EB-5 không có giới hạn tuổi cho nhà đầu tư: không đòi bằng cấp, kinh nghiệm, tiếng Anh hay sức lao động. Vì vậy nó là một trong rất ít đường định cư Mỹ mà người ngoài 55 tuổi tự mình đi được. Nhưng tuổi làm thay đổi gần như mọi phần còn lại của bài toán: ai trong gia đình nên đứng tên nhà đầu tư chính, con có còn đi kèm được không, sức khoẻ ảnh hưởng gì tới visa, và đặc biệt là bảo hiểm y tế — vì Medicare không tự động dành cho người vừa có thẻ xanh.
Bài này dành cho cha mẹ đang cân nhắc EB-5 khi con đã lớn, hoặc con đã định cư muốn đưa cha mẹ sang theo đường đầu tư. Các điều kiện an sinh, Medicare, Medicaid nêu dưới đây là nguyên tắc chung của luật liên bang Mỹ; số tiền phí, mức trợ cấp và quy định từng bang đổi theo năm, cần kiểm trên medicare.gov, ssa.gov và trang của bang nơi định sống.
Tuổi không phải điều kiện, nhưng đổi cả bài toán
Luật EB-5 xét ba thứ: vốn đủ mức, nguồn tiền hợp pháp, và việc làm được tạo ra. Một người 65 tuổi có tài sản tích luỹ rõ ràng đáp ứng các điều kiện này không kém một người 40 tuổi, và thực tế hồ sơ nguồn tiền của người lớn tuổi đôi khi còn dễ dựng hơn vì tài sản đã hình thành từ lâu, có giấy tờ chuyển nhượng, có lịch sử kinh doanh dài.
Cái khác nằm ở người đi kèm. Thẻ xanh EB-5 chỉ phủ vợ hoặc chồng và con chưa kết hôn dưới 21 tuổi của nhà đầu tư chính. Cha mẹ 60 tuổi thường có con đã trên 21 hoặc đã lập gia đình, nên một khoản đầu tư của cha mẹ chỉ đưa được hai vợ chồng sang. Ngược lại, nếu con đứng tên nhà đầu tư chính thì cha mẹ không được đi kèm, vì luật không coi cha mẹ là người phụ thuộc trong diện này.
Khác biệt thứ hai là thời gian. Tổng thời gian từ khi đầu tư tới khi xoá điều kiện, và thêm nhiều năm nữa tới khi vốn có thể được trả lại, là quãng dài. Với người 45 tuổi, đó là một chặng trong đời làm việc; với người 70 tuổi, cần tính cả kịch bản nhà đầu tư qua đời khi hồ sơ còn mở, khi vốn còn nằm trong dự án — và gia đình sẽ cần những giấy tờ gì để xử lý phần vốn đó.
Bố mẹ đứng tên hay con đứng tên
Ba cách sắp xếp thường gặp với gia đình có cha mẹ ngoài 55 tuổi. Đây là so sánh nguyên tắc, không phải lời khuyên cho hồ sơ cụ thể.
| Cách sắp xếp | Ai nhận thẻ xanh | Điểm mạnh | Điểm cần cân nhắc |
|---|---|---|---|
| Cha hoặc mẹ là nhà đầu tư chính | Hai vợ chồng, con dưới 21 tuổi chưa kết hôn (nếu có) | Cha mẹ tự chủ, nguồn tiền đứng tên chính mình, dễ chứng minh | Con đã lớn không đi kèm; cha mẹ phải tự xoay xở giai đoạn đầu ở Mỹ |
| Con là nhà đầu tư chính, tiền do cha mẹ tặng | Con, vợ hoặc chồng và các cháu dưới 21 tuổi | Thẻ xanh cho thế hệ trẻ, thời gian sử dụng lâu dài | Cha mẹ không được đi kèm; phải chứng minh cả nguồn tiền của người tặng và tính hợp lệ của việc tặng |
| Con đi EB-5 trước, sau khi nhập tịch bảo lãnh cha mẹ | Ban đầu con và gia đình; cha mẹ sau | Một khoản vốn đưa được cả hai thế hệ theo thời gian | Con phải là công dân Mỹ mới bảo lãnh cha mẹ diện thân nhân trực hệ; thời gian tổng cộng dài |
Cách thứ ba phổ biến với gia đình có con 25–40 tuổi: con đi EB-5, giữ thường trú đủ thời gian và nhập tịch, rồi bảo lãnh cha mẹ theo diện cha mẹ của công dân Mỹ, diện không phải chờ hạn ngạch theo năm. Tổng thời gian tuỳ vào tiến độ EB-5, thời gian giữ thẻ để đủ điều kiện nhập tịch và thời gian xét đơn bảo lãnh.
