Công nghệ thông tin là một trong những nhóm nghề được nhiều người Việt chọn khi tính định cư Úc diện tay nghề: có nhiều mã nghề, nhu cầu tuyển dụng lớn, và người Việt làm IT cho công ty nước ngoài ngày càng đông. Chính vì đông người chọn, đây cũng là nhóm nghề mà đạt điểm sàn gần như không bao giờ đủ để được mời ở visa 189.
Người làm IT muốn đi Úc cần hiểu ba thứ: ACS thẩm định thế nào và trừ năm kinh nghiệm ra sao, mã nghề nào thật sự khớp với công việc của mình, và những đường nào ngoài 189 đang mở cho dân công nghệ. Bài này đi qua từng phần, kèm một ví dụ giả định để bạn tự tính hồ sơ của mình.
Vì sao ngành IT cạnh tranh hơn bạn nghĩ
Trong hệ thống mời của SkillSelect, nhiều mã nghề IT có số người nộp EOI rất lớn so với số suất mời. Khi cầu vượt cung, Bộ Nội vụ mời người có điểm cao nhất trước, và người bằng điểm thì xếp theo ngày nộp EOI. Vì vậy điểm mời thực tế của các mã IT ở 189 thường cao hơn nhiều so với ngưỡng 65 điểm. Mức cụ thể đổi theo từng vòng mời và từng năm, bạn có thể đọc báo cáo vòng mời công bố trên trang Bộ Nội vụ.
Một lý do khác là phần lớn người nộp IT đã học hoặc đang làm việc ở Úc, nên có sẵn những điểm cộng mà người ở Việt Nam khó có: điểm học tại Úc, điểm Professional Year, điểm kinh nghiệm tại Úc. Người nộp từ Việt Nam đang cạnh tranh với họ trên cùng một bảng xếp hạng.
Điều này không có nghĩa người IT ở Việt Nam không có cửa. Nó có nghĩa bạn phải tính đường đi ngay từ đầu: nâng tiếng Anh tới mức cao nhất có thể, chọn mã nghề có cả danh sách của bang, cân nhắc visa 190 và 491, và xem xét đường chủ lao động nếu bạn làm cho công ty có văn phòng hoặc khách hàng ở Úc. Chỉ nộp 189 rồi ngồi chờ là cách tốn thời gian nhất.
ACS thẩm định những gì
Bằng cấp có liên quan tới ICT ở mức nào. ACS phân loại bằng theo mức độ nội dung ICT trong chương trình học. Bằng chuyên ngành ICT được đánh giá thuận lợi nhất; bằng có một phần ICT hoặc bằng khác ngành sẽ đòi nhiều năm kinh nghiệm hơn để bù.
Việc làm có đúng nghề đề cử không. ACS so công việc bạn mô tả với nhiệm vụ của mã nghề. Một người làm kiểm thử phần mềm khai mã kỹ sư phần mềm sẽ khó được đánh giá là liên quan chặt.
Năm kinh nghiệm được tính từ mốc nào. ACS thường trừ một số năm kinh nghiệm đầu tiên trước khi coi bạn là đạt trình độ. Số năm bị trừ tuỳ mức liên quan của bằng. Chỉ phần kinh nghiệm sau mốc này mới được tính điểm.
Hồ sơ cho người không có bằng ICT. Người tự học, chuyển ngành có thể đi theo hồ sơ RPL, trong đó bạn viết báo cáo dự án mô tả chi tiết công việc kỹ thuật đã làm. RPL đòi nhiều năm kinh nghiệm hơn và báo cáo phải do chính bạn viết, có chi tiết kỹ thuật cụ thể.
Bằng chứng việc làm. Thư xác nhận của công ty với nhiệm vụ, thời gian, số giờ, chức danh; kèm bằng chứng phụ như hợp đồng, sao kê lương. Người làm freelance cần hợp đồng với khách hàng, hoá đơn, bằng chứng thanh toán và mô tả dự án rõ ràng.
