Con được đi kèm trong hồ sơ định cư khi thoả định nghĩa "con phụ thuộc" của chính nước đó, và định nghĩa này khác nhau giữa các nước. Mỹ tính con là người chưa kết hôn và dưới 21 tuổi; Canada lấy mốc dưới 22 tuổi và chưa có vợ hay chồng; Úc, New Zealand xét theo từng loại thị thực, thường kết hợp tuổi với mức phụ thuộc tài chính. Vì vậy cùng một đứa con 21 tuổi có thể đi kèm được trong hồ sơ nước này mà bị loại ở nước khác.
Điều quan trọng thứ hai là tuổi của con được tính vào ngày nào. Có nước khoá tuổi từ ngày nộp hồ sơ, có nước tính vào lúc visa sẵn sàng rồi trừ bớt thời gian chờ duyệt. Phần lớn các ca con "rớt" khỏi hồ sơ không do thiếu giấy tờ mà do gia đình hiểu sai mốc này, hoặc do con lập gia đình giữa chừng, hoặc thiếu giấy tờ về quyền nuôi con khi cha mẹ đã ly hôn.
Bài này đi lần lượt qua định nghĩa con ở các nước người Việt hay nộp, cách khoá tuổi, các trường hợp đặc biệt (con riêng, con nuôi, con sinh trong lúc chờ, con không đi cùng) và bộ giấy tờ nên chuẩn bị từ phía Việt Nam.
Mỗi nước hiểu "con phụ thuộc" thế nào
Bảng dưới đây gom nguyên tắc chung tính đến thời điểm viết. Mỗi chương trình có thể có ngoại lệ, nên trước khi nộp hãy đọc lại phần định nghĩa thành viên gia đình trên trang của cơ quan di trú nước đó.
| Nước | Nguyên tắc chung về con đi kèm | Điểm hay bị hiểu sai |
|---|---|---|
| Mỹ | Chưa kết hôn và dưới 21 tuổi; con trên 21 có thể được giữ "tuổi luật định" nhờ luật CSPA | Tưởng cứ nộp lúc con dưới 21 là chắc chắn đi được |
| Canada | Dưới 22 tuổi và không có vợ hay chồng, sống chung như vợ chồng; từ 22 trở lên chỉ được tính nếu phụ thuộc vì bệnh tật thể chất hoặc tinh thần từ trước 22 | Tưởng con đi học đại học toàn thời gian thì vẫn được tính sau 22 |
| Úc | Định nghĩa theo từng loại visa; thường kết hợp tuổi với việc phụ thuộc tài chính vào cha mẹ | Lấy định nghĩa của visa này áp cho visa khác |
| New Zealand | Xét theo tuổi, tình trạng độc thân và việc con chưa có con riêng, chi tiết theo từng diện | Bỏ qua điều kiện con chưa có con của mình |
| Các nước quốc tịch đầu tư Caribe | Thường cho con lớn hơn đi kèm nếu còn đi học và phụ thuộc tài chính; mỗi nước một giới hạn tuổi | Tưởng mọi nước Caribe giống nhau |
Cột cuối cùng mới là chỗ đáng đọc kỹ. Khi tư vấn cho gia đình có con từ 17 đến 25 tuổi, câu đầu tiên nên hỏi không phải "nước nào dễ" mà là "con đang ở đâu so với mốc tuổi của từng nước, và sẽ ở đâu khi hồ sơ được xét".
Với các nước Caribe, giới hạn tuổi và điều kiện học hành của con đi kèm được quy định trong luật đầu tư nhập tịch của từng nước và có điều chỉnh qua các năm, nên kiểm trực tiếp trên trang của đơn vị CBI chính thức nước đó.
Tuổi của con được khoá vào ngày nào
Canada khoá tuổi từ ngày hồ sơ thường trú được nhận. Nếu con dưới 22 vào ngày cơ quan di trú Canada nhận hồ sơ, con vẫn được tính là con phụ thuộc dù hồ sơ xử lý kéo dài và lúc cấp visa con đã quá 22. Điều kiện kèm theo là con không kết hôn hay sống chung như vợ chồng trước khi được cấp. Cách khoá tuổi này dễ hiểu và ít bất ngờ nhất.
