Chó mèo ở Việt Nam vẫn có thể theo chủ đi định cư, nhưng độ khó chênh nhau rất xa giữa các nước. Sang Mỹ và Canada, một con vật khoẻ mạnh có vi mạch, tiêm phòng dại đúng hạn và giấy kiểm dịch xuất khẩu thường đi được trong vài tháng chuẩn bị. Sang Úc và New Zealand thì khác hẳn: hai nước này không nhận chó mèo đi thẳng từ Việt Nam, con vật thường phải qua một nước trung gian được chấp nhận, xét nghiệm kháng thể, chờ đủ thời gian rồi mới vào cách ly. Quãng chuẩn bị tính bằng nửa năm trở lên và tốn kém hơn nhiều.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải "đi bằng hãng nào" mà là "nước đến xếp Việt Nam vào nhóm nguy cơ dại nào". Bệnh dại vẫn lưu hành ở Việt Nam, nên mọi nước định cư phổ biến đều coi chó mèo từ Việt Nam là nhóm cần kiểm soát chặt. Quy định đổi khá thường xuyên, nên mọi mốc dưới đây là nguyên lý tính đến thời điểm viết; trước khi đặt lịch tiêm hay mua vé, bạn kiểm lại trên trang của cơ quan thú y nước đến.
Vì sao bệnh dại quyết định gần hết thủ tục
Các nước định cư chia thế giới thành nhóm sạch bệnh dại, nhóm kiểm soát tốt và nhóm nguy cơ cao. Việt Nam nằm ở nhóm có bệnh dại lưu hành ở chó, nên giấy tờ cho chó mèo đi từ Việt Nam luôn xoay quanh ba câu hỏi: con vật có đúng là con đã được tiêm không (vi mạch), mũi tiêm có còn hiệu lực không (giấy chứng nhận tiêm phòng dại), và cơ thể nó có thật sự sinh đủ kháng thể không (xét nghiệm kháng thể ở phòng xét nghiệm được công nhận).
Thứ tự các việc này quan trọng hơn người ta tưởng. Vi mạch phải được gắn trước mũi tiêm dại tính cho hồ sơ; nếu tiêm trước rồi mới gắn chip, nhiều nước coi như chưa tiêm và bắt tiêm lại. Mẫu máu xét nghiệm kháng thể thường phải lấy sau mũi tiêm một khoảng nhất định và gửi tới phòng xét nghiệm nằm trong danh sách nước đến chấp nhận — nhiều trường hợp mẫu phải gửi ra nước ngoài vì không phải phòng xét nghiệm nào ở Việt Nam cũng nằm trong danh sách đó.
Sau khi có kết quả đạt, một số nước còn bắt chờ thêm một thời gian trước khi con vật được bay. Đây là lý do một kế hoạch đưa thú cưng sang Úc hay New Zealand phải bắt đầu gần như cùng lúc với hồ sơ định cư, chứ không phải khi đã có visa trong tay. Người để tới lúc nhận thư cấp visa mới đi tiêm thường phải bay trước, gửi con vật lại cho người nhà và tốn thêm một chuyến đón.
Mỗi nước đòi gì: so sánh theo nguyên lý
Bảng dưới tóm tắt khác biệt về cách tiếp cận, không ghi lệ phí hay số ngày vì các con số này đổi theo từng đợt cập nhật quy định.
