Accredited Employer Work Visa (AEWV) là visa lao động tạm thời chính của New Zealand từ giữa năm 2022, thay cho nhóm visa cũ như Essential Skills. Muốn có AEWV, bạn cần một công việc với chủ lao động đã được Immigration New Zealand công nhận, vị trí đã qua bước kiểm tra công việc (job check), rồi mới đến lượt bạn nộp hồ sơ cá nhân.
AEWV tự nó không phải visa định cư, nhưng là bước đầu của phần lớn lộ trình tay nghề: làm việc ở New Zealand để tích điểm Skilled Migrant hoặc đủ thời gian Work to Residence của Green List. Bài này giải thích ba bước kiểm tra, những thay đổi năm 2025, quyền lợi và rủi ro của người lao động, và cách đọc một lời mời làm việc trước khi trả bất kỳ khoản tiền nào.
Ba bước kiểm tra của AEWV
Hồ sơ AEWV đi qua ba lớp, hai lớp đầu nằm ở phía doanh nghiệp. Hiểu thứ tự này giúp bạn biết hồ sơ của mình đang kẹt ở đâu.
- Công nhận chủ lao động (employer accreditation): doanh nghiệp chứng minh hoạt động thật, tài chính ổn định, tuân thủ luật lao động và di trú, cam kết hỗ trợ người lao động nước ngoài hoà nhập. Chủ lao động có thể bị thu hồi công nhận nếu vi phạm.
- Kiểm tra công việc (job check): doanh nghiệp chứng minh vị trí là thật, trả lương theo giá thị trường, điều kiện làm việc hợp luật; với nhiều vị trí phải quảng cáo tuyển người trong nước trước và chứng minh không tìm được.
- Kiểm tra người lao động (migrant check): bạn nộp hồ sơ cá nhân, chứng minh đủ bằng cấp, kinh nghiệm hoặc tiếng Anh theo yêu cầu vị trí, kèm sức khoẻ và lý lịch.
Danh sách doanh nghiệp được công nhận được Immigration New Zealand công bố công khai. Người nhận lời mời làm việc nên tự tra tên doanh nghiệp trước, thay vì chỉ tin lời môi giới. Chủ lao động phải trả các chi phí tuyển dụng của họ; luật New Zealand không cho phép chuyển những chi phí này sang người lao động.
Những thay đổi năm 2025 cần biết
Từ khi ra đời, AEWV đã được chỉnh nhiều lần. Đợt điều chỉnh lớn đầu năm 2025 theo hướng nới cho chủ lao động: bỏ ngưỡng lương trung vị bắt buộc với AEWV (vẫn phải trả lương theo giá thị trường cho vị trí đó), giảm yêu cầu kinh nghiệm tối thiểu cho người lao động, và điều chỉnh thời hạn visa cho nhóm vị trí tay nghề thấp hơn. Một số yêu cầu về quảng cáo tuyển người trong nước cũng được thay đổi.
Điều này có hai mặt với người Việt. Mặt tốt: nhiều vị trí trước đây không đủ ngưỡng lương nay có thể tuyển người nước ngoài. Mặt cần cảnh giác: lương AEWV có thể thấp hơn trước, và quyền đưa vợ chồng, con đi kèm hay quyền làm việc của vợ chồng phụ thuộc vào mức lương và loại công việc, không phải ai có AEWV cũng đưa được cả gia đình sang với đầy đủ quyền. Đặc biệt, mức lương đủ cho AEWV chưa chắc đủ cho thường trú; các diện thường trú vẫn có ngưỡng lương riêng.
Các mức cụ thể đổi theo năm và theo nhóm nghề, nên khi đọc một tài liệu về AEWV, xem nó viết vào thời điểm nào rồi đối chiếu với immigration.govt.nz.
AEWV nối sang thường trú: ba hướng thường gặp
AEWV là cửa vào, còn đích đến tuỳ nghề và mức lương. Bảng dưới tóm ba hướng; điều kiện chi tiết xem bài diện tay nghề New Zealand.
| Hướng | Điều kiện chính | Thời gian điển hình | Rủi ro |
|---|---|---|---|
| Green List Work to Residence | Nghề trong bậc 2 của Green List, làm đủ thời gian với chủ lao động được công nhận | Khoảng 24 tháng làm việc | Nghề bị rút khỏi danh sách, mất việc giữa chừng |
| Skilled Migrant Category | Đủ 6 điểm, trong đó mỗi năm làm việc ở trình độ kỹ năng tại NZ cộng 1 điểm (tối đa 3) | Tuỳ số điểm ban đầu, có thể đến 3 năm | Lương không đạt ngưỡng, công việc không khớp mã nghề |
| Chuyển diện khác | Kết hôn, có quan hệ với công dân hoặc thường trú nhân; được đề cử trong diện riêng | Tuỳ diện | Phải đáp ứng điều kiện của diện mới từ đầu |
Có những vị trí AEWV, nhất là vị trí tay nghề thấp, không có đường lên thường trú rõ ràng và có giới hạn tổng thời gian ở. Người nhận những vị trí này nên coi đó là một thời gian làm việc ở nước ngoài, không phải chắc chắn định cư.
