Định cư Singapore gần như không bao giờ đi một bước. Lộ trình phổ biến của người Việt là có thẻ làm việc trước, thường là Employment Pass (EP) cho người làm chuyên môn, quản lý, hoặc ONE Pass cho người có thu nhập rất cao, EntrePass cho người khởi nghiệp, rồi sau vài năm sống và đóng góp mới nộp hồ sơ thường trú (PR) lên Cơ quan Xuất nhập cảnh và Kiểm soát cửa khẩu ICA. Riêng chủ doanh nghiệp quy mô lớn có thể đi thẳng PR qua chương trình Nhà đầu tư Toàn cầu (GIP) do Cục Phát triển Kinh tế EDB quản lý.
Singapore không công bố thang điểm PR. Mỗi hồ sơ được xét tổng thể: đóng góp kinh tế, trình độ, tuổi, thời gian sống, gia đình và mức độ gắn bó. Vì vậy, nhiều người có EP lương tốt vẫn bị từ chối PR vài lần, trong khi người khác được duyệt sau một lần nộp. Chuẩn bị đúng là làm cho hồ sơ của mình mạnh lên theo thời gian, không phải tìm "mẹo".
Bài này đi theo từng bậc của lộ trình: các loại thẻ, khung chấm điểm EP, GIP, cách nghĩ về PR, chi phí và nghĩa vụ đi kèm, kể cả nghĩa vụ quân sự của con trai, điều nhiều gia đình Việt chỉ biết khi đã muộn.
Các loại thẻ cư trú dẫn tới định cư Singapore
Thẻ làm việc do Bộ Nhân lực (mom.gov.sg) quản lý; thường trú và quốc tịch do ICA (ica.gov.sg); GIP do EDB (edb.gov.sg). Ngưỡng lương và điều kiện được điều chỉnh gần như hằng năm, nên bảng chỉ nêu bản chất.
| Thẻ | Dành cho ai | Điều kiện cốt lõi | Gia đình đi kèm |
|---|---|---|---|
| Employment Pass (EP) | Chuyên viên, quản lý, chuyên gia | Công ty Singapore bảo lãnh; lương đạt mức tối thiểu theo tuổi và ngành; qua khung chấm điểm COMPASS | Vợ chồng, con qua Dependant Pass nếu lương đạt ngưỡng |
| S Pass | Lao động kỹ thuật bậc trung | Lương đạt ngưỡng, công ty chịu hạn ngạch và phí | Hạn chế hơn EP |
| ONE Pass | Người có thu nhập rất cao hoặc thành tựu nổi bật | Lương tháng khoảng 30.000 SGD trở lên hoặc thành tích xuất sắc trong nghệ thuật, thể thao, khoa học, học thuật; áp dụng từ 1/1/2023 | Có, vợ chồng được làm việc |
| EntrePass | Người sáng lập doanh nghiệp đổi mới | Doanh nghiệp có yếu tố sáng tạo, được quỹ, vườn ươm công nhận hoặc có tài sản trí tuệ | Có, theo điều kiện |
| GIP | Chủ doanh nghiệp lớn, văn phòng gia đình | Thành tích kinh doanh đã kiểm chứng và cam kết đầu tư theo phương án EDB | Cấp PR cho cả gia đình đủ điều kiện |
| Dependant Pass, thẻ thăm dài hạn (LTVP) | Vợ chồng, con, cha mẹ của người có thẻ | Theo tư cách của người chính | Là chính diện đi kèm |
Từ năm 2023, ONE Pass cho phép đổi việc mà không phải xin lại thẻ và cho vợ chồng làm việc bằng giấy phép phù hợp. Với số ít người Việt đạt ngưỡng, đây là thẻ linh hoạt nhất trước khi có PR.