| Nước đến | Cách tiếp cận với chó mèo từ Việt Nam | Cơ quan cần kiểm |
|---|---|---|
| Mỹ | Chó bị siết chặt từ năm 2024: phải đủ tuổi tối thiểu, có vi mạch, khai mẫu nhập khẩu trực tuyến với CDC; chó tiêm ở nước nguy cơ dại cao thường phải vào qua sân bay có cơ sở chăm sóc động vật đăng ký với CDC. Mèo nhẹ hơn ở cấp liên bang nhưng tiểu bang và hãng bay có thể đòi giấy tiêm. | cdc.gov, aphis.usda.gov, quy định riêng của tiểu bang (Hawaii rất chặt) |
| Canada | Chó mèo nuôi làm cảnh đi cùng chủ cần giấy tiêm phòng dại hợp lệ do bác sĩ thú y cấp; chó nhập vì mục đích thương mại từ nước nguy cơ cao bị cấm từ năm 2022. Có thể bị kiểm tra tại cửa khẩu. | inspection.canada.ca (CFIA) |
| Úc | Không nhận chó mèo đi thẳng từ Việt Nam. Thường phải chuyển sang sống ở một nước được chấp nhận một thời gian, làm xét nghiệm kháng thể, xin giấy phép nhập khẩu rồi cách ly tại cơ sở cách ly của chính phủ ở Mickleham (Melbourne). | agriculture.gov.au, hệ thống BICON |
| New Zealand | Cũng không nhận đi thẳng từ Việt Nam; đi qua nước trung gian được chấp nhận, đủ thời gian cư trú và xét nghiệm, rồi cách ly ở cơ sở được duyệt. | mpi.govt.nz |
| Anh và EU | Vi mạch, tiêm dại, xét nghiệm kháng thể và thời gian chờ sau xét nghiệm trước khi nhập; vào qua cửa khẩu được chỉ định. | gov.uk, cơ quan thú y nước EU nơi nhập |
Điểm chung: không nước nào nhận "giấy tờ làm sau". Một tờ giấy tiêm thiếu số vi mạch, sai ngày sinh của con vật, hay chữ ký bác sĩ thú y không đúng mẫu là đủ để con vật bị giữ lại, gửi trả hoặc cách ly kéo dài bằng tiền của chủ.
Lộ trình chuẩn bị từ Việt Nam
Thứ tự dưới đây dùng được cho hầu hết các nước; với Úc và New Zealand, thêm bước chuyển sang nước trung gian ở giữa.
- Đọc quy định nước đến trước khi làm bất cứ thứ gì. Ghi lại tên từng giấy, mẫu nào phải do bác sĩ thú y chính phủ ký, mốc thời gian giữa các bước.
- Gắn vi mạch chuẩn ISO tại phòng khám thú y, xin giấy ghi số chip, ngày gắn. Kiểm tra máy đọc đọc được số đó.
- Tiêm phòng dại sau khi gắn chip, giữ giấy tiêm ghi đúng số chip, loại vắc xin, số lô, ngày tiêm và hạn hiệu lực.
- Làm xét nghiệm kháng thể nếu nước đến đòi, đúng khoảng cách sau mũi tiêm, gửi tới phòng xét nghiệm có tên trong danh sách được chấp nhận. Giữ bản gốc kết quả.
- Đặt chỗ vận chuyển với hãng bay nhận động vật trên chặng của bạn, hoặc dịch vụ vận chuyển thú cưng có kinh nghiệm với tuyến đó. Hỏi rõ đi khoang hành lý hay hàng hoá.
- Xin giấy chứng nhận kiểm dịch động vật xuất khẩu tại cơ quan thú y vùng ở Việt Nam trong khung ngày sát chuyến bay theo yêu cầu của nước đến.
- Khám sức khoẻ trước bay và chuẩn bị lồng đúng chuẩn kích thước, có bình nước gắn cửa, lót thấm hút. Cho con vật làm quen với lồng vài tuần trước.
Sai sót hay gặp nhất là để giấy kiểm dịch xuất khẩu được cấp quá sớm so với ngày bay. Khi chuyến bay bị đổi lịch, giấy hết khung thời gian và phải làm lại; vì vậy bạn nên chừa ngày dự phòng và hỏi trước cơ quan thú y xem có cấp lại nhanh được không.
