Mỗi nhà đầu tư EB-5 phải tạo ra ít nhất 10 việc làm toàn thời gian (từ 35 giờ mỗi tuần) cho người lao động đủ tư cách ở Mỹ. Với đầu tư trực tiếp, việc làm phải là việc làm trực tiếp trong chính doanh nghiệp, chứng minh bằng bảng lương. Qua trung tâm vùng, được tính cả việc làm gián tiếp và cảm ứng ước lượng bằng mô hình kinh tế từ chi tiêu và doanh thu của dự án.
Việc làm được kiểm ở bước cuối — đơn I-829 xoá điều kiện thẻ xanh — nên là nơi nhiều hồ sơ gặp rủi ro nhất mà nhà đầu tư ít để ý nhất lúc chọn dự án. Bài này giải thích ai được tính, mô hình tính hoạt động thế nào, quy tắc riêng cho việc làm xây dựng, và cách đọc con số "đệm việc làm" trong tài liệu dự án.
Ai được tính là một việc làm EB-5
Toàn thời gian. Một vị trí làm ít nhất 35 giờ mỗi tuần. Hai người cùng chia một vị trí toàn thời gian có thể được tính là một việc làm nếu tổng giờ đạt chuẩn và vị trí là lâu dài theo quy định; hai việc bán thời gian riêng rẽ thì không cộng thành một.
Người lao động đủ tư cách. Công dân Mỹ, thường trú nhân, hoặc người khác được phép làm việc ở Mỹ. Không tính nhà đầu tư, vợ hoặc chồng, con của nhà đầu tư, và không tính người không có quyền làm việc hợp pháp.
Việc làm mới, không phải chuyển chỗ. Việc làm phải được tạo thêm nhờ khoản đầu tư. Chuyển nhân viên từ công ty khác sang, hay giữ nguyên số nhân viên của doanh nghiệp mua lại, không phải việc làm mới — ngoại trừ trường hợp đặc biệt của doanh nghiệp đang khó khăn, nơi giữ việc làm có thể được tính theo quy tắc riêng.
Nhân viên hay nhà thầu. Với đầu tư trực tiếp, việc làm tính trên nhân viên của doanh nghiệp mới hoặc công ty con do nó sở hữu toàn bộ. Người làm theo hợp đồng độc lập (nhà thầu) thường không được tính là việc làm trực tiếp.
Khi nào phải có. Việc làm phải đã được tạo, hoặc sẽ được tạo trong một khoảng thời gian hợp lý theo cách USCIS đánh giá, khi xét I-829. Mức "hợp lý" được Policy Manual mô tả; kiểm phiên bản hiện hành trên uscis.gov.
Việc làm trực tiếp, gián tiếp và cảm ứng: cơ chế tính
Việc làm trực tiếp là người làm việc cho chính doanh nghiệp nhận vốn: nhân viên khách sạn, công nhân nhà máy, nhân viên bán hàng. Chứng cứ là bảng lương, tờ khai thuế tiền lương, hồ sơ xác minh quyền làm việc (mẫu I-9).
Việc làm gián tiếp là việc làm phát sinh ở các doanh nghiệp cung ứng: xưởng sản xuất vật liệu xây dựng, nhà cung cấp thực phẩm cho khách sạn, công ty dịch vụ. Việc làm cảm ứng sinh ra khi người lao động trực tiếp và gián tiếp tiêu tiền lương của họ trong nền kinh tế địa phương: nhà hàng, cửa hàng, dịch vụ quanh đó.
Không ai đi đếm từng người ở nhà cung cấp. Trung tâm vùng dùng mô hình kinh tế đầu vào – đầu ra, như RIMS II của Cục Phân tích Kinh tế Mỹ hay IMPLAN, nhân các khoản chi tiêu hoặc doanh thu đủ điều kiện với hệ số việc làm của từng ngành ở khu vực đó. Ví dụ giả định: mỗi triệu USD chi tiêu xây dựng ở một khu vực có hệ số tương ứng khoảng một số việc làm nhất định; tổng chi tiêu xây dựng nhân hệ số ra tổng việc làm.
