Ở Mỹ, 911 là một số duy nhất cho cảnh sát, cứu thương và cứu hoả, gọi được từ mọi điện thoại kể cả máy không có sim, và bạn có quyền xin thông dịch tiếng Việt. Người mới sang thường ngại gọi vì sợ tốn tiền, sợ dính tới giấy tờ di trú hoặc không tự tin tiếng Anh; ngược lại, cũng có người gọi 911 cho những việc không khẩn cấp. Cả hai đều có thể để lại hậu quả.
Gặp cảnh sát cũng vậy: những thói quen bình thường ở Việt Nam như bước xuống xe để nói chuyện, móc ví ngay, “xin xỏ” bằng tiền, cãi tay đôi ngay tại chỗ, ở Mỹ có thể biến một lần dừng xe thường thành chuyện nghiêm trọng. Bài này giải thích khi nào gọi 911, gọi thì nói gì, cách cư xử khi bị dừng xe, quyền của bạn, và những tình huống đặc biệt với người không phải công dân. Đây là thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý; luật cụ thể khác nhau giữa các bang, và khi đã có vụ việc, hãy hỏi luật sư.
Khi nào gọi 911, khi nào dùng kênh khác
Nguyên tắc chung: gọi 911 khi tính mạng, sức khoẻ, tài sản đang bị đe doạ ngay lúc này hoặc có tội phạm đang diễn ra. Chuyện đã xảy ra xong, không còn nguy hiểm, thì dùng số không khẩn cấp của sở cảnh sát địa phương, báo cáo trực tuyến, hoặc gọi bác sĩ, phòng khám.
| Tình huống | Gọi 911? | Ghi chú |
|---|---|---|
| Người bất tỉnh, khó thở, đau ngực, dấu hiệu đột quỵ, chảy máu nhiều | Có, ngay | Đừng tự lái xe chở người đột quỵ, đau ngực nếu xe cứu thương tới được |
| Cháy, mùi gas mạnh, khói trong nhà | Có, sau khi ra khỏi nhà | Gọi từ bên ngoài; mùi gas thì không bật tắt công tắc điện |
| Có người đột nhập, đang đánh nhau, bị đe doạ bằng vũ khí | Có | Ở nơi an toàn, giữ máy nếu được |
| Tai nạn giao thông có người bị thương hoặc xe chắn đường | Có | Va chạm nhẹ, không ai bị thương: nhiều nơi chỉ cần số không khẩn cấp hoặc báo cáo sau |
| Xe bị đập kính, mất đồ khi bạn đã đi khỏi | Không | Báo bằng số không khẩn cấp hoặc báo cáo trực tuyến để lấy số biên bản cho bảo hiểm |
| Hàng xóm mở nhạc to, đậu xe chắn lối | Không | Số không khẩn cấp, hoặc ban quản lý khu |
| Sốt, đau nhẹ, cần hỏi thuốc | Không | Gọi bác sĩ, đường dây y tá của bảo hiểm, phòng khám không hẹn |
Số không khẩn cấp của sở cảnh sát nơi bạn ở nên lưu sẵn trong danh bạ điện thoại cùng địa chỉ bệnh viện gần nhà. Lỡ bấm nhầm 911 thì đừng gác máy ngay; nói với tổng đài là bấm nhầm, không có chuyện gì, để họ khỏi gọi lại hoặc cử người tới kiểm tra.
Gọi 911 thì nói gì: các bước cho người chưa tự tin tiếng Anh
Tổng đài viên được huấn luyện để hỏi theo thứ tự, bạn chỉ cần trả lời đúng và bình tĩnh. Dạy cả nhà, kể cả trẻ từ tuổi tiểu học và ông bà, những bước này:
- Nói địa chỉ trước tiên: số nhà, tên đường, thành phố, số căn hộ nếu có. Đây là thông tin quan trọng nhất; nếu cuộc gọi bị ngắt, họ vẫn biết đi đâu.
- Nói chuyện gì đang xảy ra bằng một câu ngắn: cháy nhà, người ngã bất tỉnh, có người lạ trong nhà.
