu cầu đặt cọc vì chưa kiểm được tín dụng. Hãy hỏi các cách giảm cọc như thư lịch sử thanh toán hoặc người bảo lãnh, và cập nhật số an sinh xã hội khi có.
Tiền cọc tiện ích có được trả lại không?
Thường có, sau một thời gian bạn trả hoá đơn đúng hạn hoặc khi đóng tài khoản, tiền cọc được hoàn hoặc trừ vào hoá đơn. Thời gian và điều kiện do từng công ty và quy định của bang đặt; hãy hỏi rõ khi đặt cọc và ghi ngày vào lịch.
Mới sang Mỹ nên dùng sim trả trước hay trả sau?
Tháng đầu nên dùng trả trước để có số ngay, không cần kiểm tín dụng, không hợp đồng. Khi đã ổn định chỗ ở, có số an sinh xã hội và vài người dùng chung, gói trả sau gia đình có thể rẻ hơn, nhưng đọc kỹ điều khoản trả góp máy.
Làm sao biết địa chỉ của mình có những nhà mạng internet nào?
Nhập địa chỉ cụ thể trên trang kiểm tra phủ sóng của từng nhà mạng, hỏi chủ nhà hoặc hàng xóm đang dùng gì. Nhiều địa chỉ chỉ có một hai lựa chọn có dây, cộng internet qua sóng di động, nên so trong số đó chứ đừng so trên quảng cáo chung.
Có nên giữ số điện thoại Việt Nam khi sang Mỹ không?
Nên giữ nếu ngân hàng, ví điện tử, tài khoản thuế ở Việt Nam còn gửi mã xác minh qua tin nhắn tới số đó. Chuyển sang gói duy trì rẻ nhất, bật nhận tin nhắn khi chuyển vùng, hoặc đổi cách xác minh sang ứng dụng trước khi đi để không bị khoá tài khoản.
Nhận cuộc gọi doạ cắt điện thì làm gì?
Đừng trả tiền qua thẻ quà tặng, chuyển khoản nhanh hay tiền điện tử. Gác máy, tự gọi số in trên hoá đơn hoặc đăng nhập tài khoản để kiểm. Công ty tiện ích thật gửi thông báo bằng văn bản trước khi cắt dịch vụ và có quy trình rõ ràng.