Hệ quả quan trọng: với trung tâm vùng, việc làm phụ thuộc vào việc dự án có thật sự chi tiền đúng như kế hoạch không. Ngân sách xây dựng bị cắt, công trình đổi công năng, doanh thu vận hành thấp hơn dự báo đều làm số việc làm tính ra thấp hơn. Ở I-829, USCIS sẽ đối chiếu chi tiêu thực tế với mô hình đã nộp.
Việc làm từ xây dựng: quy tắc riêng
Phần lớn dự án EB-5 qua trung tâm vùng là bất động sản, và phần lớn việc làm tính được đến từ giai đoạn xây dựng — vì đó là lúc tiền chi ra nhiều nhất. Vấn đề là việc làm xây dựng mang tính tạm thời trong khi luật đòi việc làm "lâu dài". Cách xử lý được hình thành qua chính sách và được RIA viết rõ hơn.
Theo RIA, việc làm xây dựng của dự án có thời gian xây từ hai năm trở lên được tính như việc làm lâu dài. Với dự án xây dưới hai năm, số việc làm từ xây dựng chỉ được tính theo tỉ lệ thời gian thi công so với hai năm. RIA cũng đặt giới hạn cho phần việc làm gián tiếp đến từ hoạt động xây dựng trong tổng yêu cầu việc làm của dự án trung tâm vùng. Tỉ lệ và cách áp dụng cụ thể cần kiểm trên uscis.gov và với luật sư.
Ví dụ giả định: một dự án dự kiến 1.200 việc làm từ xây dựng với thời gian thi công 18 tháng. Theo tỉ lệ thời gian, phần được tính là 18/24, tức khoảng 900 việc làm. Nếu dự án huy động 100 nhà đầu tư và chỉ dựa vào xây dựng, nó cần ít nhất 1.000 việc làm — con số 900 không đủ, dù tài liệu quảng cáo ghi "1.200 việc làm".
Đây là lý do khi đọc tài liệu dự án, bạn cần hỏi việc làm đến từ xây dựng hay vận hành, thời gian thi công dự kiến là bao lâu, và con số đã được điều chỉnh theo quy tắc RIA chưa.
Đầu tư trực tiếp và trung tâm vùng: cách tính việc làm khác nhau
Hai con đường EB-5 tính việc làm theo hai logic khác hẳn. Bảng so ở những điểm ảnh hưởng tới rủi ro của nhà đầu tư.
| Tiêu chí | Đầu tư trực tiếp | Qua trung tâm vùng |
|---|---|---|
| Loại việc làm được tính | Chỉ trực tiếp | Trực tiếp, gián tiếp, cảm ứng |
| Chứng minh | Bảng lương, tờ khai thuế, I-9 | Mô hình kinh tế + chứng cứ chi tiêu, doanh thu thực |
| Phụ thuộc vào | Doanh nghiệp tuyển và giữ đủ người | Dự án chi đủ ngân sách đúng hạng mục |
| Rủi ro điển hình | Doanh nghiệp nhỏ không đủ doanh thu để thuê 10 người | Chi tiêu thấp hơn kế hoạch, đổi công năng, xây quá nhanh hoặc quá chậm |
| Ai kiểm soát | Nhà đầu tư tự điều hành | Bên phát triển và trung tâm vùng |
| Tình huống thường gặp với người Việt | Mở nhà hàng, tiệm làm móng, cơ sở sản xuất nhỏ | Góp vốn vào quỹ cho dự án bất động sản vay |
Với đầu tư trực tiếp, 10 việc làm là 10 người thật trên bảng lương — một tiệm làm móng hay quán phở cỡ nhỏ thường không đủ doanh thu để giữ ổn định mức này, nhất là khi tính cả chi phí lương ở Mỹ. Đó là lý do phần lớn nhà đầu tư Việt chọn trung tâm vùng dù chịu rủi ro không trực tiếp kiểm soát.
