Từ luật EB-5 Reform and Integrity Act 2022 (RIA), nhà đầu tư EB-5 đang ở Mỹ hợp pháp có thể nộp đơn điều chỉnh tình trạng I-485 cùng lúc với đơn nhà đầu tư I-526E, thay vì chờ I-526E được duyệt rồi mới nộp — với điều kiện visa EB-5 cho nhóm của họ đang sẵn có theo Visa Bulletin ở thời điểm nộp. Trong khi chờ, người nộp có thể xin giấy phép làm việc (EAD) và giấy phép đi lại (advance parole).
Lối này đặc biệt hợp với du học sinh F-1, người lao động H-1B, người có visa L-1 hay E-2 đang sống ở Mỹ: họ không phải về Việt Nam phỏng vấn ở Lãnh sự quán Mỹ TP.HCM, và có quyền làm việc rộng hơn visa hiện tại trong lúc hồ sơ được xét. Đổi lại là một số rủi ro riêng cần hiểu trước. Bài này giải thích điều kiện, quyền lợi, rủi ro, và các bước.
Điều kiện để nộp đồng thời
Có ba điều kiện cốt lõi. Thứ nhất, người nộp đang có mặt ở Mỹ và đủ điều kiện điều chỉnh tình trạng theo luật chung — nhập cảnh hợp lệ, không rơi vào các trường hợp bị cấm điều chỉnh. Thứ hai, visa phải sẵn có ngay cho nhóm EB-5 của họ: tức ngày ưu tiên (ngày nộp I-526E) sớm hơn ngày ghi trong bảng mà USCIS chọn dùng tháng đó, hoặc nhóm đó đang "C" (current). Thứ ba, đơn I-526E phải đáp ứng đủ yêu cầu như mọi nhà đầu tư khác: vốn, nguồn tiền, dự án.
Về điều kiện thứ hai: mỗi tháng Bộ Ngoại giao Mỹ công bố Visa Bulletin gồm hai bảng — ngày hành động cuối cùng (Final Action Dates) và ngày được nộp hồ sơ (Dates for Filing). USCIS thông báo trên trang của mình bảng nào được dùng cho đơn I-485 trong tháng. Cùng một nhà đầu tư Việt Nam có thể đủ điều kiện nộp ở tháng này mà không đủ ở tháng sau nếu ngày bị lùi. Kiểm cả travel.state.gov và trang Adjustment of Status Filing Charts của uscis.gov ngay trước khi nộp.
Các nhóm visa dành riêng (nông thôn, vùng thất nghiệp cao, hạ tầng) có hàng chờ riêng. Ở nhiều thời điểm sau RIA, nhóm dành riêng đang "current" với hầu hết các nước, nên nhà đầu tư vào dự án thuộc nhóm này thường đủ điều kiện nộp đồng thời. Tình trạng đó có thể đổi; đừng coi là cố định.
Quyền lợi khi I-485 đang chờ
Giấy phép làm việc (EAD). Người nộp I-485 có thể nộp kèm đơn I-765 xin EAD. Khi có EAD, du học sinh F-1 không còn bị giới hạn ở việc làm trong trường hay thực tập theo ngành; vợ hoặc chồng đi kèm cũng xin được EAD riêng. RIA ghi rõ người nộp đồng thời được xin giấy phép làm việc trong thời gian chờ.
Giấy phép đi lại (advance parole). Người có I-485 đang chờ mà ra khỏi Mỹ không có giấy phép đi lại thường bị coi là đã bỏ đơn. Nộp đơn I-131 xin giấy phép đi lại trước khi có kế hoạch về Việt Nam. Người đang giữ đúng tình trạng H-1B hoặc L-1 có ngoại lệ được dùng visa của mình để quay lại; hỏi luật sư trước khi áp dụng.
Được ở hợp pháp trong thời gian chờ. Khi I-485 đang chờ, người nộp ở trong thời gian lưu trú được phép, kể cả khi visa gốc hết hạn. Tuy vậy, luật sư thường khuyên vẫn giữ tình trạng gốc (tiếp tục học F-1, giữ việc H-1B) càng lâu càng tốt, vì nó là tấm lưới an toàn nếu hồ sơ gặp vấn đề.
