Nhiều gia đình người Việt sau một hai năm ở Mỹ bắt đầu nghĩ tới chuyến đi xa bằng xe: chuyển nhà sang bang khác, thăm họ hàng cách vài trăm dặm, hay một chuyến nghỉ hè qua các công viên quốc gia. Lái xe đường dài ở Mỹ thường dễ hơn ở Việt Nam về mặt đường sá, nhưng có những thứ người mới không lường được: quãng đường dài không có trạm xăng, mất sóng điện thoại, đổi múi giờ, đèo có tuyết giữa mùa xuân, trạm thu phí không có người.
Bài này hướng dẫn cách lên lộ trình, chọn chỗ nghỉ, đọc thời tiết từng vùng, và những luật giao thông khác nhau giữa các bang mà người từ bang khác hay vi phạm. Các nguyên tắc lái xe hằng ngày đã có bài riêng; ở đây chỉ bàn chuyện đi xa.
Hiểu hệ thống đường cao tốc trước khi lên đường
Mạng đường cao tốc liên bang của Mỹ được đánh số có quy luật: số lẻ chạy theo hướng bắc nam, số chẵn chạy theo hướng đông tây. Số lẻ nhỏ ở bờ Tây, lớn dần sang bờ Đông; số chẵn nhỏ ở miền Nam, lớn dần lên miền Bắc. Đường ba chữ số thường là nhánh vành đai hoặc nhánh nối vào thành phố. Biết quy luật này, bạn đỡ lạc khi điện thoại mất sóng và chỉ còn cách nhìn các biển chỉ đường.
Ngoài đường liên bang còn có quốc lộ cũ và đường bang, thường đi qua thị trấn, chậm hơn nhưng có cảnh đẹp và chỗ ăn uống đặc trưng địa phương. Ở miền Tây, nhiều đoạn đường hai làn chạy hàng trăm dặm qua sa mạc và núi, ít xe, ít trạm. Tốc độ tối đa trên cao tốc khác nhau giữa các bang, có bang miền Tây và Texas cho chạy khá cao trên một số đoạn, trong khi bang miền Đông thường thấp hơn. Luôn nhìn biển giới hạn tốc độ khi qua ranh bang.
Khi lên lộ trình, đừng chỉ tin thời gian ước tính của ứng dụng chỉ đường. Cộng thêm giờ dừng ăn, đổ xăng, nghỉ, kẹt xe quanh thành phố lớn, công trường làm đường. Một ngày lái tám tiếng trên ứng dụng thường thành mười tiếng ngoài thực tế khi đi cùng trẻ nhỏ hay người lớn tuổi.
Lên lộ trình: các nguyên tắc giữ chuyến đi không thành cực hình
Giới hạn số giờ lái mỗi ngày. Lái liên tục quá lâu là nguyên nhân chính của tai nạn do buồn ngủ. Nhiều gia đình đặt giới hạn khoảng sáu đến tám tiếng lái mỗi ngày, nghỉ ngắn sau mỗi hai tiếng, và đổi tài xế nếu có người thứ hai có bằng.
Tránh đi qua thành phố lớn vào giờ cao điểm. Đi qua vùng đô thị như Los Angeles, Dallas, Atlanta, Chicago vào sáng sớm hoặc giữa trưa nhanh hơn rất nhiều so với chiều tối ngày thường. Nếu có thể, sắp chỗ nghỉ đêm ở ngoài thành phố để sáng hôm sau đi qua lúc còn vắng.
Đổ xăng khi bình còn một nửa ở vùng hẻo lánh. Ở sa mạc Nevada, Utah, Arizona, hay vùng đồng bằng thưa dân, trạm xăng có thể cách nhau cả trăm dặm, có trạm đóng cửa ban đêm. Thói quen chờ đèn báo xăng mới đổ ở thành phố là thói quen nguy hiểm ở đây.
Tải bản đồ ngoại tuyến. Vùng núi và sa mạc có những đoạn dài không có sóng điện thoại. Tải trước bản đồ khu vực vào điện thoại, ghi lại địa chỉ chỗ nghỉ, số điện thoại khách sạn ở nơi không cần mạng.
Để trống thời gian dự phòng. Thời tiết xấu, xe hỏng, trẻ say xe là chuyện bình thường. Lịch quá sát làm bạn lái vội, lái đêm, và đó là lúc dễ xảy ra chuyện.
Thời tiết theo vùng: rủi ro thật của chuyến đi
Mùa đông và đầu mùa xuân, các đèo qua dãy Sierra Nevada, dãy Rocky và vùng núi phía bắc có thể có tuyết, băng đen trên mặt đường. Một số bang có thời điểm bắt buộc xe phải có xích chống trượt hoặc lốp mùa đông khi qua đèo, cảnh sát chặn xe không đủ điều kiện. Kiểm trang giao thông của bang hoặc đường dây thông tin đường sá trước khi đi, nhất là khi trời đang có bão tuyết.