Employment Pass và khung COMPASS: cửa vào của phần lớn người Việt
Từ tháng 9/2023, hồ sơ EP mới phải qua hai tầng. Tầng một là mức lương tối thiểu đủ điều kiện, cao hơn theo tuổi và cao hơn ở ngành dịch vụ tài chính. Tầng hai là khung chấm điểm COMPASS, cần đạt khoảng 40 điểm từ bốn tiêu chí nền: lương so với mặt bằng người Singapore cùng nghề, bằng cấp, mức độ đa dạng quốc tịch trong công ty và mức công ty tuyển dụng người bản địa; cộng hai tiêu chí thưởng cho nghề thiếu hụt và cho dự án ưu tiên chiến lược. MOM có công cụ tự đánh giá trên trang của bộ để công ty và người lao động thử trước.
Chỗ người Việt hay hụt điểm là tiêu chí đa dạng quốc tịch: nếu công ty đã có nhiều người cùng quốc tịch trong đội ngũ chuyên môn, hồ sơ người Việt tiếp theo được ít điểm hơn. Bằng cấp được cộng điểm cao hơn nếu từ trường thuộc nhóm hàng đầu theo danh sách của MOM; bằng của nhiều đại học Việt Nam vẫn được tính, nhưng không ở mức cao nhất. Bù lại, lương cao so với mặt bằng nghề và nghề thuộc danh sách thiếu hụt có thể kéo tổng điểm lên.
Trước khi công ty nộp, họ thường phải đăng tuyển vị trí trên cổng việc làm quốc gia trong thời gian quy định theo Khung Cân nhắc Công bằng, trừ các trường hợp được miễn. Bạn không làm được gì nhiều ở khâu này ngoài việc hiểu rằng hồ sơ chậm có thể vì công ty còn trong thời gian đăng tuyển. Ngưỡng lương tối thiểu được MOM nâng nhiều lần, lần gần đây áp dụng từ 2025; kiểm con số trên mom.gov.sg tại thời điểm nộp.
GIP: đường thẳng lên PR cho chủ doanh nghiệp lớn
GIP không phải visa đầu tư phổ thông. Chương trình dành cho người đã điều hành doanh nghiệp có quy mô doanh thu lớn trong nhiều năm, nhà sáng lập công ty công nghệ được định giá cao, hoặc chủ văn phòng gia đình quản lý tài sản rất lớn. Người có vài triệu đô la tiết kiệm nhưng không có thành tích điều hành doanh nghiệp lớn gần như không thuộc diện.
Ba hướng đầu tư. Đầu tư lập hoặc mở rộng doanh nghiệp ở Singapore theo kế hoạch được EDB duyệt; đầu tư vào quỹ được GIP chấp nhận; hoặc lập văn phòng gia đình tại Singapore và giải ngân một phần tài sản vào các kênh quy định. Từ 2023, EDB nâng mạnh ngưỡng đầu tư tối thiểu, lên mức hàng chục triệu đô la Singapore, và siết điều kiện thành tích kinh doanh.
Cam kết sau khi có PR. Người có PR qua GIP phải duy trì khoản đầu tư, đạt mốc việc làm hoặc chi tiêu kinh doanh như kế hoạch, và khi gia hạn giấy phép tái nhập cảnh sẽ bị xét lại việc thực hiện cam kết. Đây không phải "đầu tư xong là xong".
Hồ sơ nặng về chứng minh. Báo cáo tài chính kiểm toán nhiều năm của doanh nghiệp, cơ cấu sở hữu, nguồn tài sản, kế hoạch kinh doanh chi tiết. Doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị báo cáo theo chuẩn kiểm toán được quốc tế chấp nhận, và giải trình rõ cổ phần qua người đứng tên hộ nếu có, vì EDB xem chủ sở hữu thực.
Kiểm điều kiện hiện hành trên trang GIP của EDB; tránh các bên quảng cáo "PR Singapore qua đầu tư vài trăm nghìn đô", vì không có chương trình nhà nước nào như vậy.