Bẫy phí môi giới và việc làm ảo
"Đóng tiền giữ job". Đòi người lao động trả tiền để có việc làm, trả lại một phần lương cho chủ, hoặc trả "phí bảo lãnh" là hành vi bị luật New Zealand cấm. Người chủ hay trung gian vi phạm có thể bị truy tố, và doanh nghiệp mất công nhận; người lao động đã trả tiền thường cũng gặp rắc rối với visa.
Doanh nghiệp không có trong danh sách công nhận. Nếu tên công ty trên thư mời không có trong danh sách chủ lao động được công nhận, AEWV không thể được cấp dựa trên công việc đó, bất kể môi giới nói gì.
Công việc trên giấy khác công việc thật. Sang nơi mới biết chức danh "giám sát" nhưng thực tế là lao động phổ thông, giờ làm ít hơn hợp đồng, lương trả thiếu. Điều này không chỉ thiệt cho bạn mà còn làm hỏng hồ sơ thường trú về sau.
Giữ hộ chiếu, ép ở nhà của chủ. Chủ lao động không có quyền giữ hộ chiếu của người lao động. Bị giữ giấy tờ, bị đe doạ huỷ visa nếu khiếu nại là dấu hiệu bóc lột lao động; New Zealand có kênh tiếp nhận báo cáo bóc lột người lao động nhập cư và một số trường hợp có visa riêng cho nạn nhân để rời chủ cũ.
Quyền lợi của người giữ AEWV
Người giữ AEWV được luật lao động New Zealand bảo vệ như mọi người lao động: hợp đồng bằng văn bản, ít nhất lương tối thiểu theo giờ (điều chỉnh hằng năm), nghỉ phép năm, nghỉ lễ, nghỉ ốm, giờ làm được ghi chép, và quyền khiếu nại khi bị đối xử bất công. Người lao động có thể tham gia công đoàn. Thuế thu nhập được khấu trừ qua bảng lương; người lao động cần mã số thuế IRD để không bị khấu trừ ở mức cao.
Về y tế, người giữ visa lao động có thời hạn đủ dài theo quy định thường đủ điều kiện hưởng dịch vụ y tế công; người có visa ngắn hơn có thể không. Chế độ bồi thường tai nạn ACC áp dụng cho mọi người ở New Zealand. Con của người giữ một số loại visa lao động có thể được học trường công như học sinh trong nước; điều kiện phụ thuộc loại visa và mức lương, kiểm với Bộ Giáo dục và nhà trường.
AEWV gắn với một chủ lao động và một vị trí. Muốn đổi việc, đổi vị trí hay đổi nơi làm, thường phải xin thay đổi điều kiện visa hoặc xin visa mới với chủ lao động mới cũng được công nhận và vị trí đã qua job check. Bỏ việc rồi làm cho chủ khác khi chưa có visa phù hợp là vi phạm điều kiện visa.
Đọc một lời mời làm việc trước khi ký
Một lời mời làm việc đáng tin cho AEWV có tên pháp lý của doanh nghiệp, địa chỉ nơi làm, chức danh và mô tả công việc khớp với mã nghề, số giờ làm mỗi tuần, mức lương theo giờ hoặc năm, thời hạn hợp đồng, và điều khoản thử việc. Đối chiếu tên doanh nghiệp với danh sách công nhận, tra công ty trên Companies Office, tìm hiểu trang web, địa chỉ thật, đánh giá của nhân viên.
Hỏi thẳng những câu khó: vị trí này đã qua job check chưa, số tham chiếu là gì; lương có đạt ngưỡng cho hướng thường trú bạn nhắm không; nếu doanh nghiệp mất công nhận thì sao; ai trả vé máy bay, phí tuyển dụng; có chỗ ở hỗ trợ không và tiền thuê trừ vào lương thế nào. Một nhà tuyển dụng nghiêm túc trả lời được bằng văn bản.
Nếu dùng dịch vụ tư vấn di trú, người tư vấn về New Zealand phải có giấy phép của Immigration Advisers Authority hoặc thuộc nhóm được miễn như luật sư New Zealand. Dịch vụ tuyển dụng ở Việt Nam đưa người đi làm việc ở nước ngoài cũng phải có giấy phép theo luật Việt Nam; hai loại giấy phép này khác nhau.
Hồ sơ phía người lao động cần những gì
Khi chủ lao động đã xong hai bước đầu và gửi lời mời qua hệ thống, bạn nộp phần hồ sơ cá nhân. Chuẩn bị sẵn những giấy tờ dưới đây giúp rút ngắn thời gian từ lúc nhận lời mời tới lúc nộp.
- Hộ chiếu còn hạn đủ dài cho thời gian visa xin cấp, ảnh theo chuẩn.
- Bằng cấp và bảng điểm kèm bản dịch tiếng Anh; với một số vị trí cần đánh giá bằng của NZQA hoặc đăng ký hành nghề tại New Zealand.
