Ngoài vợ chồng, con và cha mẹ, luật di trú Úc còn một nhóm diện gia đình ít người biết, thường gọi là nhóm "người thân khác" (other family). Hai diện trong nhóm này hay được người Việt hỏi tới: visa chăm sóc người thân (116 nộp ngoài Úc, 836 nộp trong Úc) và visa người thân già phụ thuộc (114 nộp ngoài Úc, 838 nộp trong Úc). Cả hai là visa thường trú, nhưng đều có chỉ tiêu nhỏ và thời gian chờ có thể rất dài.
Bài này dành cho gia đình đang ở Úc có người bệnh nặng cần chăm lâu dài và muốn đưa người thân từ Việt Nam sang, hoặc có người thân lớn tuổi, độc thân, sống nhờ tiền mình gửi về nhiều năm. Nội dung đi qua điều kiện từng diện, cách đánh giá y tế, so sánh với diện cha mẹ và các visa tạm thời, hàng chờ, và một ví dụ giả định. Diện người thân còn lại duy nhất (115, 835) đã được bàn trong bài về bảo lãnh anh chị em trên site.
Visa chăm sóc người thân 116 và 836: ai được, ai bảo lãnh
Ý tưởng của diện này: một người ở Úc, hoặc người trong gia đình họ, mắc tình trạng sức khoẻ kéo dài cần được chăm sóc đáng kể, và việc chăm sóc đó không thể có được một cách hợp lý từ người thân khác ở Úc hay từ dịch vụ cộng đồng. Khi đó, một người thân ở nước ngoài có thể được cấp visa thường trú để sang chăm sóc.
Người bảo lãnh là người thân của người nộp, là công dân Úc, thường trú nhân Úc hoặc công dân New Zealand đủ điều kiện, và thường phải đã định cư ở Úc một thời gian nhất định. Người cần chăm sóc có thể là chính người bảo lãnh hoặc một thành viên gia đình của họ — ví dụ con của người bảo lãnh mắc khuyết tật nặng. Người nộp phải là người thân theo định nghĩa của luật di trú: anh chị em, con cháu, cô dì chú bác và một số quan hệ khác.
Điều kiện chặt nhất là đánh giá y tế. Tình trạng của người cần chăm sóc được một đơn vị đánh giá y tế do Bộ chỉ định thẩm định theo bảng đánh giá mức độ suy giảm chức năng, xem tình trạng đó ảnh hưởng tới khả năng tự lo sinh hoạt hằng ngày tới đâu và nhu cầu chăm sóc kéo dài bao lâu. Bạn nộp kết quả đánh giá cùng hồ sơ, hoặc theo yêu cầu của Bộ. Một chẩn đoán nặng chưa đủ; cái được đo là mức độ cần người chăm thực tế.
Ngoài ra, bạn phải giải thích vì sao người thân khác ở Úc không chăm được và vì sao dịch vụ cộng đồng không đáp ứng. Gia đình có ba anh chị em cùng sống ở Melbourne thường khó chứng minh điểm này hơn gia đình chỉ có một người ở Úc.
Visa người thân già phụ thuộc 114 và 838: điều kiện cốt lõi
Diện này dành cho người thân lớn tuổi đã sống phụ thuộc vào người bảo lãnh ở Úc. Theo nguyên lý, người nộp phải đủ tuổi hưởng lương hưu nhà nước của Úc, không có vợ hoặc chồng hay bạn đời de facto, và đã phụ thuộc tài chính vào người bảo lãnh trong một khoảng thời gian nhất định trước khi nộp — nghĩa là phần đáng kể chi phí sinh hoạt cơ bản như ăn ở, thuốc men do người bảo lãnh chi trả. Mốc tuổi và số năm phụ thuộc cụ thể đọc trên trang Bộ Nội vụ.
