Visa 444 (Special Category Visa – SCV) là visa Úc cấp tự động cho công dân New Zealand khi nhập cảnh Úc bằng hộ chiếu New Zealand, cho phép sống, làm việc và học tập ở Úc không thời hạn. Nó không phải thường trú Úc, nhưng từ ngày 1/7/2023, người giữ SCV đã sống ở Úc đủ khoảng 4 năm có thể nộp thẳng hồ sơ nhập quốc tịch Úc mà không cần qua thường trú.
Điều quan trọng với người Việt: chỉ công dân New Zealand mới được visa 444. Thường trú nhân New Zealand (Resident hoặc Permanent Resident Visa) vẫn mang hộ chiếu Việt Nam nên phải xin visa Úc như mọi người Việt khác. Nhiều gia đình tính "sang New Zealand rồi qua Úc" mà không thấy khoảng cách nhiều năm giữa thường trú và quốc tịch New Zealand.
Quyền lợi xã hội của người giữ SCV khác thường trú nhân Úc ở một số điểm và đã thay đổi nhiều lần. Bài này mô tả khung chung; chi tiết kiểm trên immi.homeaffairs.gov.au, servicesaustralia.gov.au và trang quốc tịch New Zealand của Bộ Nội vụ (govt.nz).
Visa 444 hoạt động thế nào
Khi công dân New Zealand đến cửa khẩu Úc với hộ chiếu New Zealand còn hạn, nếu đạt yêu cầu về sức khoẻ và nhân thân, họ được cấp SCV tại chỗ. Không có đơn xin trước, không có phí xin như các visa khác. Visa có hiệu lực chừng nào người đó còn ở Úc; khi rời Úc, visa hết hiệu lực và lần nhập cảnh sau được cấp SCV mới.
SCV cho quyền làm việc với mọi chủ lao động, kinh doanh, học tập, ở lâu dài. Về đời sống hằng ngày, người giữ SCV gần giống người dân: thuê nhà, mở tài khoản, đi làm, đóng thuế. Khác biệt nằm ở quyền lợi an sinh, một số khoản vay học phí, và tư cách pháp lý dài hạn.
Lý do gốc của sự sắp xếp này là thoả thuận đi lại xuyên Tasman giữa hai nước từ những năm 1970, cho phép công dân hai bên đi lại và sinh sống ở nước kia. Năm 2001, Úc thay đổi chính sách, tách SCV thành nhóm được bảo vệ (những người đã ở Úc vào thời điểm chuyển đổi, theo điều kiện cụ thể) và nhóm không được bảo vệ (đến sau). Nhóm không được bảo vệ không tự có quyền lợi an sinh như thường trú nhân Úc. Phần lớn người Việt nhập tịch New Zealand gần đây thuộc nhóm thứ hai.
Úc vẫn có quyền từ chối hoặc huỷ visa với người không đạt chuẩn nhân thân, kể cả SCV. Người có tiền án nghiêm trọng có thể bị từ chối nhập cảnh hoặc bị huỷ visa và trục xuất về New Zealand, dù đã sống ở Úc lâu năm.
SCV, thường trú Úc và thường trú New Zealand: đặt cạnh nhau
Bảng dưới so sánh ba tình trạng người Việt hay nhầm lẫn. Nội dung ở mức nguyên lý; quyền lợi cụ thể kiểm tại cơ quan Úc.
| Tiêu chí | Công dân New Zealand có SCV | Thường trú nhân Úc | Thường trú nhân New Zealand (hộ chiếu Việt Nam) |
|---|---|---|---|
| Vào Úc | Tự động khi nhập cảnh | Tự do theo visa thường trú | Phải xin visa Úc như người Việt |
| Làm việc ở Úc | Có | Có | Không, trừ khi có visa Úc cho phép |
| Quyền lợi an sinh | Bị giới hạn với người đến sau 2001 | Có, theo điều kiện thời gian chờ | Không |
| Y tế công (Medicare) | Thường có, theo thoả thuận đối ứng | Có | Không |
| Nhập quốc tịch Úc | Từ 1/7/2023 có đường trực tiếp sau khoảng 4 năm cư trú | Theo điều kiện cư trú chung | Không có đường trực tiếp |
| Bảo lãnh người thân sang Úc | Hạn chế | Có theo các diện gia đình | Không |
Đọc bảng này theo chiều dọc ở cột cuối: thường trú New Zealand không cho bạn bất kỳ quyền gì ở Úc. Chỉ khi có quốc tịch New Zealand, cột đầu mới áp dụng.
