EB-5 trực tiếp là cách nhà đầu tư tự bỏ vốn vào một doanh nghiệp mình lập hoặc mua lại ở Mỹ, tự tham gia quản lý, và tự tạo ít nhất 10 việc làm toàn thời gian trực tiếp cho người lao động đủ điều kiện. Khác với đường trung tâm vùng, không được tính việc làm gián tiếp theo mô hình kinh tế: phải là nhân viên thật trên bảng lương của doanh nghiệp. Đơn nộp là I-526, không phải I-526E.
Với gia đình Việt, những ngành hay được nghĩ tới là nhà hàng, tiệm nail, tiệm bánh, cửa hàng tiện lợi, nhượng quyền thương hiệu. Câu hỏi thật không phải "mở được không" mà là: doanh nghiệp có nuôi nổi 10 người toàn thời gian lâu dài không, và ai điều hành khi nhà đầu tư còn ở Việt Nam chờ visa. Bài này đi qua điều kiện pháp lý, phép tính quỹ lương, các dạng doanh nghiệp được chấp nhận và những chỗ hồ sơ trực tiếp hay thất bại.
Điều kiện pháp lý của một khoản đầu tư EB-5 trực tiếp
Doanh nghiệp phải là doanh nghiệp thương mại mới (new commercial enterprise): lập sau ngày 29/11/1990, hoặc là doanh nghiệp có từ trước nhưng được mua lại và tái cơ cấu thành một doanh nghiệp mới, hoặc được mở rộng đáng kể, tức tăng giá trị tài sản ròng hoặc số nhân viên ít nhất 40%. Doanh nghiệp phải hoạt động kinh doanh thật, có mục đích lợi nhuận; một công ty chỉ giữ đất chờ tăng giá hay chỉ sở hữu nhà ở của gia đình không đạt.
Mức vốn theo luật RIA 2022, tính đến thời điểm viết, là 1.050.000 USD, hoặc 800.000 USD nếu doanh nghiệp nằm trong vùng việc làm mục tiêu (TEA). Vốn phải đã đầu tư hoặc đang trong quá trình đầu tư thực sự, chịu rủi ro: không bảo đảm lợi nhuận, không cam kết mua lại. Tiền nằm yên trong tài khoản công ty mà chưa dùng vào kinh doanh có thể không được coi là đã đầu tư.
Nhà đầu tư phải tham gia quản lý hằng ngày hoặc hoạch định chính sách. Làm giám đốc, thành viên hội đồng quản lý đều đạt; một thành viên hợp danh hữu hạn có quyền theo luật cũng có thể đạt. Mức vốn và điều kiện có thể được điều chỉnh, nên kiểm lại trên uscis.gov trước khi lập kế hoạch.
Mười việc làm: ai được đếm, ai không
Việc làm là chỗ hồ sơ trực tiếp hay hỏng nhất ở bước I-829, nên cần hiểu đúng định nghĩa ngay từ kế hoạch ban đầu.
| Tiêu chí | Được tính | Không được tính |
|---|---|---|
| Người lao động | Công dân Mỹ, thường trú nhân, người có giấy phép làm việc hợp lệ | Nhà đầu tư, vợ hoặc chồng và con của nhà đầu tư; người không có quyền làm việc |
| Số giờ | Toàn thời gian, ít nhất 35 giờ mỗi tuần; hai người chia nhau một vị trí toàn thời gian đủ số giờ cũng có thể được tính | Vị trí bán thời gian đơn lẻ, không phải một vị trí toàn thời gian được chia |
| Quan hệ lao động | Nhân viên trên bảng lương của doanh nghiệp hoặc công ty con thuộc sở hữu hoàn toàn | Nhà thầu độc lập, người làm theo hợp đồng dịch vụ, nhân viên của công ty cung ứng lao động |
| Tính lâu dài | Vị trí thường xuyên, có kỳ vọng kéo dài | Việc thời vụ ngắn ngày; việc xây dựng tạm thời của dự án tự doanh |
| Thời điểm | Tạo ra sau khi đầu tư, trong khoảng thời gian luật cho phép, hoặc dự kiến trong thời gian hợp lý | Việc làm đã có từ trước khi mua lại doanh nghiệp, trừ trường hợp doanh nghiệp khó khăn |
Với tiệm nail, điểm mấu chốt là thợ làm theo hợp đồng thuê ghế hay nhận hoa hồng như nhà thầu độc lập không được tính. Muốn đếm, thợ phải là nhân viên chính thức, có bảng lương, khấu trừ thuế. Mô hình này làm chi phí vận hành cao hơn cách nhiều tiệm đang làm, và cần tính vào kế hoạch.
