Trong các diện bảo lãnh ưu tiên của Mỹ như F1, F2B, F3, F4 và các diện việc làm, người được bảo lãnh chính có thể đưa theo vợ hoặc chồng và con độc thân dưới 21 tuổi mà không cần đơn bảo lãnh riêng. Những người này gọi là người đi kèm hay người hưởng diện phái sinh. Phần lớn gia đình đi cùng một chuyến. Nhưng có không ít trường hợp người chính phải sang trước: con chưa học xong năm cuối, vợ đang làm dở dự án, một đứa con chưa đủ giấy tờ, hay đơn giản là muốn sang trước để thuê nhà, tìm việc.
Luật Mỹ cho phép người đi kèm sang sau người chính, gọi là đi theo sau (follow-to-join). Quyền này không cần nộp đơn I-130 mới, nhưng gắn với những điều kiện có thể đứt bất cứ lúc nào nếu hoàn cảnh gia đình thay đổi. Bài này giải thích quyền đi theo sau vận hành ra sao, khi nào đứt, và những quyết định nên tính kỹ trước khi để một người ở lại. Quy định chi tiết nằm ở hướng dẫn của Bộ Ngoại giao Mỹ và có thể điều chỉnh; bạn kiểm lại với NVC hoặc Lãnh sự quán khi lên kế hoạch.
Đi theo sau là gì và ai được hưởng
Quyền đi theo sau chỉ có ở các diện có khái niệm người đi kèm, tức diện ưu tiên gia đình (F1, F2A, F2B, F3, F4) và diện việc làm. Diện thân nhân trực hệ của công dân Mỹ — vợ chồng, con dưới 21 tuổi, cha mẹ — không có người đi kèm. Nếu một công dân Mỹ bảo lãnh vợ, con riêng của vợ không tự động đi theo; mỗi người cần một đơn I-130 riêng nếu đủ điều kiện. Đây là chỗ hay nhầm nhất.
Người được đi theo sau phải có quan hệ với người chính tại thời điểm người chính được nhận vào Mỹ với tư cách thường trú nhân. Cụ thể, vợ hoặc chồng phải cưới trước ngày người chính nhập cảnh bằng visa định cư; con phải được sinh ra, hoặc có quan hệ cha mẹ con hợp lệ như con riêng, con nuôi theo đúng quy định, trước ngày đó. Người kết hôn sau, con sinh sau khi người chính đã có thẻ xanh, không còn đi theo sau được mà phải đi đường bảo lãnh F2A do người chính đứng đơn.
Người đi theo sau cũng phải còn giữ tư cách tại thời điểm xin visa: con vẫn độc thân, vẫn dưới 21 tuổi theo cách tính của Đạo luật Bảo vệ Tình trạng Trẻ em (CSPA). Vợ chồng vẫn còn hôn nhân hợp lệ.
Một nguyên tắc dễ quên: người đi kèm không được nhập cảnh trước người chính. Nếu vì lý do nào đó người con được cấp visa và muốn bay trước, visa không dùng được cho tới khi người chính đã nhập cảnh hoặc cùng nhập cảnh.
Thủ tục cho người đi sau diễn ra thế nào
Khác với đơn bảo lãnh mới, thủ tục cho người đi theo sau dựa trên hồ sơ gốc. Trình tự thường thấy như sau, chi tiết có thể khác tuỳ thời điểm:
- Khi khai hồ sơ ở NVC, người chính khai đầy đủ vợ chồng và con, kể cả người dự định đi sau. Không bỏ tên ai khỏi hồ sơ.
- Báo NVC hoặc Lãnh sự quán về việc một thành viên sẽ đi sau, theo kênh liên hệ được hướng dẫn trong thư.
- Người chính phỏng vấn, nhận visa, nhập cảnh Mỹ và trở thành thường trú nhân.
- Khi người đi sau sẵn sàng, liên hệ Lãnh sự quán để kích hoạt lại phần hồ sơ của người đó, cập nhật DS-260 nếu cần.