- Nếu không nói được tiếng Anh, nói “Vietnamese” rõ ràng và chờ. Tổng đài sẽ nối thông dịch viên qua điện thoại; có thể mất vài chục giây, đừng gác máy.
- Trả lời câu hỏi của tổng đài: người bệnh còn thở không, có vũ khí không, bạn có an toàn không.
- Làm theo hướng dẫn sơ cứu tổng đài đọc qua điện thoại nếu được yêu cầu.
- Mở khoá cửa, bật đèn ngoài, nhốt chó và cho người ra đón xe cứu thương nếu có thể.
- Chỉ gác máy khi tổng đài bảo bạn gác.
Nhiều nơi cho nhắn tin tới 911, hữu ích khi không thể nói to, nhưng chưa phải nơi nào cũng có và gọi vẫn nhanh hơn. Ghi địa chỉ nhà bằng tiếng Anh, viết sẵn trên tủ lạnh cho người lớn tuổi và người giữ trẻ là việc nhỏ cứu được nhiều phút.
Tiền xe cứu thương và nỗi sợ hoá đơn
Xe cứu thương ở Mỹ không miễn phí. Tuỳ thành phố, cơ quan hay công ty vận hành, một chuyến có thể tốn từ vài trăm tới hơn một nghìn USD, và nếu đơn vị xe không nằm trong mạng lưới bảo hiểm của bạn thì phần tự trả có thể cao. Luật liên bang về hoá đơn bất ngờ đã bảo vệ người bệnh ở nhiều tình huống cấp cứu tại bệnh viện, nhưng xe cứu thương mặt đất chưa được phủ trọn ở cấp liên bang; một số bang có luật riêng. Hãy đọc phần dịch vụ cấp cứu trong hợp đồng bảo hiểm của gia đình.
Dù vậy, đừng để nỗi sợ hoá đơn làm chậm cấp cứu thật. Người đột quỵ, nhồi máu cơ tim được xử lý ngay trên xe và được đưa tới bệnh viện có năng lực phù hợp, điều mà xe nhà không làm được. Hoá đơn có thể thương lượng, xin trả góp, xin hỗ trợ tài chính của bệnh viện; mất vài giờ vàng thì không lấy lại được.
Bệnh viện có phòng cấp cứu nhận tiền chương trình Medicare phải khám sàng lọc và ổn định tình trạng cấp cứu cho mọi người tới, không phụ thuộc khả năng chi trả hay tình trạng di trú. Bạn vẫn nhận hoá đơn sau, nhưng không bị từ chối cấp cứu vì không có bảo hiểm.
Bị cảnh sát dừng xe: cư xử thế nào cho an toàn
Tấp vào lề ngay khi an toàn. Thấy đèn đỏ xanh nhấp nháy phía sau, bật xi nhan và tấp vào lề phải ở chỗ an toàn gần nhất. Tắt máy, hạ kính cửa sổ, ban đêm bật đèn trong xe.
Ngồi yên trong xe, để tay trên vô lăng. Không bước ra khỏi xe trừ khi được yêu cầu. Ở Việt Nam nhiều người quen xuống xe đi tới chỗ công an; ở Mỹ, hành động này có thể bị xem là đe doạ. Hành khách cũng ngồi yên, để tay trong tầm nhìn.
Báo trước khi lấy giấy tờ. Cảnh sát sẽ hỏi bằng lái, giấy đăng ký xe và bằng chứng bảo hiểm. Nói rõ giấy để ở đâu, ví dụ trong hộc xe hay túi áo, rồi mới với tay lấy, chậm rãi. Không lục lọi khi chưa được bảo.
Trả lời ngắn, lịch sự, không tranh cãi tại chỗ. Nếu không đồng ý với lỗi bị ghi, đừng cãi ngay bên đường. Ký giấy phạt thường chỉ là xác nhận đã nhận, không phải nhận tội; bạn có quyền khiếu nại ở toà sau.
Không bao giờ đưa tiền. Đưa tiền, dù chỉ nhét trong giấy tờ, là hối lộ công chức, một tội hình sự nghiêm trọng. Với người không phải công dân, tiền án loại này có thể ảnh hưởng nặng tới hồ sơ di trú.
Nói rõ nếu cần thông dịch. Nếu không hiểu, nói bạn cần thông dịch tiếng Việt. Đừng gật đầu đồng ý với điều mình không hiểu.
