Visa 190 là visa tay nghề thường trú của Úc, nhưng khác visa 189 ở chỗ bạn không chỉ cạnh tranh với người cùng nghề trên toàn quốc. Trước khi Bộ Nội vụ gửi thư mời, một bang hoặc vùng lãnh thổ phải chọn và đề cử bạn. Đổi lại, bạn được cộng thêm 5 điểm và cam kết sống ở bang đó trong những năm đầu.
Cái khó của visa 190 không nằm ở mẫu đơn mà nằm ở chỗ mỗi bang có cách chọn người riêng, danh sách nghề riêng, ưu tiên riêng và đổi theo từng năm tài chính. Người nộp hay mắc lỗi là chọn bang theo lời đồn "bang này dễ", trong khi bang đó đang ưu tiên người đã sống và làm việc tại chỗ. Bài này đi qua cơ chế đề cử, các kiểu chọn người, những gì bang thật sự xem và cách tự đánh giá bang nào hợp hồ sơ của bạn.
Visa 190 vận hành qua hai cửa
Cửa thứ nhất là điều kiện chung của visa do Liên bang đặt: dưới 45 tuổi khi được mời, có kết quả thẩm định tay nghề hợp lệ cho nghề đề cử, tiếng Anh ít nhất mức Competent, và đạt ngưỡng điểm tối thiểu của thang điểm tay nghề (lâu nay là 65 điểm, đã tính cả 5 điểm đề cử). Cửa này giống hệt 189, và bạn vẫn phải nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng (EOI) trên SkillSelect.
Cửa thứ hai là bang. Mỗi năm tài chính bắt đầu từ ngày 1 tháng 7, Liên bang phân cho từng bang và vùng lãnh thổ một số suất đề cử. Bang dùng suất đó để chọn người họ cần: nghề đang thiếu ở địa phương, người đã có việc tại chỗ, người tốt nghiệp ở bang, hoặc người có kinh nghiệm hiếm. Khi bang đề cử, SkillSelect gửi thư mời và bạn có 60 ngày để nộp hồ sơ visa đầy đủ.
Hệ quả thực tế: một hồ sơ 75 điểm có thể chờ mãi không được mời ở 189, nhưng được bang đề cử ở mức điểm thấp hơn nếu đúng thứ bang đang cần. Ngược lại, hồ sơ điểm cao vẫn có thể không được bang nào chọn nếu nghề không nằm trong danh sách của bang năm đó, hoặc bạn ở Việt Nam trong khi bang chỉ ưu tiên người đang ở Úc. Điểm số chỉ là điều kiện cần; mức độ khớp với nhu cầu của bang mới quyết định.
Các kiểu chọn người mà bang hay dùng
Mỗi bang tự thiết kế cách chọn và đổi qua các năm. Bảng dưới gom các kiểu cơ chế đã từng được dùng, để bạn nhận ra mình đang đọc loại quy trình nào khi mở trang di trú của bang. Bang nào đang dùng kiểu nào trong năm hiện tại thì phải đọc trên trang chính thức của bang.
| Kiểu chọn | Cách vận hành | Điều cần chuẩn bị |
|---|---|---|
| Chọn thẳng từ SkillSelect | Bang lọc EOI đã chọn bang mình, xếp theo nghề và điểm, rồi mời nộp hồ sơ đề cử | EOI khai đúng, điểm chính xác, chọn đúng bang |
| Đăng ký quan tâm riêng (ROI) | Bạn nộp một bản đăng ký trên cổng của bang ngoài EOI; bang chấm và mời | Thông tin việc làm, nơi ở, lý do chọn bang |
| Thang điểm riêng của bang | Bang có bảng tiêu chí riêng (gắn bó địa phương, kinh nghiệm, gia đình) bên cạnh điểm Liên bang | Bằng chứng cho từng tiêu chí của bang |
| Luồng theo nhóm người | Tách luồng cho người đang làm việc ở bang, người tốt nghiệp ở bang, người ở nước ngoài có nghề hiếm | Xác định mình thuộc luồng nào trước khi nộp |
| Đề cử theo ngành ưu tiên | Chỉ mở cho vài nhóm như y tế, giáo dục, xây dựng, công nghệ trong một năm | Nghề có trong nhóm và kinh nghiệm gần đây |
Đừng dựa vào điểm mời hay danh sách nghề của năm trước. Đầu mỗi năm tài chính, nhiều bang tạm đóng vài tuần để chờ phân bổ suất, rồi mở lại với tiêu chí đã chỉnh.
Bang thật sự xem gì trong hồ sơ của bạn
Nghề có nằm trong danh sách của bang không. Đây là bộ lọc đầu tiên. Danh sách của bang ngắn hơn danh sách nghề Liên bang và có ghi chú riêng cho từng nghề, chẳng hạn chỉ nhận người đang làm nghề đó tại bang, hoặc đòi số năm kinh nghiệm tối thiểu.