- Người đi sau nộp giấy tờ dân sự cập nhật, khám sức khoẻ trong hạn dùng, nộp phí visa của mình nếu chưa nộp.
- Phỏng vấn tại Lãnh sự quán, mang bằng chứng người chính đã nhập cảnh như bản chụp thẻ xanh hoặc dấu nhập cảnh trên hộ chiếu.
- Nhận visa và nhập cảnh trong thời hạn ghi trên visa.
Mỗi bước có thể mất vài tuần đến vài tháng tuỳ lịch của Lãnh sự quán. Người đi sau không phải chờ ngày ưu tiên lại từ đầu, vì ngày ưu tiên của hồ sơ gốc đã đến lượt, nhưng vẫn phải xếp lịch phỏng vấn như mọi hồ sơ khác.
Những thay đổi làm đứt quyền đi theo sau
Con bước qua tuổi 21 theo cách tính CSPA. Tuổi CSPA không phải tuổi thật mà là tuổi thật trừ đi thời gian đơn I-130 nằm chờ USCIS xét, với điều kiện con xin visa trong vòng một năm kể từ khi visa sẵn sàng. Người con để lại học xong, ở quá lâu, có thể vượt mốc. Khi đó con không còn là người đi kèm và phải chuyển sang đường khác, thường là F2B do cha hoặc mẹ có thẻ xanh bảo lãnh, với thời gian chờ dài hơn nhiều.
Con kết hôn. Người con đi kèm kết hôn trước khi nhập cảnh là mất tư cách. Diện F2B, F3 hay F4 đều đòi con độc thân. Đám cưới dời vài tháng, chờ con sang Mỹ trước, là quyết định nhiều gia đình phải tính.
Ly hôn giữa vợ chồng. Nếu vợ chồng ly hôn trước khi người vợ hoặc chồng đi theo nhập cảnh, quyền đi theo sau chấm dứt. Con chung vẫn có thể đi theo nếu còn đủ điều kiện.
Người chính nhập quốc tịch Mỹ. Đây là bẫy ít ai ngờ. Quyền đi theo sau dựa vào việc người chính là thường trú nhân trong diện ưu tiên. Theo nguyên tắc chung, khi người chính trở thành công dân Mỹ, người đi kèm chưa nhập cảnh mất quyền đi theo sau và người chính phải nộp đơn I-130 mới, lúc đó là thân nhân trực hệ của công dân. Đường mới có thể không chậm hơn, nhưng bắt đầu lại từ USCIS, mất thêm thời gian. Hỏi kỹ trước khi nộp đơn nhập tịch nếu còn người nhà đang chờ đi theo.
Người chính mất tư cách thường trú. Người chính bỏ thẻ xanh, ở ngoài Mỹ quá lâu hoặc bị tước tư cách thì người đi kèm không còn gì để đi theo.
Người chính qua đời. Có những quy định nhân đạo cho trường hợp này nhưng điều kiện chặt. Cần hỏi người hành nghề luật di trú ngay.
Tình huống: để con ở lại học xong lớp 12 có nên không
Ví dụ giả định: anh Thắng là người được bảo lãnh chính diện F4 do chị gái đứng đơn. Khi hồ sơ đến lượt, con trai anh 19 tuổi đang học năm nhất đại học, con gái 16 tuổi học lớp 11. Vợ chồng anh muốn con trai ở lại học thêm một năm để có bảng điểm đẹp, chuyển tiếp sang Mỹ.
Tính toán đúng phải bắt đầu từ tuổi CSPA của con trai. Giả sử đơn I-130 của chị gái nằm ở USCIS hai năm, tuổi CSPA của con trai khi visa sẵn sàng là 19 trừ 2, tức khoảng 17. Nghe rộng rãi, nhưng con còn phải "tìm cách nhận visa" trong vòng một năm từ khi visa sẵn sàng, mà việc này thường hiểu là nộp DS-260 và hoàn tất các bước đúng hạn. Để con ở lại nhưng vẫn giữ hồ sơ của con chạy song song là cách giữ quyền an toàn hơn so với để trống.