Không phải về Việt Nam phỏng vấn. Toàn bộ hồ sơ được xử lý trong nước Mỹ. USCIS có thể mời phỏng vấn tại văn phòng địa phương hoặc miễn phỏng vấn.
Con dưới 21 tuổi. Con đang ở Mỹ cùng gia đình có thể nộp I-485 phụ thuộc cùng lúc. Con ở Việt Nam thì đi đường lãnh sự sau khi I-526E được duyệt, theo hồ sơ của cha mẹ.
Điều chỉnh tình trạng tại Mỹ hay phỏng vấn ở TP.HCM
Hai đường dẫn tới cùng một thẻ xanh có điều kiện, nhưng trải nghiệm và rủi ro khác nhau. Bảng so những điểm người Việt hay cân nhắc.
| Tiêu chí | Nộp đồng thời và điều chỉnh tại Mỹ | Chờ I-526E rồi phỏng vấn ở TP.HCM |
|---|---|---|
| Ai phù hợp | Người đang ở Mỹ hợp pháp, có tình trạng ổn định | Người đang sống ở Việt Nam |
| Khi nào nộp hồ sơ thường trú | Cùng lúc với I-526E (nếu visa sẵn có) | Sau khi I-526E được duyệt và visa sẵn có |
| Quyền làm việc trong lúc chờ | Có thể có EAD | Theo visa hiện có, nếu đang ở Mỹ |
| Đi lại | Cần giấy phép đi lại, trừ ngoại lệ H/L | Không bị ràng buộc bởi I-485 |
| Phỏng vấn | Tại văn phòng USCIS, có thể được miễn | Tại Lãnh sự quán Mỹ TP.HCM |
| Nếu I-526E bị từ chối | I-485 bị từ chối theo; cần tình trạng gốc để ở lại | Chưa phát sinh hồ sơ thường trú |
| Bảo vệ nếu dự án gặp sự cố | RIA có cơ chế giữ đơn I-485 trong một số trường hợp | Theo quy tắc chung về chuyển dự án |
Hàng cuối là điểm hay bị bỏ qua: RIA có quy định giúp người nộp đồng thời không mất ngay quyền điều chỉnh nếu trung tâm vùng hay dự án bị chấm dứt vì lỗi không phải của họ, trong điều kiện nhất định. Chi tiết cần luật sư đối chiếu văn bản hiện hành.
Rủi ro cần hiểu trước khi chọn đường này
Rủi ro lớn nhất là I-526E bị từ chối. Khi đó I-485 cũng bị từ chối, EAD và giấy phép đi lại mất giá trị. Nếu bạn đã bỏ học F-1 hay nghỉ việc H-1B vì nghĩ đã có EAD, bạn có thể rơi vào tình trạng không hợp pháp và tích luỹ thời gian ở quá hạn, với hệ quả cấm nhập cảnh nhiều năm nếu ở lâu. Cách giảm rủi ro: giữ tình trạng gốc song song chừng nào còn có thể.
Rủi ro thứ hai là ý định khi nhập cảnh. Người vào Mỹ bằng visa du lịch rồi nộp hồ sơ định cư ngay có thể bị xem là đã che giấu ý định thật lúc xin visa. Bộ Ngoại giao Mỹ có hướng dẫn thường gọi là "quy tắc 90 ngày" về hành vi trái với mục đích visa trong 90 ngày đầu sau nhập cảnh; USCIS có quyền cân nhắc các dữ kiện tương tự. Hệ quả có thể là bị coi là khai man, ảnh hưởng lâu dài. Vì vậy đường nộp đồng thời chủ yếu dành cho người đã ở Mỹ ổn định với tình trạng phù hợp.
Rủi ro thứ ba là lịch sử tình trạng. Người từng làm việc trái phép, từng ở quá hạn, hoặc có khoảng thời gian không giữ tình trạng có thể không được điều chỉnh tình trạng, và phải đi đường lãnh sự với các rủi ro riêng. Kể với luật sư toàn bộ lịch sử nhập cảnh và tình trạng, kể cả những chuyện bạn nghĩ là nhỏ.