Việc làm đến từ đâu trong từng loại dự án
Khách sạn, khu nghỉ dưỡng. Hai nguồn: chi tiêu xây dựng và doanh thu vận hành sau khi mở cửa (phòng, nhà hàng, hội nghị). Phần vận hành chỉ có sau khi khách sạn hoạt động, nên dự án chậm khai trương làm phần việc làm này trễ theo. Nếu mô hình dựa nhiều vào doanh thu vận hành, hỏi dự báo công suất phòng dựa trên giả định nào.
Nhà ở cho thuê, chung cư. Việc làm gần như chỉ từ xây dựng, vì vận hành một toà nhà ở cần ít người. Dự án loại này phụ thuộc mạnh vào quy tắc tính việc làm xây dựng và thời gian thi công.
Nhà máy, kho vận, sản xuất. Có cả chi tiêu xây dựng, mua máy móc và việc làm trực tiếp khi vận hành. Việc làm vận hành ở đây dễ chứng minh hơn, nhưng phụ thuộc vào việc nhà máy chạy đúng công suất dự kiến.
Mô hình dựa vào khách thuê. Một số dự án thương mại từng tính việc làm của các cửa hàng, văn phòng thuê mặt bằng trong toà nhà. USCIS xem xét cách tính này rất chặt: phải chứng minh việc làm đó thật sự mới và gắn với dự án, không phải chuyển chỗ từ nơi khác tới. Dự án dựa nhiều vào khách thuê nên được luật sư đọc kỹ phần này.
Dự án cải tạo. Chi tiêu cải tạo một công trình có sẵn được tính, nhưng doanh thu của phần đã hoạt động trước khi có vốn EB-5 không tạo việc làm mới. Mô hình phải tách rõ phần tăng thêm.
Đệm việc làm: con số nên đọc kỹ nhất trong tài liệu dự án
"Đệm việc làm" (job cushion) là phần việc làm dự kiến vượt quá mức tối thiểu cần cho tất cả nhà đầu tư của dự án. Công thức đơn giản: tổng việc làm dự kiến chia cho 10 lần số nhà đầu tư. Ví dụ giả định: dự án huy động 80 nhà đầu tư cần 800 việc làm; nếu mô hình dự kiến 1.200 việc làm, đệm là 50%; nếu chỉ 840, đệm là 5%.
Đệm càng mỏng, hồ sơ càng nhạy với mọi sai lệch: chi tiêu thấp hơn dự toán vài phần trăm, một hạng mục bị cắt, thời gian xây rút ngắn. Đệm dày không bảo đảm gì về rủi ro vốn, nhưng giảm đáng kể rủi ro ở bước I-829.
Khi đọc con số đệm, có ba câu hỏi phụ. Thứ nhất, con số đó tính trên tổng nhà đầu tư tối đa của dự án hay chỉ trên số đã huy động — nếu dự án còn nhận thêm nhà đầu tư, đệm sẽ mỏng đi. Thứ hai, việc làm đến từ hạng mục nào và hạng mục đó có thể tính được dù dự án đổi kế hoạch không. Thứ ba, đã chi được bao nhiêu phần trăm ngân sách — việc làm từ chi tiêu đã xảy ra chắc chắn hơn nhiều so với chi tiêu còn trong kế hoạch.
Một chi tiết nữa là thứ tự phân bổ việc làm giữa nhà đầu tư. Nhiều dự án phân theo thứ tự nộp đơn: người vào trước nhận việc làm trước. Nếu dự án thiếu việc làm, người vào sau gánh rủi ro nhiều hơn. Hỏi dự án quy tắc phân bổ được ghi ở văn bản nào.
Chuẩn bị cho phần việc làm của I-829 ngay từ đầu
Nhà đầu tư trung tâm vùng không tự làm báo cáo việc làm, nhưng có thể làm vài việc để không bị động khi tới bước I-829.