Bằng chứng phụ thuộc tài chính phải rõ ràng và kéo dài: chuyển tiền đều đặn qua ngân hàng hay dịch vụ chuyển tiền chính thức, tương ứng với chi phí sinh hoạt thực tế của người thân ở Việt Nam, kèm chứng minh người thân không có nguồn thu nhập đủ sống khác. Tiền mặt gửi tay qua người quen gần như không chứng minh được. Gia đình đang gửi tiền về nuôi một người thân lớn tuổi nên lưu chứng từ ngay từ bây giờ, dù chưa chắc sẽ nộp diện này.
Diện này thường đòi cam kết hỗ trợ (Assurance of Support) — người bảo lãnh hoặc người khác cam kết hỗ trợ tài chính, kèm khoản tiền ký quỹ, để người được bảo lãnh không phải dựa vào trợ cấp xã hội trong một thời gian. Bài về cam kết tài chính khi bảo lãnh người thân trên site giải thích cơ chế này.
Lưu ý quan trọng: cha mẹ về nguyên tắc nên xem diện cha mẹ trước, vì diện cha mẹ có các luồng đóng góp với thời gian chờ ngắn hơn. Diện người thân già phụ thuộc thường được cân nhắc cho cô, dì, chú, bác, ông bà hay anh chị em lớn tuổi độc thân — những người không có đường cha mẹ.
So sánh nhanh với các lựa chọn khác
Trước khi chọn một diện có hàng chờ dài, hãy đặt nó cạnh các lựa chọn khác. Bảng dưới theo nguyên lý; điều kiện chi tiết đổi theo thời gian.
| Lựa chọn | Phù hợp khi | Đánh đổi |
|---|---|---|
| Visa chăm sóc người thân 116/836 | Người ở Úc có tình trạng sức khoẻ cần chăm lâu dài, được đánh giá y tế xác nhận | Thường trú nhưng chờ lâu; người cần chăm có thể đã khác hẳn khi visa được cấp |
| Visa người thân già phụ thuộc 114/838 | Người thân lớn tuổi, độc thân, phụ thuộc tài chính nhiều năm | Hàng chờ rất dài, cần cam kết hỗ trợ |
| Diện cha mẹ (103, 143, 804, 864…) | Người được bảo lãnh là cha mẹ và gia đình đạt cân bằng gia đình | Luồng đóng góp tốn kém hơn nhưng chờ ngắn hơn |
| Visa cha mẹ tạm trú 870 | Chỉ dành cho cha mẹ, cần ở với con dài ngày | Tạm trú, không dẫn thẳng tới thường trú |
| Visa du lịch 600 luồng gia đình bảo lãnh | Người thân sang thăm, chăm sóc ngắn hạn | Tạm thời, có điều kiện không ở lại lâu |
| Visa điều trị y tế 602 | Người nộp cần sang Úc chữa bệnh, hoặc đi cùng người chữa bệnh | Tạm thời, gắn với mục đích điều trị |
Với nhiều gia đình, phương án thực tế là kết hợp: nộp diện thường trú nếu đủ điều kiện để giữ chỗ trong hàng chờ, đồng thời dùng visa tạm thời phù hợp cho nhu cầu trước mắt, miễn là khai báo trung thực về ý định ở mọi hồ sơ.
Hàng chờ và chỉ tiêu: con số cần nhìn thẳng
Mỗi năm tài chính, Chính phủ Úc định ra kế hoạch số visa cho từng nhóm trong chương trình di trú. Nhóm "người thân khác" được dành một phần rất nhỏ so với diện vợ chồng hay tay nghề. Hồ sơ được xếp hàng theo ngày nộp và được xét khi tới lượt, nên thời gian chờ phụ thuộc số hồ sơ đã nộp trước bạn và chỉ tiêu các năm sau.