Chặng bay: chỗ con vật dễ gặp nạn nhất
Khoang cabin hiếm khi là lựa chọn trên tuyến dài. Nhiều hãng chỉ cho thú cưng nhỏ đi cabin trên một số tuyến, và có nước đến không chấp nhận thú cưng nhập cảnh theo đường hành lý xách tay. Tuyến Việt Nam đi Bắc Mỹ hay Úc phần lớn con vật đi khoang hàng có điều áp, điều nhiệt.
Chó mèo mũi ngắn bị nhiều hãng từ chối. Pug, Bulldog, Ba Tư, mèo mặt tịt dễ suy hô hấp khi căng thẳng và nóng, nên có hãng cấm hẳn trong khoang hàng hoặc chỉ nhận vào mùa mát. Chủ nuôi giống này nên hỏi hãng trước khi làm thủ tục khác.
Quá cảnh là rủi ro thật. Mỗi lần nối chuyến là thêm một lần bốc dỡ, chờ trên sân đỗ dưới nắng hoặc lạnh, và thêm một nước có thể đòi giấy quá cảnh động vật. Chọn chặng bay ít điểm dừng nhất dù đắt hơn.
Thuốc an thần không phải giải pháp. Hiệp hội thú y và nhiều hãng bay khuyến cáo không cho thú cưng uống thuốc an thần trước khi bay vì ảnh hưởng tới điều hoà thân nhiệt và hô hấp ở độ cao. Mọi quyết định dùng thuốc phải do bác sĩ thú y khám trực tiếp con vật.
Đến nơi rồi: nhà thuê, đăng ký và chi phí nuôi
Nhiều gia đình lo giấy tờ cho con vật kỹ lưỡng nhưng quên chuyện chỗ ở. Ở Mỹ, Canada, Úc, chủ nhà được đặt điều khoản về thú cưng trong hợp đồng thuê tuỳ theo luật từng bang, tỉnh; có nơi thu thêm tiền cọc hoặc phí hằng tháng cho thú cưng, có chung cư cấm hẳn chó cỡ lớn. Người mới đến vốn đã khó thuê nhà vì chưa có lịch sử thuê và điểm tín dụng, nay thêm một con chó lớn thì danh sách nhà phù hợp co lại đáng kể. Nếu có thể, nên để con vật ở lại Việt Nam với người thân vài tháng đầu, thuê được nhà ổn định rồi mới đón sang.
Sau khi đến, nhiều thành phố bắt đăng ký giấy phép nuôi chó, tiêm nhắc theo lịch địa phương và quy định dắt chó nơi công cộng. Chi phí khám thú y ở các nước này cao hơn Việt Nam nhiều lần, nên nhiều chủ nuôi mua bảo hiểm thú cưng; bảo hiểm thường loại trừ bệnh có từ trước, vì vậy mua sớm khi con vật còn khoẻ mới có ích.
Một chuyện ít ai nói: con vật già hoặc có bệnh tim, thận có thể không chịu nổi chặng bay mười mấy tiếng cộng cách ly. Với con vật như vậy, ở lại Việt Nam với người thân mà nó quen nhiều khi là lựa chọn thương nó hơn là đưa đi. Đây là câu nên hỏi thẳng bác sĩ thú y đang theo dõi con vật trước khi quyết định.
Nếu quyết định để con vật ở lại, hãy làm như một cuộc bàn giao thật: giấy tiêm và sổ khám chuyển cho người nhận nuôi, thoả thuận ai trả tiền thú y, và để lại một khoản dự phòng. Muốn đón sang sau này thì vẫn giữ vi mạch và lịch tiêm dại liên tục, vì một mũi tiêm nhắc bị trễ có thể buộc làm lại cả quy trình xét nghiệm từ đầu.
Những dịch vụ và lời mời cần cảnh giác
Vận chuyển thú cưng quốc tế là mảng có nhiều kẻ lừa đảo vì chủ nuôi thường sốt ruột và ít hiểu quy trình. Dấu hiệu nên dừng lại:
- Bên nhận làm cam kết "đi thẳng sang Úc không cần cách ly" — điều này trái với quy định hiện hành của Úc với chó mèo từ Việt Nam.