Quyền của bạn khi làm việc với cảnh sát
Hiến pháp Mỹ bảo vệ mọi người trên đất Mỹ, không chỉ công dân. Bạn có quyền giữ im lặng và không phải trả lời các câu hỏi ngoài thông tin nhận dạng cơ bản mà luật bang yêu cầu; nếu muốn dùng quyền này, hãy nói rõ bằng lời. Bạn có quyền không đồng ý cho khám xét xe hay nhà; cảnh sát vẫn có thể khám trong một số trường hợp luật cho phép, nhưng bạn không chống cự bằng tay chân, chỉ nói rõ là không đồng ý. Khi bị bắt hoặc bị thẩm vấn về hình sự, bạn có quyền có luật sư, và nếu không đủ khả năng thuê, toà sẽ cử luật sư công cho vụ án hình sự.
Điều quan trọng với người nhập cư: quyền giữ im lặng gồm cả câu hỏi về nơi sinh, tình trạng di trú, nhưng không gồm quyền nói dối. Khai sai với nhân viên liên bang là một tội riêng, và nói dối mình là công dân Mỹ có thể khiến bạn vĩnh viễn không được nhập tịch. Nếu không muốn trả lời, im lặng; nếu trả lời, nói thật.
Luật liên bang yêu cầu thường trú nhân từ 18 tuổi luôn mang theo bằng chứng tình trạng của mình, thường là thẻ xanh. Trên thực tế nhiều người sợ mất thẻ nên để ở nhà; cách cân bằng là mang theo thẻ khi đi xa, đi qua vùng gần biên giới, đi máy bay, và luôn giữ bản chụp. Người đang ở Mỹ với thị thực tạm thời nên giữ hộ chiếu và bản ghi nhập cảnh I-94 ở nơi lấy ra được ngay.
Người không phải công dân: những tình huống phải đặc biệt cẩn trọng
Một vụ việc nhỏ với người mang quốc tịch Mỹ có thể chỉ là một lần ra toà; với người có thẻ xanh hoặc thị thực, nó có thể ảnh hưởng tới quyền ở lại Mỹ, quyền đi lại và khả năng nhập tịch. Những tình huống người Việt hay gặp:
- Lái xe sau khi uống rượu bia: bị bắt vì lái xe có cồn để lại án tích, tăng mạnh phí bảo hiểm, có thể mất bằng lái, và là điểm bị xem xét khi xin nhập tịch hay xin thị thực lần sau. Tiệc tùng cuối tuần, đám giỗ, đám cưới là lúc dễ vấp nhất; cử người không uống lái xe hoặc gọi xe.
- Xô xát trong gia đình: ở nhiều bang, khi cảnh sát tới vì cuộc gọi bạo lực gia đình mà thấy dấu hiệu thương tích, họ phải bắt người bị cho là gây ra, dù người bị hại không muốn. Lệnh cấm tiếp xúc có thể buộc người đó rời khỏi nhà ngay. Tội bạo lực gia đình là căn cứ trục xuất riêng với người không phải công dân.
- Đánh con: phạt con bằng roi để lại dấu có thể bị trường báo cho cơ quan bảo vệ trẻ em; nhân viên trường là người bắt buộc phải báo. Bài riêng về nuôi dạy con nói chi tiết hơn.
- Lấy hàng không trả tiền, dù giá trị nhỏ: tội trộm cắp được xem là tội liên quan tới đạo đức trong luật di trú, có thể ảnh hưởng nặng tới hồ sơ.
- Mang tiền mặt lớn, đồ chưa khai báo khi đi máy bay: có thể bị tạm giữ; khai báo đúng theo quy định khi xuất nhập cảnh.
Nếu đã bị bắt hoặc bị buộc tội, đừng nhận tội theo thoả thuận nhanh chỉ để xong chuyện trước khi hỏi luật sư hiểu cả luật hình sự lẫn luật di trú. Một bản án nhẹ trong mắt toà hình sự có thể nặng trong mắt luật di trú. Đây là chỗ không nên tiết kiệm tiền luật sư.