Một gia đình có tài sản đủ cho hai khoản đầu tư có thể cho cả cha mẹ và con cùng là nhà đầu tư chính trong hai hồ sơ riêng. Khi đó mỗi hồ sơ chứng minh nguồn tiền riêng, kể cả phần cha mẹ tặng cho con.
Khám sức khoẻ di dân với người lớn tuổi
Khám sức khoẻ di dân không nhằm loại người có bệnh mãn tính. Tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim đã điều trị không phải là lý do bị từ chối visa. Những gì luật nhắm tới là bệnh truyền nhiễm có ý nghĩa y tế công cộng (lao phổi đang hoạt động là ví dụ điển hình), thiếu các mũi tiêm chủng bắt buộc, rối loạn thể chất hoặc tâm thần kèm hành vi gây hại, và lạm dụng chất gây nghiện.
Với người lớn tuổi, phần hay kéo dài là sàng lọc lao. Người có phim phổi bất thường có thể phải làm thêm xét nghiệm đờm nuôi cấy, mất nhiều tuần; nếu phải điều trị lao, visa được cấp sau khi điều trị đủ theo phác đồ. Tốt nhất là đi khám tổng quát trước vài tháng, xử lý những gì cần xử lý, thay vì phát hiện ngay trong buổi khám di dân.
Một câu hỏi người lớn tuổi hay lo: có bị coi là "gánh nặng xã hội" không. Hồ sơ EB-5 không có mẫu bảo trợ tài chính I-864, và nhà đầu tư thường chứng minh được tài sản đáng kể. Nhưng viên chức vẫn xem xét tổng thể khả năng tự lo, nên nên chuẩn bị bằng chứng về tài sản còn lại sau khi đầu tư, thu nhập thụ động và kế hoạch bảo hiểm y tế ở Mỹ.
Bảo hiểm y tế năm đầu: khi Medicare chưa tới lượt
Đây là chỗ nhiều gia đình bất ngờ nhất. Medicare là chương trình bảo hiểm y tế liên bang cho người từ 65 tuổi, nhưng người vừa có thẻ xanh chưa được tham gia ngay. Thường trú nhân phải cư trú liên tục ở Mỹ ít nhất năm năm mới được mua Medicare; và muốn được miễn phí bảo hiểm bệnh viện (Part A) thì bản thân hoặc vợ chồng phải có đủ quá trình đóng thuế an sinh xã hội, thường gọi là đủ 40 quý tín chỉ, tương đương khoảng mười năm làm việc có đóng thuế.
Trong năm năm đầu, lựa chọn chính là mua bảo hiểm trên sàn bảo hiểm y tế theo luật Chăm sóc Hợp túi tiền (ACA) của bang hoặc liên bang, nơi người hiện diện hợp pháp được mua, kể cả người trên 65 tuổi chưa đủ điều kiện Medicare. Phí bảo hiểm cho người lớn tuổi ở sàn này đáng kể; mức trợ cấp phí phụ thuộc vào thu nhập khai thuế ở Mỹ. Ngoài ra có bảo hiểm tư nhân cho người mới nhập cư, phạm vi rất khác nhau, phải đọc kỹ điều khoản loại trừ bệnh có sẵn.
Medicaid, chương trình y tế cho người thu nhập thấp, nhìn chung đặt khoảng chờ năm năm với phần lớn thường trú nhân mới; một số bang dùng ngân sách riêng để phủ một phần. Với gia đình nhà đầu tư EB-5, Medicaid hiếm khi là phương án thực tế, và việc dùng phúc lợi dựa trên thu nhập cũng cần hỏi luật sư trước.
