Trong khoảng hai thập kỷ, kế toán là ngành học quen thuộc nhất của du học sinh Việt có ý định ở lại Úc. Ngành học không quá dài, chương trình phổ biến ở nhiều trường, và kế toán có mặt trong danh sách nghề định cư. Chính vì vậy số người nộp EOI ở các mã kế toán rất lớn, và chỉ đủ điểm sàn thì gần như không có cơ hội được mời ở diện tay nghề độc lập.
Bài này dành cho hai nhóm: người đang du học hoặc vừa tốt nghiệp kế toán ở Úc, và người đã làm kế toán nhiều năm ở Việt Nam muốn tính đường định cư. Hai nhóm đi qua cùng một cửa thẩm định nhưng gặp những khó khăn khác nhau. Bài giải thích cách các hội nghề nghiệp thẩm định, chọn mã nghề, cạnh tranh thực tế, và các đường còn hợp lý khi điểm chưa đủ.
Ba hội nghề nghiệp và cách họ thẩm định
Các mã nghề kế toán định cư được thẩm định bởi ba hội nghề nghiệp: CPA Australia, Chartered Accountants Australia and New Zealand (CA ANZ) và Institute of Public Accountants (IPA). Bạn chọn một trong ba hội; về nguyên tắc kết quả của hội nào cũng được dùng cho mục đích di trú nếu hội đó được chỉ định cho mã nghề của bạn.
Điểm chung của cả ba là xét bằng cấp theo các mảng kiến thức bắt buộc của nghề kế toán ở Úc. Các mảng này bao gồm kế toán tài chính, kế toán quản trị, kiểm toán, tài chính doanh nghiệp, thuế, luật kinh doanh, kinh tế học, phương pháp định lượng và hệ thống thông tin kế toán. Bằng của bạn phải có môn học tương ứng với từng mảng, ở mức độ nội dung đủ sâu.
Người học kế toán ở Úc trong chương trình được các hội công nhận thường đáp ứng các mảng này. Người có bằng kế toán ở Việt Nam thường thiếu một số mảng, hay gặp nhất là luật kinh doanh và thuế theo hệ thống Úc, và phải học bổ sung. Mỗi hội có quy định riêng về bằng tương đương, môn bổ sung và yêu cầu tiếng Anh, đôi khi cao hơn mức định cư chung. Đọc hướng dẫn thẩm định của từng hội trước khi chọn.
Các mã nghề kế toán: chọn theo công việc thật
Ngoài mã kế toán tổng quát, nhóm kế toán có nhiều mã chuyên sâu hơn. Mã chuyên sâu không phải là "mã dễ hơn"; nó đòi bằng chứng bạn làm đúng mảng đó. Tên mã dưới đây theo hệ ANZSCO; kiểm tên và danh sách nghề hiện hành trên trang Bộ Nội vụ.
| Mã nghề | Công việc khớp | Điều cần chứng minh |
|---|---|---|
| Accountant (General) | Kế toán tổng hợp, lập báo cáo tài chính, sổ sách, đối soát | Việc làm kế toán chuyên môn, không chỉ nhập liệu |
| Management Accountant | Lập ngân sách, phân tích chi phí, báo cáo quản trị cho ban lãnh đạo | Vai trò phân tích, đề xuất cho quản lý |
| Taxation Accountant | Tư vấn thuế, lập tờ khai, kế hoạch thuế cho doanh nghiệp hoặc cá nhân | Kinh nghiệm thuế thật, hiểu hệ thống thuế nơi làm việc |
| External Auditor | Kiểm toán độc lập báo cáo tài chính | Làm ở công ty kiểm toán, tham gia hợp đồng kiểm toán |
| Internal Auditor | Kiểm toán nội bộ, đánh giá kiểm soát, rủi ro | Vai trò kiểm toán nội bộ trong tổ chức |
Một kế toán viên ở Việt Nam làm cả sổ sách, thuế và báo cáo thường khớp nhất với mã kế toán tổng quát. Người làm nhiều năm trong công ty kiểm toán có thể cân nhắc mã kiểm toán, đặc biệt khi mã này nằm trong danh sách nghề của bang bạn quan tâm.
Cạnh tranh thực tế và vì sao điểm sàn không đủ
Với các mã kế toán, số EOI trên SkillSelect thường lớn hơn nhiều so với số suất mời, nên Bộ Nội vụ mời theo điểm từ cao xuống thấp. Trong nhiều năm, điểm mời của kế toán ở visa 189 nằm ở nhóm cao nhất trong các nghề. Mức cụ thể của từng vòng mời được công bố trên trang Bộ Nội vụ và thay đổi theo kế hoạch di cư từng năm, nên đừng dựa vào con số của năm trước.