Với các diện như người thân già phụ thuộc và người thân còn lại duy nhất, Bộ Nội vụ từng công bố ước tính thời gian chờ kéo dài nhiều chục năm. Diện chăm sóc người thân thường được ưu tiên hơn trong nhóm này nhưng vẫn có thể mất nhiều năm. Hãy đọc thông tin hàng chờ hiện hành trên trang Bộ — đây là thông tin quan trọng nhất để quyết định.
Điều này dẫn tới một thực tế đau lòng: với visa người thân già phụ thuộc, người được bảo lãnh có thể không còn sống tới ngày visa được cấp. Với visa chăm sóc, tình trạng của người cần chăm có thể đã thay đổi, hoặc gia đình đã phải tìm giải pháp khác từ lâu. Ngoài ra, chính sách với nhóm diện này có thể thay đổi; trước khi nộp và trả lệ phí, kiểm diện có còn nhận hồ sơ mới không.
Với hồ sơ nộp trong Úc (836, 838), người nộp phải đang ở Úc với tư cách visa phù hợp và không bị điều kiện cấm nộp thêm visa. Người đang giữ visa du lịch có điều kiện không ở lại lâu thường không nộp được trong Úc. Đừng sang Úc bằng visa du lịch với ý định nộp diện này rồi ở lại — vừa không đúng luật, vừa có thể làm hỏng các hồ sơ khác của gia đình.
Ví dụ giả định: hai gia đình, hai lựa chọn khác nhau
Gia đình thứ nhất. Anh Minh, ví dụ giả định, là công dân Úc sống ở Adelaide, vợ anh bị tai biến, liệt nửa người, cần người hỗ trợ hằng ngày. Hai con còn nhỏ, anh đi làm toàn thời gian. Gia đình không có người thân nào khác ở Úc. Dịch vụ chăm sóc tại nhà của bang có hỗ trợ một số giờ mỗi tuần nhưng không đủ. Em gái anh ở Quảng Nam, độc thân, sẵn sàng sang ở lâu dài. Gia đình này có thể cân nhắc visa chăm sóc người thân: tình trạng của vợ anh nhiều khả năng đạt ngưỡng đánh giá, và lập luận không có người chăm khác là rõ. Nhưng vì hàng chờ, họ cần phương án trước mắt — ví dụ em gái sang theo visa du lịch luồng gia đình bảo lãnh để hỗ trợ ngắn hạn, tuân thủ đúng điều kiện visa đó.
Gia đình thứ hai. Chị Lan, thường trú nhân Úc ở Sydney, đã gửi tiền đều đặn mười năm để nuôi bác ruột độc thân, 72 tuổi, ở Nam Định. Bác không có lương hưu, không có con. Về lý thuyết, đây là hồ sơ điển hình của diện người thân già phụ thuộc. Nhưng nhìn hàng chờ, gia đình nhận ra visa có thể không đến kịp. Họ quyết định giữ hướng chăm sóc bác ở Việt Nam, thuê người giúp việc và sang thăm hằng năm, thay vì đặt hy vọng vào một hồ sơ chờ quá dài. Đây không phải là quyết định sai — đó là quyết định đã nhìn thẳng con số.
Bài học chung: diện "người thân khác" không phải lối tắt mà là lựa chọn cuối cùng cho những tình huống rất cụ thể. Quyết định đúng nhiều khi đến từ việc so sánh với các phương án tạm thời và với khả năng chăm sóc tại Việt Nam.
Chuẩn bị hồ sơ và những sai lầm hay gặp
Hai diện này ít người nộp nên kinh nghiệm truyền miệng cũng ít, và sai sót thường lặp lại. Những điểm nên chuẩn bị kỹ ngay từ đầu:
- Chứng minh quan hệ họ hàng bằng giấy tờ hộ tịch khớp nhau. Quan hệ cô cháu, chú cháu đòi chuỗi giấy khai sinh qua nhiều đời; tên, năm sinh lệch giữa các giấy là chỗ hồ sơ hay bị hỏi lại.