Chọn mã nghề IT: so những mã hay bị nhầm
Tên mã nghề dưới đây theo hệ ANZSCO người nộp hay dùng. Úc đang chuyển dần sang hệ phân loại nghề mới, nên kiểm tên và mã hiện hành trên trang Bộ Nội vụ trước khi nộp thẩm định. Bảng chỉ để so cách nghĩ, không phải danh sách đầy đủ.
| Mã nghề (tên tiếng Anh) | Hợp với ai | Chỗ hay nhầm |
|---|---|---|
| Software Engineer | Người thiết kế, phát triển hệ thống phần mềm, tham gia kiến trúc và quy trình kỹ thuật | Người chỉ viết mã theo yêu cầu có sẵn thường khớp mã lập trình viên hơn |
| Developer Programmer, Analyst Programmer | Lập trình viên phát triển ứng dụng, phân tích yêu cầu rồi lập trình | Hai mã gần nhau, chọn theo tỉ lệ phân tích và lập trình trong công việc thật |
| ICT Business Analyst, Systems Analyst | Người làm việc với khách hàng để phân tích quy trình, viết yêu cầu, thiết kế giải pháp | Người quản lý dự án thuần tuý khó khớp nếu không làm phân tích |
| Software Tester | Người kiểm thử, viết kịch bản và tự động hoá kiểm thử | Đừng khai mã kỹ sư phần mềm để tránh mã kiểm thử |
| Network, Security, Database Administrator | Người vận hành hạ tầng, mạng, bảo mật, cơ sở dữ liệu | Bảo mật thường được bang ưu tiên, nhưng mô tả công việc phải có nhiệm vụ bảo mật thật |
Nguyên tắc chọn: mã nào khớp với 60 đến 70 phần trăm công việc thực tế của bạn trong những năm được tính, và có mặt trong danh sách nghề của visa bạn nhắm tới. Chọn mã chỉ vì nghe nói "dễ được mời hơn" là con đường dễ dẫn tới thẩm định không đạt.
Nâng điểm: những chỗ người IT thường còn dư địa
Tiếng Anh mức Superior. Từ Competent lên Superior là chênh lệch 20 điểm, lớn nhất trong những gì bạn còn tự kiểm soát được. Với ngành IT, đây thường là khoản đầu tư hiệu quả nhất trước khi nộp EOI.
Điểm tuổi và thời điểm nộp. Điểm tuổi giảm ở mốc 33 và 40. Người sắp qua mốc nên tính nộp EOI và đẩy các điểm khác lên trước sinh nhật, thay vì để mất 5 hoặc 10 điểm trong lúc chờ.
Điểm bạn đời. Vợ hoặc chồng dưới 45 tuổi có thẩm định tay nghề và tiếng Anh Competent cho bạn thêm điểm; chỉ có tiếng Anh Competent cũng được một phần điểm. Nhiều gia đình bỏ quên khoản này.
NAATI CCL. Thi ngôn ngữ cộng đồng tiếng Việt cho thêm 5 điểm. NAATI có tổ chức thi trực tuyến; hình thức và điều kiện dự thi cho người ở ngoài Úc cần kiểm trên trang NAATI ở thời điểm đăng ký.
Professional Year ICT. Chương trình này cho 5 điểm nhưng chỉ dành cho người tốt nghiệp ngành liên quan ở Úc, nên chỉ có ý nghĩa với người đang du học hoặc vừa tốt nghiệp ở Úc.
Các đường ngoài visa 189 cho dân công nghệ
Visa 190 và 491 là hai đường thực tế nhất với nhiều người IT. Một số bang và vùng lãnh thổ có luồng riêng cho công nghệ, đặc biệt các mảng an ninh mạng, dữ liệu, kỹ thuật phần mềm, và thường ưu tiên người đang làm việc tại bang. Người ở Việt Nam nên đọc kỹ luồng dành cho người ở nước ngoài của từng bang, vì nhiều luồng IT chỉ mở cho người đã ở trong bang.