Từ thường trú đến quốc tịch New Zealand: khoảng cách thật
Để có hộ chiếu New Zealand, người Việt thường phải đi qua ba nấc: Resident Visa, rồi Permanent Resident Visa, rồi quốc tịch. Điều kiện quốc tịch theo diện cấp do cư trú thường gồm: có tình trạng thường trú, có mặt ở New Zealand tối thiểu khoảng 1.350 ngày trong 5 năm trước khi nộp và ít nhất khoảng 240 ngày mỗi năm trong 5 năm đó, có nhân thân tốt, đủ tiếng Anh, hiểu trách nhiệm công dân và có ý định tiếp tục sống ở New Zealand.
Hai điểm trong đó quan trọng với người tính chuyện sang Úc. Thứ nhất, yêu cầu có mặt mỗi năm khiến bạn không thể vừa giữ hồ sơ quốc tịch New Zealand vừa sống phần lớn thời gian ở Úc hay Việt Nam. Thứ hai, điều kiện "có ý định tiếp tục sống ở New Zealand" là một phần của tuyên bố khi nộp. Người lập kế hoạch rời New Zealand ngay khi có hộ chiếu cần hiểu rằng tuyên bố này có ý nghĩa pháp lý, không phải thủ tục cho có.
Ví dụ giả định về thời gian: một người có Resident Visa năm thứ nhất, sống liên tục ở New Zealand, có thể đủ điều kiện quốc tịch sau khoảng năm năm. Cộng thêm thời gian xử lý hồ sơ quốc tịch và lễ tuyên thệ, rồi bốn năm sống ở Úc để nộp quốc tịch Úc, tổng hành trình từ thường trú New Zealand tới hộ chiếu Úc là gần một thập kỷ. Người có mục tiêu chính là Úc nên so sánh với các đường đi thẳng vào Úc trước khi chọn New Zealand làm bước đệm.
Về quốc tịch Việt Nam: New Zealand cho phép giữ nhiều quốc tịch. Việc giữ hay mất quốc tịch Việt Nam khi nhập quốc tịch nước ngoài do luật Việt Nam điều chỉnh; hỏi cơ quan đại diện Việt Nam để biết trường hợp của bạn, đặc biệt nếu bạn còn tài sản, nhà đất ở Việt Nam.
Sống ở Úc bằng SCV: những giới hạn cần biết trước
Trợ cấp an sinh. Người giữ SCV không được bảo vệ thường không đủ điều kiện nhiều khoản trợ cấp của Úc như thường trú nhân. Có một số khoản hỗ trợ ngắn hạn sau thời gian cư trú nhất định, nhưng điều kiện phức tạp. Đi Úc với giả định "có gì nhà nước lo" là rủi ro.
Vay học phí đại học. Khả năng vay học phí theo chương trình của Úc với người giữ SCV phụ thuộc thời gian cư trú và quy định từng giai đoạn. Gia đình có con chuẩn bị vào đại học nên kiểm sớm, vì học phí trả trước cao hơn rất nhiều so với học phí được vay.
Bảo hiểm khuyết tật quốc gia. Quyền tiếp cận chương trình hỗ trợ người khuyết tật của Úc gắn với tình trạng cư trú; nhiều người giữ SCV không đủ điều kiện. Gia đình có người cần hỗ trợ dài hạn nên tìm hiểu kỹ trước khi chuyển.