Phép tính quỹ lương: kiểm tra đầu tiên của mọi ý tưởng
Trước khi bàn ngành nghề, hãy làm một phép tính thô. Ví dụ giả định: 10 nhân viên toàn thời gian, mức lương bình quân giả định 18 USD mỗi giờ, 40 giờ mỗi tuần, 52 tuần. Quỹ lương khoảng 374.000 USD mỗi năm, chưa kể thuế lương phía chủ, bảo hiểm bồi thường lao động và các khoản bắt buộc khác, có thể cộng thêm đáng kể. Doanh nghiệp phải tạo đủ doanh thu để trả quỹ lương này, cộng tiền thuê mặt bằng, nguyên liệu, mà vẫn tồn tại qua nhiều năm.
Một nhà hàng phở nhỏ ở vùng ngoại ô thường không cần tới 10 nhân viên toàn thời gian; ép thành 10 để đạt EB-5 có thể làm doanh nghiệp lỗ triền miên. Ngược lại, một nhà hàng lớn mở cả ngày, hai ca, có thể cần nhiều hơn 10 người, nhưng vốn mở cửa, tiền thuê và rủi ro đều lớn. Phép tính quỹ lương giúp loại nhanh các ý tưởng không khả thi trước khi tốn tiền luật sư.
Mức lương thực tế khác nhau rất xa giữa các bang và thành phố, và luật lương tối thiểu ở nhiều nơi cao hơn mức liên bang. Dùng số liệu lương theo vùng của Bộ Lao động Mỹ hoặc khảo sát thực tế ở địa phương, không dùng mức chung.
Ba dạng doanh nghiệp được chấp nhận và cái bẫy của từng dạng
Mở mới hoàn toàn. Rõ ràng nhất về điều kiện "mới". Bẫy là rủi ro khởi nghiệp: chọn địa điểm, xin giấy phép, xây dựng, tuyển người tốn nhiều tháng, trong khi nhà đầu tư thường chưa có mặt ở Mỹ. Kế hoạch kinh doanh phải có lịch tuyển dụng cụ thể theo quý.
Mua lại doanh nghiệp đang hoạt động. Chỉ đạt nếu tái cơ cấu thành doanh nghiệp mới hoặc mở rộng ít nhất 40%, và quan trọng hơn, 10 việc làm phải là việc làm mới tạo thêm so với số nhân viên đã có. Mua một tiệm có sẵn 12 nhân viên không cho bạn 12 việc làm EB-5.
Mua lại doanh nghiệp khó khăn. Doanh nghiệp đã tồn tại ít nhất hai năm và lỗ ròng ít nhất 20% giá trị tài sản ròng trong 12 hoặc 24 tháng trước. Với dạng này, nhà đầu tư có thể đạt bằng cách giữ nguyên số việc làm hiện có trong hai năm, thay vì tạo mới. Bẫy là chính lý do khiến doanh nghiệp khó khăn có thể làm nó đóng cửa, kéo theo hồ sơ.
Nhượng quyền thương hiệu. Không phải dạng pháp lý riêng, mà là cách mở mới với mô hình có sẵn. Ưu điểm là số liệu vận hành tham khảo từ hệ thống. Cần đọc kỹ tài liệu công bố nhượng quyền để hiểu chi phí, yêu cầu nhân sự, và không nhầm số liệu chào bán của bên nhượng quyền với dự báo cho cửa hàng của bạn.
Kế hoạch kinh doanh: tài liệu USCIS đọc kỹ nhất
Với hồ sơ trực tiếp, kế hoạch kinh doanh là trụ cột của đơn I-526. Tiêu chuẩn thường được dẫn là quyết định tiền lệ Matter of Ho (1998): kế hoạch phải đủ chi tiết và đáng tin để thấy doanh nghiệp có cơ hội hợp lý tạo ra số việc làm cam kết. Kế hoạch chung chung, sao chép mẫu, hay dự báo doanh thu không có cơ sở thường dẫn tới yêu cầu bổ sung hoặc từ chối.
Một kế hoạch tốt có: mô tả sản phẩm, dịch vụ; phân tích thị trường địa phương với đối thủ cụ thể; địa điểm, hợp đồng thuê hoặc thư ý định thuê; giấy phép cần có và tiến độ xin; sơ đồ tổ chức với từng vị trí, mô tả công việc, mức lương; lịch tuyển dụng theo thời gian; dự báo tài chính có giả định rõ; và phần giải thích vì sao nhà đầu tư có năng lực điều hành.