Mỹ không khoá tuổi đơn giản như vậy. Luật bảo vệ tuổi trẻ em (CSPA) cho phép trừ đi khoảng thời gian đơn bảo lãnh (I-130, I-140 hay I-526E) nằm chờ duyệt. Tuổi CSPA bằng tuổi của con vào ngày visa sẵn có theo lịch chiếu khán trừ đi số ngày đơn chờ duyệt. Nếu kết quả dưới 21 thì con còn được tính, nhưng gia đình phải có động thái xin visa cho con trong vòng một năm kể từ khi visa sẵn có.
Ví dụ giả định cho Mỹ. Con 22 tuổi 3 tháng vào ngày ngày ưu tiên của hồ sơ F4 đến lượt; đơn I-130 trước đây chờ duyệt 1 năm 6 tháng. Tuổi CSPA khoảng 20 tuổi 9 tháng, tức con vẫn đi kèm được. Nếu đơn I-130 chỉ chờ 6 tháng thì tuổi CSPA khoảng 21 tuổi 9 tháng và con mất tư cách đi kèm.
Úc và New Zealand thường xét tuổi vào lúc nộp, nhưng điều kiện phụ thuộc có thể bị xét lại lúc cấp. Con đi làm có thu nhập ổn định trong lúc chờ có thể không còn thoả điều kiện phụ thuộc tài chính. Gia đình nên giữ bằng chứng con vẫn đi học, vẫn sống chung, vẫn được cha mẹ chu cấp cho tới ngày có quyết định.
Những việc làm con bị rớt khỏi hồ sơ giữa chừng
Rủi ro lớn nhất không nằm ở ngày nộp mà ở mấy năm sau đó. Kết hôn là nguyên nhân phổ biến nhất: ở Mỹ, con của người bảo lãnh là thường trú nhân mà kết hôn sẽ mất diện, không có diện nào để chuyển sang; con của công dân Mỹ kết hôn thì chuyển từ diện F1 sang F3 với hàng chờ dài hơn. Ở Canada, con kết hôn trước khi được cấp thường trú cũng không còn là con phụ thuộc. Gia đình nên nói rõ chuyện này với con từ đầu thay vì để con tự quyết trong lúc không hiểu hậu quả.
Nguyên nhân thứ hai là khai sót. Có gia đình không khai đứa con đã có gia đình riêng, hoặc đứa con của cuộc hôn nhân trước, vì nghĩ "con không đi thì không cần khai". Với Canada, mọi thành viên gia đình phải được khai và khám sức khoẻ kể cả khi không đi cùng; người không được khai và không được khám có thể bị loại vĩnh viễn khỏi diện bảo lãnh gia đình sau này. Đây là một trong những quy định khắc nghiệt nhất và nhiều người chỉ biết khi muốn bảo lãnh con sang mấy năm sau.
Nguyên nhân thứ ba là giấy tờ không khớp: tên con trên khai sinh khác hộ chiếu, ngày sinh của cha hoặc mẹ trên khai sinh của con khác giấy tờ của chính người đó, khai sinh đăng ký lại muộn mà không có giấy tờ đi kèm giải thích. Những điểm này không làm con mất diện ngay, nhưng dễ dẫn tới yêu cầu bổ sung, xét nghiệm ADN hoặc kéo dài thêm nhiều tháng.
Con riêng, con nuôi và con sinh trong lúc chờ
Con riêng của vợ hoặc chồng. Ở Mỹ, con riêng được coi là con của cha dượng hoặc mẹ kế nếu cuộc hôn nhân diễn ra trước khi con đủ 18 tuổi. Kết hôn khi con đã 18 thì người cha dượng không bảo lãnh con riêng theo quan hệ này được, dù trên thực tế đã nuôi con nhiều năm. Canada và Úc cho con riêng đi kèm như con phụ thuộc của người vợ hoặc chồng nếu thoả định nghĩa tuổi, nhưng thường đòi giấy tờ quyền nuôi con.
Con nuôi. Mỹ đòi việc nhận nuôi hoàn tất trước khi con 16 tuổi, cộng với ít nhất hai năm sống chung và có quyền giám hộ hợp pháp. Nhận nuôi chỉ trên giấy để con đi được định cư là trường hợp bị soi rất kỹ. Ở các nước khác, con nuôi hợp pháp theo luật Việt Nam thường được công nhận, nhưng cơ quan di trú sẽ xem việc nhận nuôi có thật và có trước khi nộp hồ sơ không.