Đường chủ lao động cũng đáng tính. Nếu bạn làm cho một công ty có pháp nhân ở Úc, công ty có thể bảo lãnh visa 482 để chuyển bạn sang làm việc, rồi sau một thời gian làm việc cho chủ lao động đó, bạn có thể được đề cử lên thường trú qua 186. Đường này không phụ thuộc điểm mời, nhưng phụ thuộc chủ lao động: họ phải trả lương theo mức thị trường và đáp ứng nghĩa vụ của nhà bảo lãnh.
Với người có thành tích thật sự nổi bật như dẫn dắt sản phẩm có tầm quốc tế, có bằng sáng chế, có nghiên cứu được công nhận, visa National Innovation là một cửa hẹp nhưng không đòi tính điểm. Cửa này chỉ dành cho số ít, và bạn được mời theo nhu cầu, không phải cứ nộp là được xét.
Ví dụ giả định: một lập trình viên ở Hà Nội tự tính điểm
Ví dụ giả định: anh Phong, 31 tuổi, tốt nghiệp kỹ sư công nghệ thông tin tại Hà Nội, đã làm lập trình viên cho một công ty gia công phần mềm được 7 năm. Tiếng Anh hiện ở mức Proficient. Vợ anh là giáo viên, tiếng Anh mức Competent. Anh ước tính điểm: tuổi 30 điểm, bằng cử nhân 15 điểm, tiếng Anh Proficient 10 điểm, bạn đời có tiếng Anh Competent 5 điểm, và kinh nghiệm nước ngoài. Nếu ACS trừ 2 năm, anh còn 5 năm được tính, tương ứng 10 điểm. Tổng là 70 điểm.
Với 70 điểm, khả năng được mời ở 189 cho mã lập trình viên là thấp nếu so với các vòng mời gần đây. Anh có ba việc rõ ràng: thi lại để đạt tiếng Anh Superior, nâng thêm 10 điểm; thi NAATI CCL, thêm 5 điểm; và nộp EOI cho cả 190 ở các bang có luồng IT cho người ở nước ngoài. Nếu đạt cả hai, anh có khoảng 85 điểm cho 189 và 90 điểm cho 190, khác hẳn vị trí ban đầu.
Điều anh cũng phải tính: sinh nhật 33 tuổi sẽ làm mất 5 điểm tuổi. Nếu việc ôn tiếng Anh kéo dài hơn một năm, cái được ở tiếng Anh có thể bị trừ bớt ở tuổi. Bài toán điểm luôn có yếu tố thời gian, và người làm IT quen tối ưu hệ thống nên lập lịch cho chính hồ sơ của mình.
Sau khi có visa: việc làm IT đầu tiên ở Úc
Có visa thường trú không có nghĩa là có việc ngay. Thị trường IT ở Úc coi trọng kinh nghiệm tại Úc, khả năng giao tiếp trong nhóm và hiểu văn hoá làm việc địa phương. Nhiều kỹ sư Việt có bảy, tám năm kinh nghiệm vẫn mất vài tháng mới có việc đầu tiên, đôi khi phải nhận vị trí thấp hơn một bậc so với ở Việt Nam để bắt đầu.
Những việc nên làm từ trước khi sang: chỉnh hồ sơ xin việc theo kiểu Úc, ngắn gọn, tập trung vào kết quả và công nghệ cụ thể; cập nhật hồ sơ nghề nghiệp trực tuyến; liên hệ cộng đồng người Việt làm công nghệ ở thành phố bạn sẽ đến; và tìm hiểu các chứng chỉ đám mây, bảo mật đang được tuyển dụng nhiều. Người có kinh nghiệm làm cho khách hàng Úc, New Zealand hoặc Anh qua các công ty gia công có lợi thế rõ, vì đã quen cách làm việc và có người giới thiệu.
