Đi chợ ở Mỹ không khó, nhưng tuần đầu người mới sang thường tiêu nhiều hơn cần thiết. Lý do quen thuộc: giá niêm yết chưa gồm thuế, đơn vị là pao và aoxơ thay vì ký, hàng sỉ rẻ tính theo đơn vị nhưng to quá với gia đình nhỏ, và không biết thẻ thành viên, phiếu giảm giá giúp được bao nhiêu. Ngược lại, chính sách đổi trả rộng rãi ở Mỹ là quyền lợi mà người Việt hay bỏ phí vì ngại.
Bài này đi qua các loại cửa hàng và khi nào nên dùng loại nào, cách đọc giá, mẹo tiết kiệm không tốn công, chợ Á và đồ Việt, chuyện đổi trả, mua online, và các chương trình hỗ trợ thực phẩm cho gia đình thu nhập thấp. Giá cả, chính sách đổi trả và điều kiện chương trình đổi theo cửa hàng, bang và năm; đọc chính sách trên trang của từng nơi trước khi tính toán lớn.
Các loại cửa hàng và lúc nào nên dùng
Gia đình ở Mỹ lâu năm thường không trung thành một nơi mà chia: món tươi ở chỗ này, đồ khô số lượng lớn ở chỗ kia, đồ Việt ở chợ Á. Người mới sang có thể bắt đầu bằng một bảng phân vai như sau:
| Loại cửa hàng | Mạnh ở | Yếu ở | Hợp cho |
|---|---|---|---|
| Siêu thị thường | Đủ mặt hàng, gần nhà, có hiệu thuốc, khuyến mãi theo tuần | Giá trung bình, đồ Á ít | Mua lẻ hằng tuần |
| Đại siêu thị bán cả đồ gia dụng | Một lần mua đủ cả thực phẩm, quần áo, đồ dùng nhà | Rau thịt không tươi bằng chợ chuyên | Tuần đầu dọn nhà, đồ dùng hằng ngày |
| Kho hàng sỉ cần thẻ thành viên | Giá theo đơn vị thấp, xăng rẻ cho thành viên | Gói rất to, phí thành viên năm, dễ mua thừa | Gia đình đông người, đồ khô, giấy, gạo |
| Chợ Á (Việt, Hoa, Hàn) | Rau thơm, hải sản, gia vị, đồ ăn quen, giá rau thường rẻ | Chất lượng và vệ sinh không đều, ít khuyến mãi | Đồ nấu món Việt |
| Cửa hàng giảm giá, hàng cận hạn | Giá rẻ, hàng hiệu dư kho | Không ổn định, phải săn | Người có thời gian, đồ không cần thiết gấp |
| Chợ nông sản cuối tuần | Rau trái tươi theo mùa, mua trực tiếp người trồng | Giá không rẻ, chỉ mở vài ngày | Trái cây mùa hè, trải nghiệm cho con |
Khoảng cách cũng là chi phí. Lái xe hai mươi phút để mua rẻ hơn vài đô la có thể không đáng khi tính xăng và thời gian; nhiều gia đình chọn đi chợ Á hai tuần một lần và mua dồn, phần còn lại mua ở siêu thị gần nhà.
Đọc giá cho đúng: những chỗ hay tính nhầm
Giá niêm yết chưa gồm thuế bán hàng. Thuế cộng ở quầy tính tiền, mức thuế tuỳ bang và thành phố. Thực phẩm chưa chế biến ở nhiều bang được miễn hoặc giảm thuế, nhưng đồ ăn nấu sẵn, nước ngọt, đồ gia dụng, mỹ phẩm thì chịu thuế. Một giỏ hàng gồm nhiều đồ dùng nhà có thể đội thêm một khoản đáng kể.
Nhìn giá theo đơn vị, không nhìn giá gói. Nhãn giá trên kệ ở nhiều siêu thị có dòng giá theo pao, aoxơ hay theo cái. Đây là con số để so gói to và gói nhỏ, so hai nhãn hàng. Gói to không phải lúc nào cũng rẻ hơn tính theo đơn vị, nhất là khi gói nhỏ đang khuyến mãi.
Đổi đơn vị trong đầu. Một pao khoảng 0,45 ký, một aoxơ khoảng 28 gam, một galông khoảng 3,8 lít. Thịt cá bán theo pao, nên giá một pao nhân đôi rồi cộng thêm chút là ra giá một ký để so với ký ức giá ở Việt Nam.
Giá khuyến mãi có điều kiện. Các dòng như “mua hai tặng một”, “mười món mười đô” hay giá chỉ áp dụng cho thành viên thường có điều kiện ghi nhỏ. Không có thẻ thành viên của siêu thị, bạn trả giá thường dù đứng cạnh nhãn giá khuyến mãi.
Kiểm hoá đơn trước khi rời quầy. Giá quét ở quầy đôi khi khác giá trên kệ, nhất là ngày đầu tuần khi khuyến mãi vừa đổi. Một số bang và chuỗi có chính sách bồi thường khi quét sai giá; ít nhất bạn có quyền được tính đúng giá ghi trên kệ.