- Xác nhận kinh nghiệm làm việc có tên công ty, chức danh, thời gian, mô tả công việc, người ký có thẩm quyền; kèm hợp đồng lao động, bảng lương hoặc bảo hiểm xã hội để đối chiếu.
- Kết quả thi tiếng Anh nếu vị trí yêu cầu.
- Khám sức khoẻ tại cơ sở được Immigration New Zealand chỉ định, gồm X-quang phổi với người từ những nước có tỷ lệ lao cao.
- Lý lịch tư pháp theo hướng dẫn của Immigration New Zealand cho người Việt Nam.
- Giấy tờ gia đình nếu xin cho vợ chồng, con đi kèm: đăng ký kết hôn, khai sinh, bằng chứng chung sống.
Xác nhận kinh nghiệm là chỗ hay bị nghi ngờ nhất: giấy xác nhận viết chung chung, công ty đã giải thể, chức danh trên giấy không khớp với bảo hiểm xã hội. Cơ quan di trú có thể liên hệ xác minh trực tiếp với công ty cũ, nên chỉ nộp giấy tờ phản ánh đúng sự thật.
Những tháng đầu khi sang làm việc bằng AEWV
Khi đến nơi, việc đầu tiên là đăng ký mã số thuế IRD, mở tài khoản ngân hàng, đăng ký với bác sĩ gia đình nếu đủ điều kiện y tế công, và tìm chỗ ở ổn định. Nhiều chủ lao động có hỗ trợ chỗ ở tạm trong vài tuần đầu; nếu chỗ ở do chủ cung cấp và tiền thuê trừ vào lương, mức trừ phải hợp lý và có thoả thuận bằng văn bản.
Giữ lại toàn bộ phiếu lương, bảng chấm công, hợp đồng và thư từ với chủ lao động. Đây vừa là bằng chứng nếu có tranh chấp lao động, vừa là hồ sơ cho đơn thường trú về sau. Nếu giờ làm thực tế ít hơn hợp đồng hoặc công việc khác mô tả, ghi chép lại và trao đổi bằng văn bản với chủ lao động sớm, vì chênh lệch kéo dài có thể làm hỏng hồ sơ thường trú dù lỗi không phải ở bạn.
Cuối cùng, dành thời gian cho tiếng Anh và mạng lưới nghề nghiệp ngay từ năm đầu. Người giữ AEWV đi lên thường trú suôn sẻ thường là người được chủ đánh giá cao, có người tham chiếu địa phương và có phương án dự phòng nếu doanh nghiệp gặp khó.
Câu hỏi thường gặp
AEWV có thời hạn bao lâu?
Thời hạn tuỳ vị trí, mức lương và hợp đồng, có giới hạn tổng thời gian ở cho một số nhóm vị trí. Quy định đã được chỉnh nhiều lần, gần đây năm 2025. Kiểm thời hạn tối đa cho nhóm vị trí của bạn trên immigration.govt.nz trước khi ký hợp đồng.
Có cần IELTS để xin AEWV không?
Không phải mọi vị trí đều đòi điểm thi tiếng Anh. Một số nhóm vị trí có yêu cầu tiếng Anh, và nếu bạn định đi tiếp lên thường trú diện tay nghề thì cần tiếng Anh ở mức cao hơn nhiều. Nên thi sớm để biết mình ở đâu.
Vợ hoặc chồng của người giữ AEWV có được làm việc không?
Tuỳ mức lương và loại công việc của người giữ AEWV. Một số trường hợp vợ chồng được visa làm việc mở, một số chỉ được visa khách hoặc visa lao động riêng. Điều kiện đã đổi nhiều lần, nên kiểm quy định hiện hành trước khi lên kế hoạch cho cả gia đình.
Mất việc khi đang giữ AEWV thì làm sao?
Visa vẫn còn thời hạn nhưng điều kiện visa gắn với chủ lao động cũ, nên bạn cần tìm chủ lao động được công nhận khác và xin thay đổi điều kiện hoặc visa mới. Trong một số trường hợp bị chấm dứt việc làm, có hướng dẫn hỗ trợ riêng; liên hệ Immigration New Zealand sớm thay vì chờ.
AEWV có nộp được từ Việt Nam không?
Có. Sau khi chủ lao động được công nhận và vị trí qua job check, chủ lao động gửi lời mời, bạn nộp hồ sơ trực tuyến từ Việt Nam. Hồ sơ gồm hộ chiếu, bằng cấp, xác nhận kinh nghiệm, kết quả khám sức khoẻ và lý lịch tư pháp theo yêu cầu.
Đang có visa du học có chuyển sang AEWV được không?
Có thể, nếu bạn được chủ lao động được công nhận tuyển và vị trí qua job check. Nhiều sinh viên tốt nghiệp dùng visa làm việc sau tốt nghiệp trước, rồi chuyển sang AEWV hoặc đi thẳng thường trú nếu đủ điều kiện.