Đề cử bang cho kế toán cũng không rộng. Nhiều bang chỉ mở mã kế toán cho người đã tốt nghiệp ở bang và đang làm việc đúng nghề tại bang, hoặc không có kế toán trong danh sách ở một số năm. Người ở Việt Nam muốn được bang đề cử ngành kế toán thường gặp cửa rất hẹp.
Vì vậy, với ngành kế toán, câu hỏi đúng là: "Tổng điểm thật của mình có thể lên tới bao nhiêu, và nếu chưa đủ thì đường thay thế nào phù hợp?" Câu hỏi "kế toán còn định cư được không" không có câu trả lời chung, vì nó tuỳ vào mức điểm và hoàn cảnh của từng người.
Hai hồ sơ, hai bài toán khác nhau
Người du học kế toán ở Úc. Có lợi thế về bằng được công nhận, điểm học tại Úc, có thể thêm điểm học ở vùng regional, điểm Professional Year và kinh nghiệm làm việc tại Úc theo visa sau tốt nghiệp. Bài toán của nhóm này là tối đa hoá điểm trong thời gian visa 485 còn hiệu lực, và tính sớm đường dự phòng nếu điểm vẫn chưa đủ.
Người làm kế toán ở Việt Nam. Có lợi thế về số năm kinh nghiệm, nhưng thường gặp hai khó: bằng thiếu một số mảng kiến thức phải học bổ sung, và không có các điểm gắn với Úc. Kinh nghiệm theo chuẩn kế toán Việt Nam vẫn được xét, vì người thẩm định xem nhiệm vụ chuyên môn chứ không đòi bạn làm theo chuẩn Úc, nhưng thư xác nhận phải mô tả rõ phần việc chuyên môn.
Điểm chung của cả hai. Tiếng Anh là khoản điểm có biên độ lớn nhất. Từ Proficient lên Superior thêm 10 điểm, và nhiều người kế toán dừng ở Proficient vì nghĩ "đủ rồi". Với ngành này, đủ cho thẩm định chưa phải là đủ cho cạnh tranh.
Học bổ sung môn còn thiếu: tính trước thời gian và cách học
Khi hội thẩm định kết luận bằng của bạn thiếu một số mảng kiến thức, kết quả thường kèm danh sách môn cần học bổ sung. Các môn này phải học ở cơ sở hoặc chương trình được hội chấp nhận, và nhiều chương trình có hình thức học trực tuyến, nên người ở Việt Nam vẫn có thể học mà không cần sang Úc trước. Đọc kỹ hướng dẫn của hội về chương trình nào được công nhận, vì học sai chỗ là mất cả tiền lẫn thời gian.
Thời gian học bổ sung thường tính bằng học kỳ, cộng thêm thời gian nộp lại thẩm định. Với người đang sát mốc tuổi, khoảng thời gian này phải đưa vào lịch tổng: học xong, có kết quả thẩm định đạt, rồi mới nộp EOI. Nếu sinh nhật 40 tuổi rơi giữa quá trình, bạn sẽ mất 10 điểm tuổi trước khi kịp nộp.
Có hai cách làm song song để tiết kiệm thời gian. Thứ nhất, ôn và thi tiếng Anh trong lúc học bổ sung, vì hai việc dùng những khung giờ khác nhau. Thứ hai, chuẩn bị sẵn thư xác nhận công việc và bằng chứng lương, để khi học xong có thể nộp lại thẩm định ngay. Người tính lịch theo kiểu từng việc một thường mất thêm sáu tháng đến một năm mà không có lý do gì ngoài việc chờ đợi.
Ví dụ giả định: một kế toán trưởng 36 tuổi ở TP.HCM
Ví dụ giả định: chị Ngân, 36 tuổi, cử nhân kế toán, 12 năm kinh nghiệm, hiện là kế toán trưởng một công ty sản xuất. Tiếng Anh mức Proficient. Chồng chị làm kinh doanh, tiếng Anh dưới Competent. Chị ước tính: tuổi 25 điểm, bằng 15 điểm, tiếng Anh 10 điểm, kinh nghiệm nước ngoài tối đa 15 điểm, tổng 65 điểm, chưa tính phần bạn đời. Chị cũng biết bằng của mình có thể thiếu môn luật kinh doanh theo hệ thống Úc.
Với 65 điểm, chị gần như không có cơ hội ở 189 cho mã kế toán. Nếu đạt tiếng Anh Superior và thi NAATI CCL, chị có 80 điểm; nếu chồng đạt tiếng Anh Competent, thêm 5 điểm nữa. Ngay cả ở mức 85 điểm, cạnh tranh vẫn tuỳ vòng mời. Chị cần song song tìm bang có mở kế toán cho người ở nước ngoài hoặc tính 491. Một hướng khác là xem vai trò quản lý tài chính trong công ty của mình có khớp một mã nghề quản lý nào không, nếu công việc thật sự có nhiều phần quản lý.