Bạn đang ở đâu. Nhiều bang ưu tiên rõ người đang sống và làm việc trong bang. Người ở Việt Nam vẫn có cửa, nhưng thường chỉ ở nhóm nghề thiếu nặng hoặc luồng dành riêng cho người ở nước ngoài, và yêu cầu cao hơn về kinh nghiệm, tiếng Anh.
Việc làm hiện tại có đúng nghề không. Một kỹ sư phần mềm đang làm phụ bếp ở Melbourne vẫn sống ở bang, nhưng không chứng minh được gắn bó với nghề đề cử. Bang thường đòi việc làm trong nghề hoặc nghề liên quan chặt, kèm số giờ làm mỗi tuần.
Ý định sống ở bang có đáng tin không. Bang muốn người họ đề cử ở lại. Hợp đồng thuê nhà, việc làm, con đi học tại chỗ, thời gian đã sống ở bang là những bằng chứng mạnh hơn một lá thư cam kết viết hay.
Tiếng Anh và điểm tổng. Khi số người đủ điều kiện nhiều hơn suất, bang chọn người có tiếng Anh cao hơn và điểm cao hơn. Ở đây mức Proficient hoặc Superior thường tạo khác biệt rõ hơn so với ở 189.
Cam kết sống ở bang: nghĩa là gì và nặng nhẹ ra sao
Khi nhận đề cử 190, bạn cam kết sống và làm việc ở bang đó, thông thường trong 2 năm đầu kể từ khi có visa. Khác với visa vùng 491, cam kết này không phải là một điều kiện ghi trên visa theo kiểu vi phạm thì bị huỷ ngay. Nhưng nó cũng không phải lời nói suông: bang có thể liên hệ khảo sát nơi ở và việc làm của bạn, và Bộ Nội vụ có thể xem xét lại nếu có dấu hiệu bạn khai ý định không thật ngay từ đầu.
Ranh giới nằm ở chữ "ý định thật". Một gia đình sang Adelaide, sống hơn một năm rồi chuyển sang Sydney vì người vợ được nhận vào một vị trí không có ở Adelaide là chuyện đời. Một người nộp đề cử bang Tasmania trong khi đã ký hợp đồng thuê nhà và nhận việc ở Melbourne trước ngày có visa là chuyện khác, vì hồ sơ đề cử đã dựa trên một điều không có thật. Trường hợp sau có thể bị coi là cung cấp thông tin sai, với hậu quả kéo dài sang các hồ sơ về sau.
Lời khuyên thực tế: chỉ chọn bang mà bạn thật sự sẵn sàng sống ít nhất hai năm. Nếu bạn chỉ muốn Sydney hay Melbourne, hãy tìm hiểu bang đó có mở cho nghề và hoàn cảnh của bạn không, thay vì chọn một bang khác cho có suất rồi tính chuyện rời đi.
Chọn bang nào: tự đánh giá theo bốn câu hỏi
Bang nào có nghề của bạn trong danh sách năm nay? Mở danh sách nghề của từng bang, ghi lại ghi chú đi kèm nghề của bạn. Thường chỉ còn hai, ba bang thật sự có cửa, việc chọn trở nên dễ hơn nhiều.
Bạn có gắn bó gì với bang đó chưa? Từng học ở đó, đang làm ở đó, có người thân ở đó, hoặc có thư mời làm việc thật. Mỗi gắn bó là một lợi thế trong thang chọn của bang.
Nếu không có gắn bó, bang đó có luồng cho người ở nước ngoài không? Đọc kỹ luồng ngoài nước, vì yêu cầu thường khác hẳn luồng trong bang: kinh nghiệm dài hơn, tiếng Anh cao hơn, đôi khi cần chứng minh tài chính để ổn định cuộc sống khi mới sang.
Cuộc sống ở bang đó có hợp gia đình bạn không? Thị trường việc làm cho vợ hoặc chồng, trường cho con, khí hậu, cộng đồng người Việt. Bang cho bạn visa nhưng gia đình bạn mới là người sống ở đó trong hai năm cam kết.
Ví dụ giả định: hai hồ sơ cùng điểm, hai kết quả khác nhau
Ví dụ giả định thứ nhất: anh Quân, 34 tuổi, kỹ sư xây dựng, tiếng Anh mức Proficient, có 70 điểm tính cả 5 điểm đề cử. Anh đang ở TP.HCM, chưa từng sang Úc. Nghề kỹ sư xây dựng có trong danh sách của vài bang, nhưng phần lớn chỉ mở cho người đang ở trong bang. Anh chọn tìm bang có luồng ngoài nước cho nhóm xây dựng và hạ tầng, chuẩn bị hồ sơ kinh nghiệm thật kỹ, đồng thời học để nâng tiếng Anh lên Superior. Con đường của anh là chờ đúng đợt mở, không phải nộp tràn lan.