Con sinh ra trong lúc hồ sơ đang chờ. Hầu hết các nước cho bổ sung đứa trẻ mới sinh vào hồ sơ đang xét, nhưng gia đình phải chủ động báo. Với Mỹ, con sinh sau khi cha mẹ đã nhập cảnh với tư cách thường trú nhân thì không đi kèm được nữa mà phải được bảo lãnh riêng; còn con sinh ở Mỹ thì là công dân Mỹ theo nơi sinh.
Con đang du học ở nước thứ ba. Con vẫn có thể đi kèm, nhưng có khi phải khám sức khoẻ, lấy lý lịch tư pháp ở nước đang học và phỏng vấn ở nơi khác cha mẹ. Báo sớm để hai đầu hồ sơ không lệch nhau.
Cha mẹ đã ly hôn hoặc một người không đi cùng
Đây là nhóm hồ sơ hay bị treo nhất. Cơ quan di trú cần chắc rằng việc đưa con ra nước ngoài không xâm phạm quyền của người cha hoặc mẹ ở lại. Giấy tờ thường cần:
- Bản án hoặc quyết định ly hôn của toà án Việt Nam có phần giao quyền nuôi con, kèm bản dịch; nếu quyết định không nói rõ ai nuôi con thì nên xin trích lục hoặc giải thích bổ sung.
- Văn bản đồng ý cho con xuất cảnh định cư của người cha hoặc mẹ không đi cùng, ký trước công chứng viên, ghi rõ tên con, nước đến, mục đích định cư lâu dài.
- Bản sao giấy tờ tuỳ thân của người ký văn bản đồng ý, để cơ quan di trú đối chiếu chữ ký và nhân thân.
- Nếu không liên lạc được người kia: quyết định của toà về quyền nuôi con riêng, hoặc giấy tờ chứng minh người đó đã mất, mất tích theo tuyên bố của toà.
- Với con đã từ 18 tuổi trở lên: con tự ký giấy tờ của mình, không cần văn bản đồng ý của cha mẹ, nhưng vẫn phải chứng minh phụ thuộc nếu nước đó yêu cầu.
Một văn bản đồng ý viết sơ sài kiểu "đồng ý cho con đi nước ngoài" thường không đủ, vì không phân biệt đi du lịch với đi định cư. Viết rõ ngay từ đầu tiết kiệm một vòng bổ sung.
Từ ngày 11/9/2026 Việt Nam đã áp dụng Công ước Apostille, nên với các nước thành viên, giấy tờ do cơ quan Việt Nam cấp có thể được chứng nhận Apostille thay cho hợp pháp hoá lãnh sự nhiều bước. Hãy kiểm nước đến có yêu cầu hình thức nào và cơ quan nào ở Việt Nam cấp Apostille cho loại giấy đó.
Chuẩn bị hồ sơ cho con từ phía Việt Nam
Thứ tự dưới đây giúp tránh việc làm đi làm lại khi một chi tiết sai kéo theo cả loạt giấy tờ phải sửa:
- Đối chiếu khai sinh của con với giấy tờ của cha mẹ: họ tên, ngày sinh, quốc tịch của cha mẹ ghi trên khai sinh phải khớp hộ chiếu, căn cước của cha mẹ. Sai thì cải chính hộ tịch trước khi làm bất cứ giấy nào khác.
- Làm hộ chiếu cho con với đúng tên, đúng chính tả như khai sinh. Với trẻ nhỏ, kiểm hạn hộ chiếu đủ dài cho cả thời gian chờ.
- Xin trích lục khai sinh bản sao mới nếu bản cũ đã nhòe, rách hoặc là mẫu cũ khó đọc.
- Gom giấy tờ quyền nuôi con hoặc văn bản đồng ý nếu cha mẹ không cùng đi.
- Xin lý lịch tư pháp cho con từ độ tuổi mà nước đến yêu cầu; nhiều nước bắt đầu đòi từ 16 hoặc 18 tuổi.
- Giữ hồ sơ học tập và bằng chứng chu cấp của con lớn: học bạ, xác nhận sinh viên, sao kê chuyển tiền học phí, để chứng minh phụ thuộc khi được hỏi.
- Dịch thuật công chứng và chứng nhận giấy tờ theo đúng yêu cầu của nước đến, sau khi mọi chi tiết đã khớp.