Khi bạn là nạn nhân hoặc nhân chứng
Người nhập cư, nhất là người làm nghề buôn bán nhỏ, tiệm nail, nhà hàng, thường là mục tiêu của trộm cắp, lừa đảo vì kẻ gian đoán họ giữ tiền mặt và ngại báo cảnh sát. Báo cảnh sát khi bị trộm, bị hành hung, bị quỵt lương, bị lừa không làm hại hồ sơ di trú của nạn nhân. Một số loại tội nghiêm trọng còn có thị thực riêng cho nạn nhân hợp tác với cơ quan điều tra; điều kiện cụ thể nên hỏi luật sư di trú hoặc tổ chức hỗ trợ nạn nhân.
Khi báo, hãy xin số biên bản. Số này cần cho bảo hiểm, cho ngân hàng khi khiếu nại giao dịch gian lận, và cho các chương trình hỗ trợ nạn nhân. Ghi lại tên, số hiệu của cảnh sát làm việc với bạn; đây là thông tin bình thường mà họ phải cung cấp khi được hỏi lịch sự.
Cảnh giác với các cuộc gọi giả danh cảnh sát, cơ quan di trú hay cơ quan thuế, doạ bắt hoặc trục xuất nếu không trả tiền ngay bằng thẻ quà tặng hay chuyển khoản. Cảnh sát và cơ quan liên bang không gọi điện đòi tiền như vậy. Gác máy, tự gọi số không khẩn cấp của sở cảnh sát địa phương để kiểm. Người lớn tuổi trong nhà là đối tượng hay bị nhắm nhất; hãy dặn họ không trả tiền cho bất kỳ ai gọi tới mà không hỏi con cháu trước.
Câu hỏi thường gặp
Gọi 911 có tốn tiền không?
Cuộc gọi tới 911 không tốn tiền và gọi được từ mọi điện thoại kể cả máy không có sim. Dịch vụ phát sinh sau đó như xe cứu thương có thể có hoá đơn, tuỳ thành phố và bảo hiểm. Đừng vì sợ hoá đơn mà chậm gọi trong tình huống nguy hiểm tới tính mạng.
Không nói được tiếng Anh thì gọi 911 thế nào?
Nói địa chỉ trước nếu có thể, rồi nói rõ “Vietnamese” và chờ. Tổng đài sẽ nối thông dịch viên qua điện thoại, có thể mất vài chục giây. Đừng gác máy trong lúc chờ; ghi sẵn địa chỉ nhà bằng tiếng Anh ở nơi cả nhà thấy.
Gọi cảnh sát có làm ảnh hưởng tới hồ sơ di trú của mình không?
Gọi cảnh sát khi là nạn nhân hoặc nhân chứng không làm hại hồ sơ di trú. Điều có thể ảnh hưởng là khi chính bạn bị bắt hoặc bị buộc tội. Trong trường hợp đó, hãy hỏi luật sư hiểu cả hình sự lẫn di trú trước khi nhận bất kỳ thoả thuận nào.
Bị cảnh sát dừng xe có được bước xuống xe giải thích không?
Không nên. Hãy ngồi yên, tắt máy, hạ kính, để tay trên vô lăng và chờ cảnh sát tới. Chỉ bước ra khi được yêu cầu. Báo trước khi lấy giấy tờ và không tranh cãi tại chỗ; nếu không đồng ý với giấy phạt, bạn khiếu nại ở toà sau.
Thường trú nhân có phải luôn mang theo thẻ xanh không?
Luật liên bang yêu cầu thường trú nhân từ 18 tuổi mang theo bằng chứng tình trạng của mình. Nhiều người giữ thẻ ở nhà vì sợ mất; ít nhất hãy mang theo khi đi xa, đi máy bay, đi gần biên giới và luôn có bản chụp trong điện thoại.
Có nên đưa tiền cho cảnh sát để bỏ qua lỗi không?
Tuyệt đối không. Đưa tiền cho cảnh sát là hối lộ công chức, một tội hình sự nghiêm trọng ở Mỹ, và với người không phải công dân có thể ảnh hưởng nặng tới quyền ở lại và nhập tịch. Nhận giấy phạt rồi nộp phạt hoặc khiếu nại đúng quy trình.