Con sinh ra ở Úc. Quy định về quốc tịch của con sinh ra ở Úc có cha hoặc mẹ là người giữ SCV đã được nới trong những năm gần đây. Kiểm quy định hiện hành trên trang của Bộ Nội vụ Úc, vì nó ảnh hưởng lớn tới quyền lợi của con.
Thuế và hưu trí. Làm việc ở Úc, bạn đóng thuế và tích luỹ quỹ hưu trí theo luật Úc. Hai nước có thoả thuận về chuyển quỹ hưu trí giữa KiwiSaver và quỹ hưu trí Úc trong một số trường hợp; điều kiện cụ thể kiểm với quỹ của bạn.
Thường trú nhân New Zealand muốn sang Úc: lựa chọn thực tế
Nếu bạn mới có thường trú New Zealand, chưa có quốc tịch, đường sang Úc cũng giống người Việt khác:
- Visa khách: người mang hộ chiếu Việt Nam thường xin visa du lịch Úc (diện 600) như ở Việt Nam, dù đang sống ở New Zealand. Nộp từ New Zealand không làm hồ sơ khác về điều kiện.
- Visa tay nghề hoặc chủ lao động bảo lãnh: nếu nghề của bạn có trong danh sách của Úc, bạn có thể nộp các diện tay nghề hoặc có chủ lao động Úc bảo lãnh, với đầy đủ yêu cầu về thẩm định nghề, tiếng Anh, tuổi.
- Visa du học: học ở Úc với visa du học, kèm điều kiện về tài chính và người học thật.
- Đi theo người thân là công dân New Zealand: nếu vợ hoặc chồng bạn là công dân New Zealand có SCV, bạn thường phải xin visa Úc riêng theo diện phù hợp; quan hệ hôn nhân không tự cho bạn SCV.
- Chờ quốc tịch New Zealand: với nhiều gia đình, chờ đủ điều kiện quốc tịch New Zealand rồi mới chuyển là con đường ít rủi ro nhất, dù chậm.
Điều không nên làm: sang Úc bằng visa khách rồi ở lại làm việc với hy vọng "chuyển đổi sau". Vi phạm điều kiện visa ở Úc ảnh hưởng cả hồ sơ Úc lẫn hồ sơ New Zealand vì hai nước chia sẻ dữ liệu di trú.
Chuẩn bị khi chuyển từ New Zealand sang Úc
Với công dân New Zealand đã quyết định chuyển, việc đi lại đơn giản nhưng phần giấy tờ hai bên vẫn cần làm có thứ tự:
- Kiểm hộ chiếu New Zealand còn hạn đủ dài và thông tin khớp với giấy tờ khác. Mọi thành viên muốn hưởng SCV đều phải là công dân New Zealand và mang hộ chiếu New Zealand.
- Với thành viên gia đình chưa có quốc tịch New Zealand (vợ hoặc chồng, con riêng), xác định trước họ sẽ vào Úc bằng visa nào. Đừng để một người kẹt lại vì tưởng đi theo là đủ.
- Báo Inland Revenue về việc rời New Zealand, xử lý KiwiSaver (giữ lại hoặc chuyển theo thoả thuận hai nước nếu đủ điều kiện), đóng hoặc giữ tài khoản ngân hàng cho các khoản còn phát sinh.
- Kết thúc hợp đồng thuê nhà đúng thời hạn báo trước, nhận lại tiền cọc qua Tenancy Services.
- Sau khi đến Úc: xin mã số thuế Úc, đăng ký Medicare nếu đủ điều kiện, mở tài khoản và đăng ký quỹ hưu trí với chủ lao động mới.
- Bắt đầu đếm thời gian cư trú cho hồ sơ quốc tịch Úc, lưu bằng chứng địa chỉ và việc làm ngay từ đầu.
Bằng lái New Zealand thường có thể dùng ở Úc một thời gian rồi đổi sang bằng của bang nơi bạn sống; quy định từng bang khác nhau, kiểm với cơ quan giao thông bang đó.