Ví dụ giả định để thấy quy mô: hai vợ chồng 67 tuổi, sống ở California, mua bảo hiểm trên sàn trong năm năm đầu. Chi phí phí bảo hiểm cộng phần tự trả có thể là một khoản lớn mỗi năm, cần đưa vào dự toán ngay từ đầu chứ không phải phát hiện sau khi đã đầu tư. Lấy báo giá thật từ sàn của bang trước khi quyết định.
Medicare, an sinh xã hội và trợ cấp: điều kiện thật
Lương hưu an sinh xã hội. Tiền hưu từ Cơ quan An sinh Xã hội (SSA) dựa trên quá trình đóng thuế an sinh của chính người lao động ở Mỹ. Người sang Mỹ ở tuổi 65 và không đi làm thường không có lương hưu riêng. Mỹ có hiệp định an sinh xã hội với một số nước để cộng thời gian đóng; danh sách nước có hiệp định tra trên ssa.gov.
Medicare Part A miễn phí. Cần 40 quý tín chỉ của bản thân, hoặc qua vợ chồng đủ điều kiện. Người không đủ có thể mua Part A nếu đã cư trú liên tục năm năm với tư cách thường trú nhân.
Medicare Part B và D. Khám ngoại trú và thuốc kê đơn; ai đủ điều kiện tham gia đều phải đóng phí tháng. Đăng ký muộn so với thời hạn ghi danh có thể bị phạt cộng thêm vào phí suốt đời.
Trợ cấp bổ sung an sinh (SSI). Dành cho người cao tuổi thu nhập thấp; với thường trú nhân, điều kiện rất hạn chế, thường đòi 40 quý tín chỉ làm việc. Nhà đầu tư EB-5 không nên tính tới khoản này.
Nhập tịch rồi thì sao. Quyền tham gia Medicare không phụ thuộc vào quốc tịch mà vào cư trú và tín chỉ đóng thuế. Nhập tịch giúp bảo lãnh người thân và miễn lo giữ thẻ, nhưng không tự tạo ra tín chỉ an sinh.
Sống hai nước khi đã lớn tuổi: giữ thẻ xanh
Nhiều cặp vợ chồng lớn tuổi muốn sống ở Mỹ gần con cháu vài tháng, phần còn lại ở Việt Nam với nhà cửa, bạn bè, bác sĩ quen. Thẻ xanh, kể cả thẻ có điều kiện, không cho phép mô hình này một cách tuỳ ý: thường trú nhân phải coi Mỹ là nơi thường trú. Những chuyến đi dài, lặp lại, cộng với việc không có nhà ở, không khai thuế cư dân ở Mỹ, có thể khiến nhân viên cửa khẩu đặt câu hỏi về việc đã từ bỏ thường trú.
Nếu biết trước sẽ vắng mặt dài, có thể xin giấy phép tái nhập (re-entry permit) bằng đơn I-131 trước khi rời Mỹ. Giấy phép này không tự giữ thẻ trong mọi tình huống, nhưng là chứng cứ quan trọng rằng bạn không có ý định từ bỏ. Lưu ý giai đoạn thẻ có điều kiện còn gắn với hạn nộp I-829; vắng mặt đúng lúc phải nộp đơn hoặc đi sinh trắc học sẽ gây rắc rối.
Với người lớn tuổi, còn một yếu tố nữa: vắng mặt dài làm gián đoạn "cư trú liên tục" — điều kiện để mua Medicare và để nhập tịch. Một kế hoạch "nửa năm ở Mỹ, nửa năm ở Việt Nam" có thể khiến bạn mãi không đủ điều kiện Medicare mà vẫn phải mua bảo hiểm tư nhân ở mức phí của người cao tuổi. Đây là phép tính cần làm trước khi chọn EB-5 thay vì một visa du lịch thăm con.