- Đánh giá y tế làm đúng thời điểm. Với visa chăm sóc, kết quả đánh giá phản ánh tình trạng ở thời điểm đánh giá; hồ sơ y tế của người cần chăm nên đầy đủ, cập nhật, có ý kiến bác sĩ điều trị về nhu cầu chăm sóc hằng ngày.
- Giải thích vì sao không có người chăm khác. Liệt kê người thân ở Úc, hoàn cảnh từng người, các dịch vụ cộng đồng đã dùng hoặc đã hỏi, và vì sao không đủ — nói cụ thể, không chung chung.
- Lưu chứng từ chuyển tiền theo năm. Với diện người thân già phụ thuộc, bằng chứng phụ thuộc tài chính phải liên tục; một khoảng trống nhiều tháng không giải thích được làm yếu cả hồ sơ.
- Khai trung thực ý định ở mọi visa tạm thời. Người đang có hồ sơ thường trú mà xin visa du lịch rồi khai "không có ý định định cư" là mâu thuẫn dễ bị phát hiện.
- Báo thay đổi hoàn cảnh. Người nộp kết hôn, người cần chăm hồi phục hay qua đời, người bảo lãnh chuyển ra nước ngoài — đều phải báo Bộ, vì có thể làm thay đổi điều kiện.
Vì hàng chờ dài, giấy tờ nộp hôm nay có thể hết hạn trước khi hồ sơ được xét. Bộ thường yêu cầu khám sức khoẻ, lý lịch tư pháp cập nhật khi tới lượt — đừng làm những thứ có thời hạn quá sớm nếu hướng dẫn không đòi.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ già ở Việt Nam sống nhờ tiền con ở Úc thì nên nộp diện người thân già phụ thuộc hay diện cha mẹ?
Với cha mẹ, diện cha mẹ thường là đường chính vì có các luồng đóng góp với thời gian chờ ngắn hơn, nếu gia đình đạt điều kiện cân bằng gia đình. Diện người thân già phụ thuộc hợp hơn với người thân khác như cô, dì, chú, bác. Hãy so sánh cả hai trên trang Bộ Nội vụ trước khi chọn.
Visa chăm sóc người thân có cần người nộp có bằng điều dưỡng không?
Không. Điều kiện xoay quanh mối quan hệ họ hàng, nhu cầu chăm sóc của người ở Úc được đánh giá y tế xác nhận, và việc không có người khác chăm. Tuy vậy, người nộp vẫn phải đáp ứng yêu cầu sức khoẻ, lý lịch như các visa thường trú khác.
Đang chờ visa 116 thì người thân có sang Úc thăm được không?
Có thể xin visa du lịch, nhưng phải khai báo trung thực rằng mình đang có hồ sơ thường trú và chứng minh ý định thăm ngắn hạn. Việc có hồ sơ thường trú đang chờ có thể khiến visa du lịch được xét kỹ hơn. Nếu được cấp, phải tuân thủ điều kiện về thời gian lưu trú.
Người cần chăm sóc qua đời hoặc khỏi bệnh trong lúc chờ thì sao?
Hồ sơ visa chăm sóc dựa trên nhu cầu chăm sóc tiếp diễn. Nếu hoàn cảnh thay đổi, bạn phải báo Bộ Nội vụ, và hồ sơ có thể không còn đáp ứng điều kiện. Đây là một rủi ro thật của diện có hàng chờ dài mà gia đình nên tính trước khi nộp.
Có thể nộp diện người thân già phụ thuộc khi người thân còn đang làm việc không?
Thường khó, vì điều kiện cốt lõi là người nộp đã phụ thuộc tài chính vào người bảo lãnh, tức phần lớn chi phí sinh hoạt cơ bản do người bảo lãnh trả. Người còn thu nhập đủ sống thì khó chứng minh phụ thuộc. Đọc định nghĩa phụ thuộc trên trang Bộ để tự đánh giá.