Ví dụ giả định thứ hai: chị Thảo, 29 tuổi, cùng 70 điểm, ngành kế toán, đã du học và đang làm kế toán toàn thời gian ở Adelaide theo visa sau tốt nghiệp. Chị có hợp đồng thuê nhà, việc làm đúng nghề và hơn một năm sống tại bang. Với chị, đề cử của bang nơi mình đang sống là đường tự nhiên nhất, và các tiêu chí gắn bó địa phương đều có bằng chứng sẵn.
Hai hồ sơ cùng điểm nhưng khác hẳn về "khớp với bang". Điều này giải thích vì sao bạn nghe người quen kể được mời rất nhanh với điểm thấp, trong khi hồ sơ của bạn điểm cao hơn vẫn đứng yên. Đem so điểm số thuần tuý giữa hai người ở hai hoàn cảnh khác nhau gần như không cho thông tin gì.
Sai lầm hay gặp khi nộp đề cử bang
Những lỗi dưới đây không làm hồ sơ bị từ chối ngay, nhưng làm bạn mất nhiều tháng hoặc mất suất trong năm:
- Chọn "bất kỳ bang nào" trên EOI mà không đọc tiêu chí của bang nào, rồi bỏ lỡ hạn nộp ROI riêng của bang hợp nhất.
- Khai việc làm "liên quan" quá rộng: làm trợ lý văn phòng nhưng khai là chuyên viên phân tích kinh doanh. Bang có thể yêu cầu xác nhận của chủ lao động.
- Để kết quả tiếng Anh hoặc thẩm định tay nghề hết hạn trong lúc chờ, đến khi được bang mời thì không còn hợp lệ.
- Nhận đề cử của một bang rồi vẫn tiếp tục nộp bang khác mà không khai báo, trong khi nhiều bang không chấp nhận người đã có đề cử nơi khác.
- Dùng thư mời làm việc do một bên thứ ba bán kèm dịch vụ. Thư không có công việc thật phía sau là thông tin sai, và hậu quả rơi vào chính bạn.
- Không cập nhật EOI khi điểm thay đổi, ví dụ sinh nhật làm giảm điểm tuổi, khiến điểm khai lệch với điểm thật tại ngày được mời.
Trước khi nộp, đọc lại toàn bộ tiêu chí trên trang di trú của bang và trên immi.homeaffairs.gov.au. Các trang này cập nhật nhiều lần trong một năm, và thông tin trên diễn đàn thường chậm hơn một hai đợt.
Câu hỏi thường gặp
Được bang đề cử rồi có chắc được cấp visa 190 không?
Không. Đề cử chỉ mở cửa để Bộ Nội vụ gửi thư mời. Sau đó bạn vẫn phải nộp hồ sơ visa đầy đủ và được xét về điểm, giấy tờ, sức khoẻ, lý lịch. Điểm khai trong EOI phải chứng minh được bằng giấy tờ tại ngày được mời.
Đang ở Việt Nam có xin được đề cử visa 190 không?
Có thể, nhưng ít bang mở rộng cho người ở nước ngoài và thường chỉ cho nhóm nghề thiếu nặng. Bạn cần đọc riêng luồng dành cho người ở nước ngoài của từng bang, yêu cầu về kinh nghiệm và tiếng Anh thường cao hơn luồng trong bang.
Có thể nộp EOI cho nhiều bang cùng lúc không?
Bạn có thể chọn một bang cụ thể hoặc chọn không giới hạn bang trên EOI, và có thể có nhiều EOI. Điều quan trọng là khai thật và tuân theo quy định từng bang, vì có bang không xét người đã nhận đề cử của bang khác.
Rời bang trước hai năm thì có bị huỷ visa 190 không?
Cam kết sống ở bang không phải điều kiện ghi trên visa như visa 491, nên rời bang không tự động làm mất visa. Tuy vậy, nếu có bằng chứng bạn chưa từng định sống ở bang khi nộp, hồ sơ có thể bị xem là khai sai, ảnh hưởng tới các thủ tục sau này.
Visa 190 và visa 491 nên chọn cái nào?
Visa 190 là thường trú ngay và được cộng 5 điểm; visa 491 là tạm trú 5 năm, phải sống ở vùng regional nhưng được cộng 15 điểm và có đường lên thường trú qua 191. Nếu điểm của bạn đủ cho 190 ở bang mình muốn sống, 190 thường là lựa chọn ổn định hơn.