Nên chọn New Zealand làm bước đệm sang Úc không
Câu hỏi này đáng trả lời thẳng vì nhiều người Việt được tư vấn theo hướng "New Zealand dễ hơn, có hộ chiếu rồi sang Úc". Có những gia đình đã đi đúng con đường đó. Nhưng nó chỉ hợp lý khi bạn sẵn sàng sống thật ở New Zealand nhiều năm, coi New Zealand là nơi đáng sống chứ không phải phòng chờ.
Nếu nghề và hồ sơ của bạn đủ mạnh cho diện tay nghề Úc, đi thẳng vào Úc thường nhanh hơn. Nếu hồ sơ yếu hơn cho Úc nhưng hợp với New Zealand (ví dụ nghề trong Green List, hoặc có chủ lao động được công nhận), New Zealand là lựa chọn tốt tự thân, và cánh cửa Úc qua SCV là một lợi ích dài hạn thêm vào.
Những người không hợp với chiến lược bước đệm: gia đình có thành viên cần hỗ trợ y tế hay khuyết tật dài hạn (vì quyền lợi SCV ở Úc bị giới hạn), người không chịu được yêu cầu có mặt liên tục ở New Zealand trong nhiều năm, người kỳ vọng thu nhập cao ngay ở Úc mà không có nghề cạnh tranh.
Một cách tự kiểm: viết ra kế hoạch mười năm, với số năm sống ở New Zealand, số năm ở Úc, nguồn thu nhập từng giai đoạn, và việc học của con ở từng nơi. Nếu kế hoạch chỉ chạy được khi mọi bước diễn ra đúng hạn, nó quá mỏng. Chọn nước mà bạn sẵn sàng ở lại lâu dài nếu kế hoạch dừng giữa chừng.
Câu hỏi thường gặp
Có thường trú New Zealand thì có được vào Úc không cần visa không?
Không. Visa 444 chỉ dành cho công dân New Zealand mang hộ chiếu New Zealand. Thường trú nhân New Zealand mang hộ chiếu Việt Nam phải xin visa Úc phù hợp với mục đích chuyến đi.
Công dân New Zealand có phải xin trước visa 444 không?
Không cần xin trước. SCV được cấp tại cửa khẩu khi bạn nhập cảnh Úc bằng hộ chiếu New Zealand còn hạn và đáp ứng yêu cầu sức khoẻ, nhân thân. Người có tiền án nghiêm trọng nên tìm hiểu trước vì có thể bị từ chối.
Sống ở Úc bao lâu thì công dân New Zealand được nhập quốc tịch Úc?
Từ ngày 1/7/2023, người giữ SCV đã sống ở Úc khoảng 4 năm có thể nộp thẳng hồ sơ quốc tịch Úc mà không cần thường trú, nếu đáp ứng các điều kiện khác. Kiểm điều kiện cư trú chi tiết trên immi.homeaffairs.gov.au.
Vợ hoặc chồng người Việt của công dân New Zealand có được visa 444 không?
Không. Visa 444 gắn với hộ chiếu New Zealand của từng người. Vợ hoặc chồng mang hộ chiếu Việt Nam phải xin visa Úc riêng theo diện phù hợp, kể cả khi người kia đã sống ở Úc bằng SCV.
Nhập quốc tịch New Zealand có phải bỏ quốc tịch Việt Nam không?
New Zealand không bắt bỏ quốc tịch cũ. Việc giữ quốc tịch Việt Nam do luật Việt Nam quy định và có những trường hợp cụ thể khác nhau. Hỏi cơ quan đại diện Việt Nam để được hướng dẫn đúng với hoàn cảnh của bạn.
Công dân New Zealand sống ở Úc có được dùng Medicare không?
Thường có, theo thoả thuận y tế đối ứng giữa hai nước và quy định cho người cư trú. Mức độ được hưởng cụ thể và giấy tờ đăng ký kiểm trên trang của Services Australia trước khi chuyển sang.