Thường trú PR: cách nghĩ đúng về một hồ sơ không có thang điểm
Người giữ EP, S Pass, ONE Pass có thể nộp PR theo diện chuyên gia và lao động có kỹ năng sau khi đã sống và làm việc một thời gian. Vợ chồng, con chưa thành niên của công dân hoặc PR Singapore nộp theo diện gia đình. ICA không công bố số năm tối thiểu hay điểm chuẩn, nhưng các yếu tố được nhắc trong hướng dẫn chính thức gồm: đóng góp kinh tế thể hiện qua lương và thuế, trình độ, tuổi, thời gian cư trú, quan hệ gia đình với người Singapore, và khả năng hoà nhập.
Từ đó, cách làm hồ sơ mạnh lên là cách sống thật: làm việc ổn định ở một công ty, thu nhập tăng theo thời gian, nộp thuế đầy đủ, con học ở Singapore, tham gia hoạt động cộng đồng có thật. Bị từ chối không kèm lý do; nhiều người nộp lại sau khi có thay đổi đáng kể như lên chức, tăng lương, kết hôn, sinh con. Nộp lại liên tục khi hồ sơ không đổi thường chỉ cho cùng một kết quả.
Khi đã có PR, bạn có giấy phép tái nhập cảnh để ra vào, người đi làm bắt đầu đóng quỹ hưu trí bắt buộc CPF theo tỉ lệ dành cho PR. Ở ngoài Singapore lâu mà không giữ giấy phép tái nhập cảnh còn hạn có thể mất PR. Nguyên lý chung về thường trú Singapore và cách ICA xét được bàn kỹ ở các cẩm nang về thường trú; ở đây điều cần nhớ là PR là bậc trong lộ trình, không phải đích để "mua".
Chi phí sống và những con số nên biết trước
Nhà ở. Người nước ngoài phần lớn thuê căn hộ tư nhân; nhà ở công HDB chỉ cho thuê hoặc mua lại theo điều kiện chặt. Mua nhà ở tư nhân, người nước ngoài chịu thuế trước bạ bổ sung rất cao, ở mức 60% từ ngày 27/4/2023 theo Cục Thuế IRAS; PR chịu mức thấp hơn nhưng vẫn đáng kể từ căn thứ hai.
Trường học. Con của người nước ngoài vào trường công phải qua kỳ kiểm tra đầu vào cho học sinh quốc tế (AEIS) và chờ chỗ trống, học phí cao hơn công dân và PR. Trường quốc tế học phí cao, là khoản chi lớn với gia đình có hai con.
Y tế. Người nước ngoài không được hưởng trợ cấp y tế như công dân; bảo hiểm do công ty mua thường chỉ cho người lao động, gia đình phải mua thêm. PR được trợ cấp một phần, công dân được nhiều nhất.
Ô tô và đi lại. Sở hữu ô tô rất tốn do chứng nhận quyền sở hữu xe bán đấu thầu; phần lớn gia đình dùng tàu điện, xe buýt, taxi công nghệ.
Cách tự tính. Lập ngân sách tháng gồm thuê nhà, học phí, bảo hiểm, ăn uống, đi lại, chuyến về Việt Nam; so với lương thực nhận sau thuế. Ví dụ giả định: một gia đình hai con học trường quốc tế có thể thấy học phí và tiền nhà chiếm phần lớn thu nhập ngay cả khi lương EP ở mức khá. Đó là lý do nhiều gia đình chọn cho con thi vào trường công.
Nghĩa vụ và đánh đổi gia đình Việt nên biết từ đầu
Một số điểm dưới đây không phải rủi ro mà là cấu trúc của hệ thống Singapore. Biết trước giúp bạn quyết định có nên nộp PR cho cả nhà hay không, và vào lúc nào.
- Nghĩa vụ quân sự của con trai. Con trai là PR thế hệ thứ hai, tức con của PR được cấp PR theo cha mẹ, phải thực hiện nghĩa vụ quân sự quốc gia khi đến tuổi. Từ bỏ PR để tránh nghĩa vụ có thể khiến người đó gặp trở ngại nghiêm trọng khi xin làm việc, học tập hay cư trú ở Singapore sau này.