Phép tính thứ hai là tuổi thật. Con trai được nhập cảnh trên tư cách người đi kèm nếu tại thời điểm cấp visa tuổi CSPA vẫn dưới 21. Nhưng mỗi tháng trôi qua, tuổi thật tăng; tuổi CSPA đã chốt từ khi visa sẵn sàng nếu con đáp ứng điều kiện một năm. Đây là chỗ rất kỹ thuật, nên làm một bảng tính có thời gian cụ thể với người hành nghề trước khi quyết.
Phép tính thứ ba là đời sống: con trai đi sau một mình, ở Việt Nam không có cha mẹ, sang Mỹ không có ai đón ở sân bay. Nhiều gia đình cuối cùng chọn để con đi cùng, học lại ở cao đẳng cộng đồng tại Mỹ, vì rủi ro mất quyền đi theo lớn hơn nhiều so với cái lợi một năm học ở Việt Nam.
Giấy tờ người đi sau chuẩn bị riêng
Người đi sau không thừa hưởng nguyên bộ giấy tờ của người chính. Một số giấy có hạn dùng, một số phải cập nhật theo tình trạng mới. Bộ thường gặp gồm:
- Hộ chiếu còn hạn đủ dài theo yêu cầu của Lãnh sự quán, ảnh đúng chuẩn visa định cư.
- Khai sinh; với vợ hoặc chồng thì thêm giấy đăng ký kết hôn với người chính, giấy ly hôn hoặc chứng tử của các cuộc hôn nhân trước nếu có.
- Lý lịch tư pháp cho người từ 16 tuổi trở lên. Con lúc người chính đi mới 15, lúc tự đi đã 16 thì phát sinh giấy này.
- Trang xác nhận DS-260 mới nhất của chính người đi sau.
- Bằng chứng người chính đã nhập cảnh và đang là thường trú nhân: bản chụp thẻ xanh hoặc trang hộ chiếu có dấu nhập cảnh.
- Bản bảo trợ tài chính I-864 theo yêu cầu, thường là bản sao bộ đã nộp cho hồ sơ gốc, đôi khi kèm giấy tờ thu nhập cập nhật nếu Lãnh sự quán đòi.
- Kết quả khám sức khoẻ còn hạn, làm với bác sĩ do Lãnh sự quán chỉ định.
Giấy tờ tiếng Việt cần bản dịch tiếng Anh theo hướng dẫn trong thư. Nên gom lại một bộ riêng cho người đi sau ngay từ ngày người chính phỏng vấn, khi mọi thứ còn tươi, thay vì nhiều tháng sau mới đi xin lại từng giấy.
Đi theo sau và bảo lãnh lại: so sánh hai đường
Khi quyền đi theo sau đã đứt, gia đình phải đi một đường khác. Bảng dưới so sánh theo nguyên lý; thời gian chờ thực tế tra Visa Bulletin của Bộ Ngoại giao từng tháng.
| Tiêu chí | Đi theo sau | Người chính bảo lãnh lại sau khi có thẻ xanh |
|---|---|---|
| Đơn cần nộp | Không cần I-130 mới | I-130 mới do người chính đứng đơn |
| Ngày ưu tiên | Dùng ngày ưu tiên của hồ sơ gốc | Ngày ưu tiên mới tính từ ngày nộp đơn mới |
| Diện | Theo diện của người chính | F2A cho vợ chồng và con dưới 21, F2B cho con độc thân từ 21 trở lên |
| Thời gian chờ | Chủ yếu là lịch phỏng vấn | Theo hàng chờ của diện mới, F2B thường dài |
| Nếu người chính nhập tịch | Quyền đi theo sau chấm dứt | Đơn F2A, F2B tự chuyển thành diện thân nhân trực hệ hoặc F1 tuỳ trường hợp |
Nhìn bảng sẽ thấy: giữ được quyền đi theo sau gần như luôn có lợi hơn. Mất quyền này thường là do một quyết định gia đình đưa ra mà không tính tới luật, chẳng hạn cho con cưới sớm hay để con ở lại quá lâu.