Mùa hè, sa mạc miền Tây Nam rất nóng, xe chết máy giữa đường không có bóng râm là nguy hiểm thật với người già và trẻ nhỏ. Mang nhiều nước hơn bạn nghĩ cần, kiểm nước làm mát và lốp trước khi đi. Ở vùng đồng bằng giữa nước Mỹ, mùa xuân và đầu hè là mùa lốc xoáy và giông lớn; ở vùng duyên hải miền Nam, mùa bão kéo dài tới cuối thu. Mưa lớn ở vùng hẻm núi có thể gây lũ quét rất nhanh, không lái xe qua đoạn đường đang ngập nước dù trông có vẻ cạn.
Điện thoại thường nhận cảnh báo khẩn cấp của chính quyền theo vùng bạn đang đứng. Đừng tắt loại cảnh báo này khi đi xa. Nếu nhận cảnh báo lốc xoáy khi đang lái, đừng trú dưới gầm cầu vượt, hãy tìm toà nhà chắc chắn gần nhất.
Luật đổi khi qua ranh bang: những thứ người đi xa hay vướng
Bằng lái hợp lệ của bang bạn được công nhận ở các bang khác, nhưng luật giao thông thì theo bang bạn đang chạy. Một số điểm khác nhau hay gặp:
| Vấn đề | Khác nhau thế nào | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Giới hạn tốc độ | Khác giữa các bang và giữa đoạn trong thành phố, ngoài thành phố | Nhìn biển, đặc biệt ngay sau ranh bang và khi vào thị trấn nhỏ |
| Cầm điện thoại khi lái | Nhiều bang cấm cầm máy hoàn toàn, chỉ cho dùng rảnh tay | Gắn điện thoại lên giá, cài chỉ đường trước khi chạy |
| Nhường làn cho xe dừng bên đường | Mọi bang đều có luật bắt chuyển làn hoặc giảm tốc khi qua xe cảnh sát, cứu hộ đang dừng | Chuyển sang làn xa hơn nếu an toàn, nếu không thì giảm tốc rõ rệt |
| Ghế trẻ em | Tuổi, cân nặng phải dùng ghế khác nhau theo bang | Theo mức chặt nhất trong các bang sẽ đi qua |
| Đổ xăng | New Jersey vẫn đòi nhân viên bơm xăng cho khách | Ngồi trong xe chờ, không tự xuống bơm |
| Trạm thu phí | Nhiều đường thu phí không còn quầy tiền mặt, chụp biển số rồi gửi hóa đơn | Mua thẻ thu phí điện tử, hoặc hỏi hãng thuê xe về phí xử lý |
Hóa đơn phí cầu đường theo biển số gửi về địa chỉ đăng ký xe, có khi sau vài tuần. Xe thuê thì hãng sẽ tính thêm phí xử lý, có khi cao hơn phí cầu đường. Bỏ qua hóa đơn có thể dẫn tới phạt và ảnh hưởng tới việc gia hạn đăng ký xe.
Nghỉ đêm, ăn uống và chi phí
Dọc đường cao tốc có hệ thống trạm dừng nghỉ của bang với nhà vệ sinh, chỗ đậu xe, khu nghỉ ngắn. Một số bang cấm ngủ qua đêm ở trạm dừng hoặc giới hạn số giờ đậu; một số khác cho phép. Ngủ trong xe ở bãi đậu không rõ quy định vừa có thể bị nhắc nhở vừa không an toàn khi đi cùng trẻ nhỏ. Với gia đình, nhà nghỉ dọc đường hoặc khách sạn bình dân ở các lối ra cao tốc thường là lựa chọn hợp lý.
Mùa cao điểm như hè, các dịp lễ dài, và vùng gần công viên quốc gia nổi tiếng, chỗ nghỉ hết sớm và giá tăng. Đặt trước cho những đêm ở điểm đến chính; những đêm giữa đường có thể linh hoạt nhưng nên đặt trước vào buổi trưa cùng ngày, đừng đợi tới tối mới tìm.
Ví dụ giả định về chi phí: một gia đình bốn người lái từ Houston sang Orange County, khoảng hai ngày rưỡi lái, nghỉ hai đêm dọc đường. Các khoản chính gồm xăng tuỳ đời xe, hai đêm nhà nghỉ, ăn uống, có thể thêm phí cầu đường. So với bốn vé máy bay cộng thuê xe ở đầu kia, lái xe có thể rẻ hơn, nhưng tốn thêm ngày nghỉ phép và sức người lái. Khi chuyển nhà mang nhiều đồ, lái xe hoặc thuê xe tải thường là lựa chọn hợp lý hơn.
Xe thuê, múi giờ và giấy tờ mang theo
Thuê xe một chiều. Lấy xe ở thành phố này, trả ở thành phố khác thường có phí trả xe khác nơi, có khi khá cao. Người lái dưới 25 tuổi thường bị thu thêm phí. Kiểm trước điều khoản số dặm và bảo hiểm của thẻ tín dụng bạn dùng.
Múi giờ. Nước Mỹ lục địa có bốn múi giờ chính, cộng thêm Alaska và Hawaii. Phần lớn bang Arizona không đổi giờ mùa hè. Đi từ đông sang tây, bạn được thêm giờ; từ tây sang đông thì mất giờ. Lịch hẹn nhận phòng, giờ mở cửa công viên, giờ uống thuốc của người lớn tuổi đều cần tính lại.