- Nhập tịch đồng nghĩa bỏ quốc tịch Việt Nam. Singapore không cho người trưởng thành giữ hai quốc tịch. PR thì không đòi bỏ quốc tịch, nên nhiều gia đình dừng ở PR lâu dài.
- Thị trường lao động ưu tiên người bản địa. Khung COMPASS và quy định đăng tuyển khiến việc đổi việc với EP không phải lúc nào cũng dễ; mỗi lần đổi là một hồ sơ EP mới.
- Cha mẹ già sang ở cùng. Thẻ thăm dài hạn cho cha mẹ chỉ mở với người có thu nhập đạt ngưỡng cao, và không dẫn cha mẹ lên PR một cách dễ dàng.
- Lừa đảo "bảo đảm PR". Không bên nào được ICA uỷ quyền bảo đảm kết quả PR. Dịch vụ thu tiền để "nộp hộ" một mẫu đơn trực tuyến mà bạn tự làm được, kèm lời hứa chắc chắn đậu, là dấu hiệu cần tránh.
- Thuế hai nơi. Singapore đánh thuế theo nguồn phát sinh trong nước; Việt Nam đánh thuế thu nhập toàn cầu nếu bạn còn là cư trú thuế Việt Nam. Người còn điều hành công ty ở Việt Nam cần tính kỹ.
Câu hỏi thường gặp
Du học ở Singapore rồi ở lại làm việc có phải con đường tốt để định cư không?
Là một trong những con đường phổ biến vì bằng Singapore được tính điểm cao trong COMPASS và bạn đã quen môi trường. Nhưng tốt nghiệp không tự động cho quyền ở lại; bạn vẫn phải tìm được công ty bảo lãnh EP. Ngành học nên gắn với nhu cầu thị trường lao động Singapore, không chỉ theo thứ hạng trường.
Mẹ đi theo con du học ở Singapore có được làm việc không?
Mẹ đi kèm con nhỏ du học thường xin thẻ thăm dài hạn theo diện chăm con, không phải thẻ làm việc. Muốn đi làm, người mẹ phải được một công ty bảo lãnh thẻ làm việc riêng theo điều kiện của MOM. Đây là diện chăm con, không phải đường định cư, và không tự dẫn lên PR.
Mua nhà ở Singapore có giúp xin PR không?
Không có chương trình nào cấp PR vì mua nhà. Việc mua nhà có thể thể hiện ý định gắn bó, nhưng với người nước ngoài, thuế trước bạ bổ sung rất cao khiến việc mua trước khi có PR là quyết định tài chính lớn. Phần lớn gia đình thuê nhà cho đến khi tình trạng cư trú ổn định.
Có PR Singapore rồi có phải sống liên tục ở Singapore không?
PR cần giấy phép tái nhập cảnh còn hạn để ra vào. Khi gia hạn giấy phép này, ICA xem bạn có còn làm việc, có nhà, có gia đình ở Singapore không. Người chuyển hẳn về nước khác nhiều năm có thể không được gia hạn và mất PR.
Người trên 50 tuổi có cơ hội định cư Singapore không?
Tuổi là một yếu tố, nhưng không có giới hạn tuổi công khai. Người lớn tuổi có kinh nghiệm quản lý cao, lương cao thường đi EP hoặc ONE Pass; chủ doanh nghiệp lớn có thể xét GIP. Cha mẹ già muốn ở gần con thì đi thẻ thăm dài hạn theo con, điều kiện theo thu nhập của con.
Vợ hoặc chồng người Singapore có được PR ngay không?
Kết hôn với công dân không tự động cho PR. Người phối ngẫu thường bắt đầu với thẻ thăm dài hạn, sau đó nộp PR diện gia đình. ICA xem độ dài và tính thật của hôn nhân, khả năng tài chính của người bảo lãnh và con chung nếu có.