Sai lầm thường gặp
Một số sai lầm lặp lại ở các gia đình có người đi sau:
- Bỏ tên con khỏi DS-260 vì nghĩ con chưa đi thì chưa cần khai. Hồ sơ của con nên có mặt từ đầu.
- Không báo NVC hay Lãnh sự quán, để hồ sơ của người đi sau nằm im quá lâu, có nguy cơ bị coi là bỏ hồ sơ.
- Người chính sang Mỹ rồi nộp đơn nhập tịch ngay khi đủ điều kiện, quên rằng người nhà đi theo sau chưa sang.
- Cho con kết hôn ở Việt Nam trong thời gian chờ đi theo, rồi mới biết con mất tư cách.
- Tính tuổi con theo tuổi thật mà không tính CSPA, hoặc ngược lại, tính CSPA mà quên điều kiện một năm.
- Để visa của người đi sau hết hạn trước khi bay. Visa định cư thường chỉ có hạn khoảng sáu tháng, không gia hạn.
Lời khuyên chung: nếu có thể, đi cùng nhau. Nếu phải đi sau, giữ hồ sơ của người đi sau luôn "sống", đặt mốc thời gian cụ thể và không thay đổi tình trạng hôn nhân hay quốc tịch của ai trong nhà cho tới khi mọi người đã sang.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng công dân Mỹ bảo lãnh thì con riêng có đi theo sau được không?
Không. Diện vợ chồng của công dân Mỹ là diện thân nhân trực hệ, không có người đi kèm. Con riêng của vợ hoặc chồng cần một đơn I-130 riêng, thường là diện con riêng nếu cuộc hôn nhân diễn ra trước khi con tròn 18 tuổi.
Người được bảo lãnh chính sang Mỹ rồi mới cưới vợ thì vợ có đi theo sau được không?
Không. Vợ chồng chỉ đi theo sau được nếu đã kết hôn trước ngày người chính nhập cảnh với tư cách thường trú nhân. Cưới sau thì người chính bảo lãnh vợ theo diện F2A, nộp đơn I-130 mới và chờ theo hàng chờ của diện đó.
Người đi kèm có được bay sang Mỹ trước người chính không?
Không. Người đi kèm chỉ được nhập cảnh cùng lúc hoặc sau người chính. Nếu người chính vì lý do nào đó không thể đi, cả gia đình phải tính lại phương án, vì visa của người đi kèm phụ thuộc vào việc người chính nhập cảnh.
Con đi theo sau có phải khám sức khoẻ lại không?
Thường là có nếu kết quả khám cũ đã hết hạn. Kết quả khám sức khoẻ cho visa định cư có thời hạn dùng, nên con đi sau nhiều tháng thường phải khám lại với bác sĩ do Lãnh sự quán chỉ định trước khi phỏng vấn.
Người chính đã nhập tịch thì con ở Việt Nam phải làm gì?
Quyền đi theo sau chấm dứt và người cha hoặc mẹ đã là công dân phải nộp đơn I-130 mới. Con dưới 21 độc thân là thân nhân trực hệ, không chờ hạn ngạch; con từ 21 trở lên độc thân thuộc diện F1. Hỏi người hành nghề trước khi nhập tịch để tính thời điểm hợp lý.
Đi theo sau có hạn chót không?
Không có hạn chót cố định theo năm, nhưng có các mốc thực tế: tuổi CSPA của con, yêu cầu tìm cách nhận visa trong vòng một năm, hạn dùng của kết quả khám sức khoẻ và tình trạng thường trú của người chính. Hồ sơ để im quá lâu cũng có nguy cơ bị chấm dứt.