Giấy tờ. Mang bằng lái, giấy đăng ký xe, thẻ bảo hiểm còn hạn. Người có thẻ xanh nên mang thẻ theo người như luật yêu cầu. Nếu lộ trình gần biên giới Canada hay Mexico, đừng tình cờ lạc qua cửa khẩu; muốn qua thì kiểm điều kiện nhập cảnh của nước kia và giấy tờ để quay lại Mỹ trước khi đi.
Xe hỏng giữa đường. Mua gói cứu hộ đường dài trước chuyến đi nếu xe cũ. Khi xe hỏng trên cao tốc, tấp sát lề phải, bật đèn cảnh báo, người ngồi trong xe thắt dây an toàn hoặc ra đứng xa sau rào chắn, không đứng giữa xe và dòng xe chạy.
Thú rừng trên đường. Ở vùng núi và nông thôn, hươu nai băng qua đường lúc chạng vạng và ban đêm là nguyên nhân va chạm phổ biến. Giảm tốc ở đoạn có biển cảnh báo, dùng đèn pha khi không có xe ngược chiều.
Đi cùng ông bà và trẻ nhỏ: điều chỉnh cả chuyến
Chuyến đi của một nhóm thanh niên và chuyến đi của gia đình ba thế hệ là hai chuyện khác nhau. Người lớn tuổi ngồi lâu dễ phù chân, cần dừng đi vệ sinh thường hơn, và có thể không quen đồ ăn nhanh dọc đường. Hãy chuẩn bị thuốc đủ cho cả chuyến cộng thêm vài ngày dự phòng, mang theo danh sách thuốc và bệnh nền bằng tiếng Anh, và cho ông bà đứng dậy đi lại ở mỗi lần dừng. Đi lên vùng núi cao như Colorado hay các công viên ở độ cao lớn, người có bệnh tim, phổi nên hỏi bác sĩ trước.
Trẻ nhỏ thì cần ghế ô tô đúng chuẩn cho tuổi và cân nặng, đồ chơi không có cạnh sắc, đồ ăn vặt, túi nôn cho đứa hay say xe. Dừng ở trạm nghỉ có sân chơi hoặc bãi cỏ để trẻ chạy nhảy vài phút sẽ giúp những giờ sau yên hơn nhiều. Đừng để trẻ hay thú cưng một mình trong xe, kể cả vài phút: mùa hè nhiệt độ trong xe đóng kín tăng rất nhanh, và nhiều bang xử phạt nặng việc này.
Ví dụ giả định: gia đình anh Phúc lái từ Seattle xuống San Jose thăm họ hàng, chở cả mẹ già và hai con nhỏ. Lần đầu họ cố đi trong một ngày, tới nơi lúc nửa đêm, cả nhà mệt lả, mẹ phù chân hai ngày. Lần sau họ chia làm hai ngày, nghỉ đêm ở một thị trấn giữa đường, dừng ăn trưa ở công viên. Tổng thời gian dài hơn nửa ngày nhưng chuyến đi trở thành kỳ nghỉ chứ không phải cuộc chạy đua.
Câu hỏi thường gặp
Bằng lái của bang mình có lái được ở bang khác không?
Có. Bằng lái hợp lệ do một bang cấp được công nhận khi bạn lái xe ở các bang khác. Bạn chỉ phải đổi bằng khi chuyển hẳn sang sống ở bang mới, theo thời hạn của bang đó. Luật giao thông thì áp dụng theo bang bạn đang chạy.
Một ngày nên lái tối đa bao nhiêu tiếng?
Không có con số luật cho xe cá nhân, nhưng nhiều gia đình giữ khoảng sáu đến tám tiếng lái, nghỉ sau mỗi hai tiếng. Lái quá lâu, lái đêm sau một ngày dài là nguyên nhân hàng đầu gây buồn ngủ và tai nạn trên đường dài.
Đường thu phí không có quầy tiền mặt thì trả thế nào?
Bạn có thể dùng thẻ thu phí điện tử gắn trên xe, hoặc trả theo hóa đơn gửi về địa chỉ đăng ký xe dựa trên ảnh biển số. Với xe thuê, hãng thường có chương trình thu phí riêng và tính thêm phí xử lý, hỏi rõ khi nhận xe.
Có nên lái qua đèo vào mùa đông không?
Có thể, nếu bạn kiểm tình trạng đường trước, xe có lốp phù hợp hoặc mang xích theo khi bang yêu cầu, và sẵn sàng đổi kế hoạch khi có bão tuyết. Người chưa từng lái trên tuyết nên chọn ngày trời quang hoặc đường vòng thấp hơn.
Đi xa có cần mang thẻ xanh theo không?
Luật yêu cầu người có thẻ xanh từ 18 tuổi mang theo bằng chứng thường trú. Đi xa, nhất là qua vùng gần biên giới có trạm kiểm soát nội địa, càng nên mang theo thẻ bản gốc, cất ở chỗ an toàn, kèm bản chụp để riêng.