Thẻ thành viên, phiếu giảm giá và các cách tiết kiệm không tốn công
Hầu hết chuỗi siêu thị ở Mỹ có thẻ thành viên miễn phí, đăng ký bằng số điện thoại hoặc ứng dụng. Thẻ này mở giá khuyến mãi tuần, phiếu giảm giá điện tử và tích điểm đổi giảm giá xăng. Đổi lại, cửa hàng ghi lại bạn mua gì; đó là trao đổi mà phần lớn người tiêu dùng chấp nhận, nhưng bạn có quyền không tham gia.
Kho hàng sỉ thu phí thành viên hằng năm. Có đáng không tuỳ gia đình: nhà bốn, năm người mua gạo, giấy vệ sinh, dầu ăn, sữa, đồ đông lạnh số lượng lớn thường lấy lại được phí nhờ giá theo đơn vị thấp và xăng rẻ cho thành viên. Nhà hai người ở căn hộ nhỏ, tủ lạnh nhỏ thì dễ mua thừa rồi bỏ. Cách thử: đi cùng người quen đã có thẻ một hai lần, ghi giá những món bạn mua thường xuyên, so với siêu thị gần nhà rồi mới quyết.
Ví dụ giả định: gia đình năm người chi khoảng 1.200 USD một tháng cho thực phẩm và đồ dùng. Nếu chuyển khoảng một phần ba số đó sang kho hàng sỉ và tiết kiệm được chừng 15 phần trăm trên phần này, mỗi tháng đỡ khoảng 60 USD, đủ bù phí thành viên năm sau vài tháng. Cùng phép tính với gia đình hai người chi 450 USD một tháng thì khoản tiết kiệm nhỏ hơn nhiều, có khi không bù nổi đồ hỏng do mua quá nhiều.
Thói quen tiết kiệm đơn giản nhất vẫn là lên thực đơn tuần, xem tờ quảng cáo khuyến mãi tuần trên ứng dụng của siêu thị, mua đồ theo mùa, mang túi riêng (nhiều bang, thành phố cấm hoặc thu phí túi nilon), và không đi chợ lúc đói.
Chợ Á, đồ Việt và chuyện an toàn thực phẩm
Ở vùng có đông người Việt, chợ Á bán gần như đủ thứ cần cho bữa cơm nhà: rau thơm, rau muống, bạc hà, cá tươi, thịt cắt kiểu Á, bún phở tươi, nước mắm, mắm ruốc, bánh tráng, đồ khô từ Việt Nam. Rau ở chợ Á thường rẻ hơn siêu thị Mỹ; hải sản tươi sống có bể nuôi ở nhiều chợ lớn. Ở vùng ít người Việt, bạn có thể phải lái xe xa hơn hoặc mua đồ khô qua mạng, rồi bù rau tươi ở siêu thị thường.
Mặt cần để ý là chất lượng không đồng đều. Kiểm hạn dùng trên đồ đóng gói, nhất là hàng nhập; đồ đông lạnh bị rã đông rồi đông lại thường có tinh thể đá to trong gói. Đồ ăn chín bày bán ở nhiệt độ thường như chả lụa, xôi, bánh nên mua ở nơi đông khách, quay vòng nhanh. Cơ quan y tế hạt kiểm tra cửa hàng thực phẩm định kỳ, và nhiều nơi công bố kết quả; đó là nguồn tham khảo tốt hơn lời đồn.
Một chuyện riêng của người mới sang là mang đồ ăn từ Việt Nam qua. Mỹ cấm hoặc hạn chế thịt và sản phẩm có thịt, nhiều loại trái cây, rau, hạt giống; đồ khô, đồ đóng gói kín thường được nhưng phải khai báo khi nhập cảnh. Không khai mà bị phát hiện có thể bị phạt. Khi đã sống ở Mỹ, chợ Á gần như có đủ, nên hành lý từ Việt Nam để dành cho thứ không mua được.
Đổi trả hàng: quyền lợi người Việt hay bỏ phí
Ở Mỹ, đổi trả là chuyện bình thường chứ không phải phiền người bán. Chính sách do từng cửa hàng đặt chứ không phải luật chung, nhưng phần lớn chuỗi lớn khá rộng rãi. Vài điều nên biết:
- Giữ hoá đơn: hoá đơn giấy hoặc hoá đơn điện tử trong ứng dụng là bằng chứng mua. Không có hoá đơn, nhiều nơi chỉ đổi theo giá thấp nhất gần đây hoặc trả bằng thẻ mua hàng.
- Thời hạn đổi trả: thường từ khoảng 30 đến 90 ngày, đồ điện tử có khi ngắn hơn; mùa cuối năm nhiều nơi kéo dài thời hạn cho quà tặng. Đọc chính sách in trên hoá đơn hoặc trên trang của cửa hàng.
- Thực phẩm và đồ tươi: nhiều siêu thị hoàn tiền nếu sản phẩm hỏng, không như mô tả. Mang gói hàng còn lại và hoá đơn ra quầy dịch vụ khách hàng.