Tiền, thừa kế và thuế với người lớn tuổi
Khi trở thành thường trú nhân, bạn thường trở thành cư dân thuế Mỹ, khai thu nhập toàn cầu, kể cả tiền cho thuê nhà, lãi tiết kiệm, cổ tức ở Việt Nam, và khai báo tài khoản nước ngoài khi tổng số dư vượt ngưỡng của quy định FBAR. Người lớn tuổi thường có nhiều tài sản ở Việt Nam hơn người trẻ, nên phần khai báo này nặng hơn; cần một kế toán thuế quen hồ sơ Việt Nam ngay từ năm đầu.
Thuế di sản liên bang của Mỹ áp dụng với người cư trú trên tài sản toàn cầu, với mức miễn trừ lớn và thay đổi theo luật từng thời kỳ. Đa số gia đình EB-5 không chạm ngưỡng, nhưng gia đình có tài sản lớn nên lập kế hoạch di sản với luật sư Mỹ và đồng thời kiểm tra thủ tục thừa kế theo luật Việt Nam cho tài sản trong nước. Hai hệ thống pháp luật không tự khớp với nhau.
Về phần vốn EB-5: thoả thuận góp vốn nên được đọc cùng câu hỏi "nếu nhà đầu tư qua đời thì phần vốn đi về đâu". Thông thường phần vốn góp là tài sản của nhà đầu tư và được xử lý theo di chúc hoặc thừa kế; người thừa kế cần các giấy tờ theo yêu cầu của quỹ. Về mặt di trú, hồ sơ của vợ chồng và con có cơ chế được tiếp tục trong một số điều kiện; chi tiết nằm trong bài riêng về các tình huống gia đình của chuyên mục này.
Câu hỏi thường gặp
Người 70 tuổi có được đứng tên nhà đầu tư EB-5 không?
Được. Luật không đặt giới hạn tuổi. Điều cần tính là ai sẽ đi kèm, bảo hiểm y tế năm năm đầu, khả năng giữ thường trú, và kế hoạch xử lý phần vốn nếu nhà đầu tư qua đời khi hồ sơ còn mở.
Có thể dùng một khoản EB-5 cho cả cha mẹ và gia đình người con không?
Không trong cùng một hồ sơ. Thẻ xanh EB-5 chỉ phủ vợ hoặc chồng và con chưa kết hôn dưới 21 tuổi của nhà đầu tư chính. Muốn cả hai thế hệ cùng đi, cần hai khoản đầu tư riêng hoặc đi tuần tự qua đường bảo lãnh sau khi nhập tịch.
Có bệnh tiểu đường, huyết áp thì có bị từ chối visa EB-5 không?
Bệnh mãn tính đã kiểm soát thường không phải lý do bị từ chối. Khám sức khoẻ di dân tập trung vào bệnh truyền nhiễm như lao, tiêm chủng, rối loạn có hành vi gây hại và lạm dụng chất. Nên mang hồ sơ bệnh án và đơn thuốc khi đi khám.
Sang Mỹ rồi có được nhận lương hưu Việt Nam không?
Việc nhận lương hưu Việt Nam khi sống ở nước ngoài theo quy định của bảo hiểm xã hội Việt Nam, cần hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đang hưởng. Ở phía Mỹ, khoản lương hưu này thường phải khai là thu nhập nước ngoài khi bạn là cư dân thuế.
Mua bảo hiểm du lịch dài hạn thay bảo hiểm y tế ở Mỹ được không?
Bảo hiểm du lịch thiết kế cho chuyến đi ngắn, thường loại trừ bệnh có sẵn và giới hạn quyền lợi. Với thường trú nhân sống ở Mỹ, đó không phải phương án an toàn. Nên so sánh với gói trên sàn bảo hiểm của bang.
Con là công dân Mỹ rồi thì có nên đi EB-5 cho cha mẹ không?
Thường là không cần. Công dân Mỹ từ 21 tuổi bảo lãnh được cha mẹ theo diện thân nhân trực hệ, không chờ hạn ngạch, chi phí thấp hơn nhiều so với một khoản vốn EB-5. EB-5 chỉ đáng cân nhắc khi có lý do đặc biệt về thời gian hoặc tình trạng hồ sơ.