- Đề nghị khai con vật là "hàng mẫu" hay gửi theo đường hàng hoá không khai báo để tránh kiểm dịch: con vật có thể bị tiêu huỷ và chủ bị xử phạt ở nước đến.
- Đòi chuyển toàn bộ tiền trước qua tài khoản cá nhân, không hợp đồng, không nêu rõ chặng bay và hãng vận chuyển.
- Giấy tiêm, giấy xét nghiệm "làm sẵn" mà con vật chưa hề được lấy máu — giấy giả bị phát hiện khi đối chiếu số vi mạch và phòng xét nghiệm.
- Người bán chó mèo trên mạng ở nước ngoài, yêu cầu bạn trả "phí vận chuyển, phí kiểm dịch" rồi biến mất — kịch bản quen thuộc nhắm vào người mới sang muốn nuôi lại thú cưng.
Cách kiểm đơn giản nhất là đọc tự mình quy định trên trang cơ quan thú y nước đến, rồi đối chiếu từng bước bên dịch vụ mô tả. Bên nào nói ngược với trang chính thức thì bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Mèo có cần tiêm phòng dại khi sang Mỹ không?
Ở cấp liên bang, quy định của CDC tập trung vào chó; mèo không bị đòi giấy tiêm dại theo cùng cách. Tuy vậy nhiều tiểu bang và hãng bay vẫn đòi giấy tiêm dại cho mèo, Hawaii có quy định riêng rất chặt. Nên tiêm và mang giấy theo để khỏi bị từ chối ở khâu nào đó.
Có thể đưa chó từ Việt Nam sang Úc bằng cách bay quá cảnh Singapore không?
Quá cảnh không giải quyết được vấn đề. Úc xét nước con vật đã sống và được chuẩn bị, không xét sân bay nối chuyến. Con vật thường phải thật sự cư trú ở một nước được chấp nhận đủ thời gian theo quy định, làm xét nghiệm ở đó, rồi mới xin giấy phép nhập khẩu.
Chó con mấy tháng tuổi thì đi được?
Mỗi nước có tuổi tối thiểu riêng, gắn với lịch tiêm dại: con vật phải đủ tuổi để được tiêm, rồi còn phải chờ sau mũi tiêm. Mỹ từ năm 2024 đặt tuổi tối thiểu cho chó nhập cảnh. Vì vậy chó con vài tháng tuổi thường chưa đi được; kiểm mốc cụ thể trên trang cơ quan nước đến.
Con vật bị giữ ở cửa khẩu vì thiếu giấy thì sao?
Tuỳ nước, con vật có thể bị đưa vào cách ly kéo dài, bị gửi trả về nơi xuất phát hoặc trong trường hợp nặng bị tiêu huỷ, và chủ chịu chi phí. Đây là lý do nên kiểm từng tờ giấy với bác sĩ thú y và cơ quan kiểm dịch trước ngày bay, không đợi tới khi hạ cánh.
Có nên nhờ người thân bay sau mang thú cưng sang không?
Được, nếu người đó là chủ hợp pháp trên giấy tờ hoặc nước đến cho phép người được uỷ quyền đi cùng con vật. Một số nước coi thú cưng đi không cùng chuyến với chủ là hàng nhập khẩu thương mại và áp quy định khác. Hỏi cơ quan nước đến trước khi lên kế hoạch như vậy.
Giấy kiểm dịch xuất khẩu ở Việt Nam xin ở đâu?
Giấy chứng nhận kiểm dịch động vật xuất khẩu do cơ quan thú y vùng thuộc Cục Chăn nuôi và Thú y cấp, thường tại cơ quan phụ trách khu vực sân bay bạn bay đi. Hồ sơ gồm giấy tiêm, số vi mạch và giấy khám sức khoẻ; hỏi trước khung ngày cấp để khớp với yêu cầu nước đến.