- Lưu bản mô hình kinh tế và kế hoạch kinh doanh đã nộp cùng đơn I-956F hoặc I-526E; đó là chuẩn mà USCIS sẽ so sánh.
- Đọc báo cáo tiến độ định kỳ của dự án và để ý ba con số: phần trăm ngân sách đã chi, hạng mục đã hoàn thành, thời gian thi công thực tế so với kế hoạch.
- Khi dự án báo đổi công năng, đổi quy mô hay đổi lịch, hỏi ngay ảnh hưởng tới số việc làm và luật sư của bạn đánh giá ra sao.
- Khoảng một năm trước khi thẻ có điều kiện hết hạn, hỏi dự án về gói tài liệu hỗ trợ I-829: báo cáo kinh tế cập nhật, chứng cứ chi tiêu, sao kê.
- Với đầu tư trực tiếp, lưu bảng lương, tờ khai thuế quý, hồ sơ I-9 cho từng nhân viên ngay từ tháng đầu; dựng lại sau hai năm rất khó.
Mục tiêu của những việc này không phải để nhà đầu tư thay luật sư, mà để phát hiện vấn đề sớm khi còn thời gian xử lý — chẳng hạn dự án bổ sung chi tiêu, hay nhà đầu tư hỏi về khả năng gắn hồ sơ với dự án khác theo các cơ chế luật cho phép.
Câu hỏi thường gặp
Việc làm do nhà đầu tư khác của cùng dự án tạo ra có được chia cho mình không?
Việc làm của dự án được chia cho tất cả nhà đầu tư theo quy tắc phân bổ của dự án. Mỗi người cần đủ 10; nếu tổng không đủ cho tất cả, quy tắc phân bổ quyết định ai thiếu. Đọc kỹ điều khoản này trong văn bản chào bán.
Thuê nhân viên là người có visa làm việc tạm thời có được tính không?
Người có quyền làm việc hợp pháp ở Mỹ, không phải nhà đầu tư hay người thân đi kèm, nhìn chung được tính. Tuy vậy, chính sách có những điểm chi tiết về loại tình trạng; với đầu tư trực tiếp, hãy hỏi luật sư trước khi xây kế hoạch tuyển dụng.
Việc làm ở công ty quản lý khách sạn thuê ngoài có được tính là trực tiếp không?
Với trung tâm vùng, việc làm này thường được tính qua mô hình doanh thu, không cần phân biệt trực tiếp hay gián tiếp. Với đầu tư trực tiếp, người làm cho công ty quản lý bên ngoài thường không phải nhân viên của doanh nghiệp nhận vốn nên khó được tính.
Dự án tạo việc làm trước khi mình đầu tư thì có tính cho mình không?
Có thể, trong một số cấu trúc. Khi vốn EB-5 trả một khoản vay cầu nối đã dùng cho chi tiêu tạo việc làm, việc làm đó có thể được tính nếu khoản vay cầu nối được dự tính từ đầu là sẽ thay bằng vốn EB-5. Luật sư cần kiểm hồ sơ khớp đúng điều kiện.
Nếu dự án thiếu việc làm thì còn cách nào cứu hồ sơ?
Tuỳ thời điểm. Trước I-829, dự án có thể bổ sung chi tiêu hoặc chứng minh việc làm sẽ được tạo trong thời gian hợp lý. Sau khi bị từ chối, có thể đề nghị xem xét lại trước thẩm phán di trú. Cách xử lý cụ thể phải do luật sư đánh giá.
Mỗi nhà đầu tư 10 việc làm thì gia đình bốn người cần 40 việc làm phải không?
Không. Yêu cầu 10 việc làm tính trên mỗi nhà đầu tư chính, không tính trên người đi kèm. Vợ hoặc chồng và con dưới 21 tuổi đi theo cùng một khoản đầu tư không làm tăng số việc làm cần có.