Rủi ro thứ tư là ngày visa bị lùi sau khi đã nộp. Nếu đã nộp I-485 khi visa sẵn có, đơn vẫn nằm đó nhưng chỉ được duyệt khi visa lại sẵn có; trong thời gian đó EAD và giấy phép đi lại thường vẫn xin gia hạn được. Thời gian chờ có thể dài hơn dự kiến.
Giấy tờ riêng của hồ sơ I-485 mà đường lãnh sự không có
Khám sức khoẻ mẫu I-693. Người điều chỉnh tình trạng khám với bác sĩ được USCIS chỉ định ở Mỹ (civil surgeon), không phải bệnh viện được chỉ định ở TP.HCM. Kết quả khám có thời hạn sử dụng theo quy định hiện hành; nộp quá sớm hay quá muộn đều có thể phải khám lại.
Chứng minh nhập cảnh và tình trạng. Hồ sơ I-94, các mẫu I-20 của du học sinh qua từng năm, giấy tờ H-1B hay L-1, bảng lương — để chứng minh bạn luôn giữ tình trạng hợp pháp. Khoảng trống nào trong lịch sử tình trạng cũng cần được giải thích.
Giấy tờ dân sự từ Việt Nam. Khai sinh, đăng ký kết hôn, lý lịch tư pháp nếu được yêu cầu, kèm bản dịch tiếng Anh có xác nhận của người dịch. Người ở Mỹ lâu năm thường phải nhờ người nhà xin giấy ở Việt Nam; tính thời gian gửi giấy qua lại vào kế hoạch.
Bảo trợ tài chính. Nhà đầu tư EB-5 thường không cần mẫu bảo trợ I-864 như diện gia đình, vì chính khoản đầu tư là căn cứ. Tuy vậy, câu hỏi về khả năng tự lo tài chính vẫn có thể xuất hiện; hỏi luật sư về mẫu đơn và tài liệu áp dụng ở thời điểm nộp.
Sinh trắc học và ảnh. USCIS sẽ hẹn lấy vân tay, ảnh, chữ ký cho từng người nộp I-485. Người đang học xa nơi ở cần sắp xếp lịch học, lịch làm việc để không lỡ hẹn.
Du học sinh F-1: tình huống phổ biến nhất của gia đình Việt
Nhiều gia đình Việt có con đang học đại học ở Mỹ và cân nhắc để con làm nhà đầu tư chính EB-5. Lợi thế rõ ràng: con đang ở Mỹ, có thể nộp đồng thời, có EAD để đi làm sau khi tốt nghiệp mà không phụ thuộc OPT hay xổ số H-1B. Khi có thẻ xanh, con được tính học phí theo diện cư dân ở nhiều trường công — tuỳ quy định từng bang về thời gian cư trú.
Nguồn tiền trong tình huống này gần như luôn là tiền cha mẹ tặng. Như mọi khoản tặng, phải là quà tặng thật, có văn bản, và cha mẹ chứng minh được nguồn hợp pháp. Con không cần thu nhập riêng. Cha mẹ không đi kèm hồ sơ của con; nếu muốn sang Mỹ, cha mẹ đi đường khác hoặc chờ con nhập tịch rồi bảo lãnh.
Hai điểm cần cân nhắc thêm. Thứ nhất, nếu con còn em nhỏ ở Việt Nam, các em không đi kèm hồ sơ của anh chị — chỉ vợ hoặc chồng và con của nhà đầu tư mới đi kèm. Gia đình muốn cả nhà đi thì thường để cha hoặc mẹ làm nhà đầu tư chính, con du học đi kèm nếu còn dưới 21 tuổi. Thứ hai, du học sinh vẫn phải giữ F-1 tới khi có EAD và tốt nhất là tới khi có thẻ xanh: giữ đủ tín chỉ, không làm việc ngoài phạm vi cho phép trước khi có EAD.