Thành phố cũng ảnh hưởng tới cơ hội. Sydney và Melbourne có nhiều việc nhất nhưng cũng nhiều người tìm nhất. Brisbane, Perth, Adelaide, Canberra có thị trường nhỏ hơn nhưng ít cạnh tranh hơn ở một số mảng, và Canberra có nhiều vị trí trong khu vực công, dù một số vị trí đòi quốc tịch Úc hoặc diện an ninh. Nếu bạn sang bằng visa 190 hay 491, thành phố bạn sống đã được định trước, nên tìm hiểu thị trường IT của nơi đó ngay từ khi chọn bang.
Sai lầm hay gặp của hồ sơ IT
Những lỗi này xuất hiện rất thường xuyên trong hồ sơ của người Việt làm công nghệ:
- Chép nguyên văn mô tả nhiệm vụ của mã nghề vào thư xác nhận công việc. Người thẩm định nhận ra ngay, và công ty có thể được liên hệ xác minh.
- Khai số năm kinh nghiệm theo sổ bảo hiểm thay vì theo số năm ACS công nhận, khiến điểm trên EOI cao hơn điểm thật.
- Gộp thời gian làm việc bán thời gian, thực tập không lương vào kinh nghiệm toàn thời gian.
- Chọn mã nghề có điểm mời thấp hơn nhưng không khớp với công việc, rồi thẩm định không đạt.
- Bỏ qua tiếng Anh vì nghĩ "dân IT chỉ cần kỹ thuật", trong khi đây là khoản điểm lớn nhất còn nâng được.
Trước khi nộp ACS, đọc kỹ hướng dẫn của ACS cho đúng loại hồ sơ của bạn, và đối chiếu từng nhiệm vụ trong thư xác nhận với công việc thật của từng giai đoạn.
Câu hỏi thường gặp
ACS trừ bao nhiêu năm kinh nghiệm?
Số năm bị trừ tuỳ mức liên quan giữa bằng cấp và nghề đề cử, và có thể đổi theo quy định của ACS. Bằng đúng chuyên ngành ICT thường bị trừ ít hơn bằng khác ngành. Kết quả thẩm định sẽ ghi rõ ngày bạn được coi là đạt trình độ, dùng ngày đó để tính điểm.
Không có bằng IT có định cư Úc ngành IT được không?
Có thể, qua hồ sơ RPL của ACS, nếu bạn có đủ nhiều năm kinh nghiệm thật trong nghề và viết được báo cáo dự án chi tiết. Đường này đòi kinh nghiệm dài hơn và bị trừ nhiều năm hơn người có bằng đúng ngành.
Làm freelance cho khách nước ngoài có được tính kinh nghiệm không?
Có thể được tính nếu bạn chứng minh được công việc thật, liên tục và đúng nghề: hợp đồng với khách hàng, hoá đơn, bằng chứng thanh toán qua ngân hàng, mô tả dự án. Hồ sơ freelance thường bị soi kỹ hơn nên cần bằng chứng đầy đủ.
Ngành IT có nên nộp visa 491 không?
Nếu điểm của bạn chưa đủ cạnh tranh cho 189 và 190, 491 là cửa đáng tính vì được cộng 15 điểm và có đường lên thường trú qua 191. Đổi lại bạn phải sống ở vùng chỉ định, gồm cả Perth, Adelaide, Canberra, nơi có thị trường công nghệ khá.
Thẩm định ACS có đòi điểm tiếng Anh không?
Theo quy định hiện hành, ACS không coi tiếng Anh là điều kiện của kết quả thẩm định cho mục đích tính điểm, nhưng visa tay nghề đòi tối thiểu tiếng Anh Competent và tiếng Anh cao cho nhiều điểm. Kiểm lại yêu cầu hiện hành trên trang của ACS.