Thời gian là yếu tố cuối: sinh nhật 40 tuổi sẽ làm điểm tuổi giảm tiếp. Chị nên lên lịch thi tiếng Anh, học bổ sung môn còn thiếu và nộp thẩm định trong một năm, để không bị kẹp giữa việc nâng điểm ở một bên và mất điểm ở bên kia.
Sau khi sang: từ kết quả thẩm định tới việc làm kế toán ở Úc
Kết quả thẩm định cho mục đích di trú không phải là tư cách hội viên chuyên nghiệp. Để làm các vị trí kế toán cao hơn ở Úc, nhiều người phải hoàn thành chương trình chứng chỉ chuyên nghiệp của một trong các hội, đó là chuyện khác hẳn việc thẩm định. Người làm thuế cho khách hàng cũng cần tìm hiểu quy định đăng ký người làm dịch vụ thuế nếu muốn hành nghề độc lập.
Việc làm đầu tiên của kế toán viên mới sang thường là vị trí kế toán công nợ, kế toán tổng hợp ở doanh nghiệp vừa, hoặc vị trí tạm thời qua các công ty tuyển dụng. Người tuyển dụng ở Úc rất chú ý tới phần mềm kế toán phổ biến ở Úc, hiểu biết về thuế hàng hoá và dịch vụ, và quy trình trả lương có hưu bổng. Học trước những thứ này trong lúc chờ visa là cách rút ngắn thời gian tìm việc.
Ngoài thành phố lớn, nhu cầu kế toán ở vùng regional khá ổn định, từ văn phòng kế toán phục vụ nông trại, doanh nghiệp nhỏ tới hội đồng địa phương. Người sang bằng visa 491 có thể thấy cạnh tranh ở vùng nhẹ hơn, và kinh nghiệm làm ở vùng vẫn có giá trị khi về sau chuyển về thành phố lớn.
Những đường thực tế khi điểm chưa đủ
Kế toán không phải là ngành "đóng cửa", nhưng người nộp nên nghĩ rộng hơn visa 189:
- Visa 491 qua bang hoặc qua người thân đủ điều kiện ở vùng regional, được cộng 15 điểm.
- Đường chủ lao động: công ty kế toán, công ty kiểm toán, doanh nghiệp ở vùng regional bảo lãnh 482 hoặc 494, sau đó lên thường trú.
- Học thêm để chuyển sang nghề liên quan có nhu cầu cao hơn, nhưng chỉ khi bạn thật sự muốn làm nghề đó, vì thẩm định đòi việc làm thật.
- Lấy chứng chỉ hành nghề kế toán chuyên nghiệp của Úc trong lúc làm việc theo visa tạm trú, vừa nâng giá trị nghề nghiệp vừa mở cửa đề cử của chủ lao động.
- Với người có vợ hoặc chồng làm nghề khác có lợi thế hơn, cân nhắc để người đó đứng đơn chính.
Tránh mọi lời chào "việc làm kế toán có bảo lãnh" kèm phí. Trả tiền để được bảo lãnh visa là hành vi bị cấm theo luật di trú Úc, và người trả tiền cũng chịu rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn CPA Australia, CA ANZ hay IPA để thẩm định?
Cả ba đều được chỉ định cho các mã kế toán định cư. Bạn nên so yêu cầu về bằng, môn bổ sung, tiếng Anh và thời gian xử lý của từng hội ở thời điểm nộp. Kết quả của hội nào cũng có giá trị cho mục đích di trú nếu đúng mã nghề.
Bằng kế toán Việt Nam có được công nhận không?
Thường được xét, nhưng hay thiếu một số mảng kiến thức như luật kinh doanh hoặc thuế theo hệ thống Úc. Khi đó hội thẩm định yêu cầu học bổ sung các môn còn thiếu trước khi cho kết quả đạt. Mức độ tuỳ chương trình học cụ thể của bạn.
Kế toán ở Việt Nam làm theo chuẩn VAS có được tính kinh nghiệm không?
Người thẩm định xem nhiệm vụ chuyên môn bạn làm, như lập báo cáo, phân tích, thuế, kiểm soát, chứ không đòi bạn làm theo chuẩn Úc. Thư xác nhận cần mô tả rõ phần việc chuyên môn để không bị xếp vào việc nhập liệu.
Professional Year kế toán có đáng học không?
Chương trình cho 5 điểm và có giai đoạn thực tập ở doanh nghiệp Úc, nhưng chỉ dành cho người tốt nghiệp ngành liên quan tại Úc. Với người đang có visa sau tốt nghiệp và điểm còn thiếu sát, 5 điểm này có thể quyết định.
Kế toán còn nằm trong danh sách nghề định cư Úc không?
Các mã kế toán chính vẫn có trong danh sách nghề nhiều năm nay, nhưng danh sách được rà soát định kỳ và danh sách của từng bang đổi theo năm. Kiểm danh sách hiện hành trên trang Bộ Nội vụ và trang di trú của bang trước khi đầu tư thời gian.