Các bước nộp đồng thời
Trình tự dưới đây là khung thường gặp; luật sư của bạn sẽ điều chỉnh theo hồ sơ.
- Rà điều kiện điều chỉnh tình trạng: lịch sử nhập cảnh, tình trạng hiện tại, mọi lần vi phạm nếu có.
- Chọn dự án và thẩm định: xác định dự án thuộc nhóm visa nào, đơn I-956F của dự án đang ở đâu.
- Chuẩn bị nguồn tiền và chuyển vốn: như mọi hồ sơ EB-5; nếu là tiền tặng, chuẩn bị hồ sơ của người tặng.
- Kiểm Visa Bulletin và bảng USCIS dùng trong tháng: ngay trước ngày nộp, vì có thể đổi theo tháng.
- Nộp trọn gói: I-526E, I-485 cho nhà đầu tư và người đi kèm đang ở Mỹ, I-765 xin EAD, I-131 xin giấy phép đi lại, khám sức khoẻ theo mẫu I-693 do bác sĩ được USCIS chỉ định thực hiện, theo hướng dẫn nộp hiện hành.
- Sinh trắc học: đi đúng lịch hẹn.
- Giữ tình trạng gốc và theo dõi: cho tới khi có EAD, và lý tưởng là tới khi I-526E được duyệt.
- Phỏng vấn nếu được mời, nhận thẻ có điều kiện: sau đó là chu kỳ hai năm và I-829 như mọi nhà đầu tư.
Lệ phí của từng đơn thay đổi theo biểu phí USCIS; tra trang lệ phí trên uscis.gov ngay trước khi nộp, vì nộp sai phí là lý do phổ biến khiến đơn bị trả lại.
Câu hỏi thường gặp
Đang ở Mỹ bằng visa du lịch B-2 có nộp đồng thời được không?
Về kỹ thuật, người có tình trạng B-2 hợp lệ có thể đủ điều kiện điều chỉnh, nhưng rủi ro bị coi là đã che giấu ý định định cư khi xin visa rất cao, nhất là nếu nộp ngay sau khi nhập cảnh. Phải hỏi luật sư trước khi làm bất cứ bước nào.
Có EAD rồi có thể nghỉ học F-1 không?
Về pháp lý, khi I-485 đang chờ bạn ở trong thời gian lưu trú được phép. Nhưng nếu I-526E bị từ chối mà bạn đã bỏ F-1, bạn không còn tình trạng để dựa vào. Nhiều luật sư khuyên giữ F-1 càng lâu càng tốt.
Vợ hoặc chồng đang ở Việt Nam thì sao?
Người đi kèm đang ở Việt Nam không nộp I-485. Sau khi I-526E được duyệt, họ đi đường lãnh sự với hồ sơ phụ thuộc theo nhà đầu tư, phỏng vấn ở Lãnh sự quán Mỹ TP.HCM. Thời gian hai bên nhận thẻ có thể lệch nhau.
Nộp đồng thời có làm I-526E được xét nhanh hơn không?
Không. Nộp đồng thời không thay đổi thứ tự hay tốc độ xét I-526E. Lợi ích là bỏ được giai đoạn chờ sau khi I-526E được duyệt và có quyền làm việc, đi lại trong thời gian chờ.
Có thể nộp I-526E trước, I-485 sau khi visa sẵn có không?
Có. Nếu lúc nộp I-526E visa chưa sẵn có, bạn có thể nộp I-485 sau, khi ngày ưu tiên của bạn trở nên sẵn có theo bảng USCIS dùng tháng đó, miễn là vẫn đủ điều kiện điều chỉnh tình trạng.
Đi lại bằng giấy phép đi lại có ảnh hưởng tình trạng H-1B không?
Người H-1B quay lại Mỹ bằng giấy phép đi lại thường được nhập cảnh với tư cách được tạm tha chứ không phải H-1B. Có ngoại lệ cho người giữ đúng tình trạng H hoặc L dùng visa của mình. Hỏi luật sư trước khi chọn cách vào lại.