Nguyên tắc chung: sửa giấy gốc trước, dịch và chứng nhận sau. Làm ngược lại là trả tiền dịch và chứng nhận hai lần.
Sau khi sang: con vẫn còn những mốc phải canh
Có được thẻ thường trú cùng cha mẹ chưa phải là hết chuyện. Ở Mỹ, con dưới 18 tuổi có thẻ xanh thường được tự động trở thành công dân khi cha hoặc mẹ nhập tịch, nếu con đang sống ở Mỹ dưới quyền nuôi dưỡng của cha mẹ là công dân. Nhiều gia đình không biết điều này nên để con tự nộp đơn nhập tịch sau, hoặc ngược lại tưởng con lớn hơn 18 cũng được tự động.
Ở Canada, con dưới 18 tuổi có thể được đưa vào đơn nhập tịch của cha mẹ mà không phải đáp ứng điều kiện ngôn ngữ và bài thi kiến thức như người lớn. Còn con từ 18 tuổi trở lên phải tự đủ điều kiện cư trú thực tế và tự nộp đơn. Vì thế với con đang ở tuổi 16, 17, thời điểm cha mẹ nộp đơn nhập tịch có ý nghĩa thực tế.
Một mốc khác dễ bị quên là điều kiện giữ thẻ: con đi học ở nước khác nhiều năm có thể làm hỏng điều kiện cư trú của chính con dù cha mẹ vẫn sống ở nước định cư. Trước khi cho con đi học xa, hãy tính số ngày ở trong nước của con theo đúng luật của nước định cư, đừng chỉ tính theo cha mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Con 20 tuổi đang học đại học ở Việt Nam có đi kèm hồ sơ đầu tư EB-5 được không?
Được nếu con chưa kết hôn và tuổi CSPA dưới 21 vào lúc visa sẵn có. Vì đơn I-526E phải chờ duyệt, thời gian chờ đó được trừ vào tuổi của con. Gia đình nên tính thử tuổi CSPA theo vài kịch bản thời gian xét và theo dõi kỹ lịch chiếu khán trên travel.state.gov.
Con đã lập gia đình thì còn cách nào đi cùng cha mẹ không?
Trong hầu hết hồ sơ định cư, con đã kết hôn không còn là con phụ thuộc. Con phải tự đứng một hồ sơ riêng theo diện của mình, hoặc chờ cha mẹ có tư cách bảo lãnh. Ở Mỹ, công dân có thể bảo lãnh con đã kết hôn theo diện F3, còn thường trú nhân thì không có diện cho con đã kết hôn.
Nếu không khai đứa con không đi cùng thì có sao không?
Có. Khai sót thành viên gia đình có thể bị xem là khai không trung thực. Riêng với Canada, đứa con không được khai và không được khám sức khoẻ có thể bị loại vĩnh viễn khỏi diện bảo lãnh gia đình về sau. Cách an toàn là khai đủ mọi đứa con, ghi rõ con nào không đi cùng.
Con riêng của chồng đã 19 tuổi có được bảo lãnh sang Mỹ theo người mẹ kế không?
Theo luật Mỹ, quan hệ cha mẹ kế với con riêng chỉ được công nhận nếu cuộc hôn nhân diễn ra trước khi con đủ 18 tuổi. Nếu kết hôn khi con đã 18, người mẹ kế không bảo lãnh con riêng được, nhưng người cha ruột vẫn có thể bảo lãnh con của mình theo diện phù hợp.
Cha của con không chịu ký văn bản đồng ý thì làm thế nào?
Thông thường cần quyết định của toà án Việt Nam giao quyền nuôi con riêng cho người mẹ, hoặc quyết định cho phép đưa con ra nước ngoài. Thiếu giấy này, nhiều cơ quan di trú sẽ treo phần hồ sơ của con. Nên tham khảo luật sư hôn nhân gia đình ở Việt Nam từ sớm vì thủ tục toà mất nhiều tháng.
Có nên xét nghiệm ADN trước để chứng minh quan hệ cha con không?
Không nên tự làm trước. Khi cần, cơ quan di trú hoặc lãnh sự sẽ chỉ định phòng xét nghiệm được công nhận và cách lấy mẫu riêng. Kết quả xét nghiệm tự làm ở nơi không được chỉ định thường không được chấp nhận và chỉ tốn tiền.