- Hàng đã mở hộp: nhiều nơi vẫn nhận, có nơi thu phí nhập kho lại cho đồ điện tử lớn đã mở.
- Tiền hoàn về đúng cách đã trả: trả bằng thẻ thì hoàn về thẻ sau vài ngày làm việc, trả tiền mặt thì nhận tiền mặt.
- Đừng lạm dụng: các chuỗi lớn theo dõi lịch sử đổi trả; người đổi trả bất thường nhiều lần có thể bị từ chối nhận lại hàng.
Hàng mua qua mạng cũng đổi trả được, nhiều nơi cho trả tại cửa hàng hoặc in nhãn gửi bưu điện miễn phí. Kiểm kỹ ai trả phí gửi lại trước khi đặt hàng cồng kềnh như bàn ghế, nệm.
Mua online, giao tận nhà và hỗ trợ thực phẩm
Gia đình hai người đi làm, có con nhỏ hay ở xa chợ thường dùng dịch vụ đặt hàng trên ứng dụng siêu thị rồi lấy ở bãi đậu xe, hoặc giao tận nhà. Lấy tại cửa hàng thường miễn phí hoặc rẻ; giao tận nhà có phí giao, phí dịch vụ và tiền boa cho người giao, nên tổng tiền cao hơn đi chợ trực tiếp. Hàng giao để ngoài cửa có thể bị lấy trộm ở một số khu; dùng tủ nhận hàng, chọn giờ có người ở nhà hoặc nhận tại cửa hàng.
Gia đình thu nhập thấp có thể đủ điều kiện chương trình hỗ trợ thực phẩm liên bang (SNAP), nạp tiền vào thẻ điện tử dùng ở siêu thị và nhiều chợ nông sản, cùng chương trình dinh dưỡng WIC cho phụ nữ mang thai và trẻ dưới năm tuổi. Với người có thẻ xanh, luật liên bang có thời gian chờ và nhiều ngoại lệ (trẻ em, người tị nạn, người có đủ quá trình làm việc), một số bang có chương trình riêng bù cho người chưa đủ điều kiện liên bang. Điều kiện đổi theo năm; hãy hỏi văn phòng dịch vụ xã hội của hạt, và nếu đang có hồ sơ di trú chưa xong thì hỏi luật sư trước khi nộp đơn.
Ngân hàng thực phẩm và các điểm phát đồ ăn của hội từ thiện, nhà thờ, hội đoàn người Việt mở cho mọi người cần, thường không hỏi giấy tờ di trú. Đây là chỗ đỡ gia đình mới sang trong những tuần chưa có lương đầu tiên mà không ảnh hưởng tới hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp
Giá trên kệ siêu thị Mỹ đã gồm thuế chưa?
Chưa. Thuế bán hàng được cộng ở quầy tính tiền theo mức của bang và thành phố. Thực phẩm chưa chế biến ở nhiều bang được miễn hoặc giảm, còn đồ ăn nấu sẵn, đồ gia dụng, mỹ phẩm thường chịu thuế, nên tổng hoá đơn cao hơn cộng giá kệ.
Có nên mua thẻ thành viên kho hàng sỉ ngay khi mới sang Mỹ không?
Chưa cần vội. Đi cùng người quen có thẻ vài lần, ghi giá những món bạn mua đều đặn, so với siêu thị gần nhà. Gia đình đông người, có chỗ chứa đồ thường lấy lại được phí; gia đình nhỏ ở căn hộ nhỏ dễ mua thừa.
Không có hoá đơn có trả hàng được không?
Tuỳ cửa hàng. Nhiều chuỗi lớn vẫn nhận nhưng hoàn theo giá thấp nhất gần đây hoặc bằng thẻ mua hàng thay vì tiền mặt. Giữ hoá đơn giấy hoặc dùng ứng dụng thành viên lưu hoá đơn điện tử là cách đỡ phiền nhất.
Mang đồ ăn từ Việt Nam sang Mỹ được không?
Đồ khô đóng gói kín thường được nhưng phải khai báo khi nhập cảnh. Thịt và sản phẩm có thịt, nhiều loại trái cây tươi, rau, hạt giống bị cấm hoặc hạn chế. Không khai mà bị phát hiện có thể bị phạt, nên khai hết rồi để nhân viên quyết.
Có thẻ xanh mới sang có được nhận trợ cấp thực phẩm SNAP không?
Tuỳ trường hợp. Luật liên bang đặt thời gian chờ cho nhiều người lớn có thẻ xanh, với ngoại lệ cho trẻ em, người tị nạn và một số nhóm khác; một số bang có chương trình bù. Hỏi văn phòng dịch vụ xã hội của hạt, và hỏi luật sư nếu hồ sơ di trú chưa xong.
Đi chợ Á có rẻ hơn siêu thị Mỹ không?
Rau thơm, rau Á, gia vị, hải sản ở chợ Á thường rẻ hơn và đúng món hơn. Đồ hộp, sữa, giấy, đồ dùng nhà thì siêu thị Mỹ và kho hàng sỉ thường rẻ hơn. Nhiều gia đình chia: món Việt ở chợ Á, phần còn lại ở siêu thị gần nhà.