Kế hoạch được chuyên gia viết cho đơn di trú thường đẹp hơn thực tế. Người xét hồ sơ đọc nhiều kế hoạch nên nhận ra các dự báo tăng trưởng thiếu cơ sở. Một kế hoạch thận trọng, tạo 10 việc làm với biên an toàn, đáng tin hơn kế hoạch hứa 25 việc làm. Đến I-829, bạn sẽ phải chứng minh bằng bảng lương thật những gì đã viết.
Những câu hỏi gia đình Việt cần trả lời trước khi chọn đường trực tiếp
Đường trực tiếp hợp với một nhóm nhỏ nhà đầu tư. Các câu dưới giúp tự đánh giá có thuộc nhóm đó không.
- Ai điều hành doanh nghiệp trong một hai năm khi bạn còn ở Việt Nam chờ visa? Người đó có quyền làm việc ở Mỹ không, có đáng tin không?
- Bạn đã từng điều hành một doanh nghiệp có từ 10 nhân viên trở lên chưa? Kinh nghiệm ở Việt Nam có chuyển sang được ngành và thị trường Mỹ không?
- Gia đình sẽ sống gần doanh nghiệp không? Vị trí doanh nghiệp có phải là nơi bạn muốn sống lâu dài không?
- Bạn có đủ vốn lưu động ngoài mức đầu tư tối thiểu để nuôi doanh nghiệp qua giai đoạn lỗ đầu không?
- Nếu doanh nghiệp đóng cửa trước I-829, bạn chấp nhận được hệ quả với thẻ xanh của cả gia đình không?
- Có người cùng đầu tư không? Nhiều nhà đầu tư có thể cùng góp vào một doanh nghiệp trực tiếp, nhưng mỗi người cần đủ mức vốn và 10 việc làm của riêng mình.
Ưu điểm của đường trực tiếp là kiểm soát: tiền nằm trong doanh nghiệp của bạn, quyết định thuộc về bạn, và nếu thành công, doanh nghiệp là tài sản lâu dài. Nhược điểm là toàn bộ rủi ro kinh doanh và rủi ro di trú dồn vào một nơi. So sánh đầy đủ hai đường được bàn ở các bài về trung tâm vùng và đầu tư trực tiếp.
Lộ trình một hồ sơ EB-5 trực tiếp, từ ý tưởng tới I-829
Thứ tự dưới đây là khung chung; thời gian từng chặng phụ thuộc ngành, địa phương và tốc độ xét đơn, không có số cố định.
- Chọn ngành và địa điểm, làm phép tính quỹ lương và dòng tiền thô; loại các ý tưởng không nuôi nổi 10 người.
- Chuẩn bị hồ sơ nguồn tiền song song, vì đây thường là chặng dài nhất.
- Lập công ty ở bang đã chọn, mở tài khoản doanh nghiệp, ký hợp đồng thuê hoặc mua địa điểm, xin các giấy phép.
- Chuyển vốn vào doanh nghiệp và bắt đầu chi cho việc kinh doanh thật: cải tạo mặt bằng, thiết bị, hàng tồn kho, tuyển quản lý.
- Nộp I-526 kèm kế hoạch kinh doanh, chứng cứ đầu tư, chứng cứ nguồn tiền; nếu đang ở Mỹ hợp pháp và visa sẵn có thì cân nhắc nộp đồng thời I-485.
- Trong lúc chờ, vận hành và tuyển dụng theo đúng lịch đã trình, lưu bảng lương, tờ khai thuế lương theo quý.
- Sau khi có visa và nhập cảnh, tiếp tục điều hành; theo dõi số nhân viên đủ điều kiện mỗi tháng.
- Trong 90 ngày trước khi thẻ xanh có điều kiện tròn hai năm, nộp I-829 với chứng cứ vốn vẫn duy trì và 10 việc làm.
Doanh nghiệp tự doanh có ưu điểm là bạn biết rõ hồ sơ việc làm của mình từng tháng. Nhưng chỉ cần một năm kinh doanh xấu phải cắt giảm nhân sự đúng lúc chuẩn bị I-829 là cả hồ sơ bị đe doạ. Giữ biên an toàn bằng cách tuyển hơn 10 người nếu dòng tiền cho phép.
Câu hỏi thường gặp
Có thể tính việc làm ở chi nhánh thứ hai của cùng doanh nghiệp không?
Được, nếu chi nhánh thuộc doanh nghiệp thương mại mới hoặc công ty con thuộc sở hữu hoàn toàn của nó, và nhân viên đáp ứng các tiêu chí. Mở nhiều điểm là cách nhiều nhà đầu tư dùng để đạt 10 việc làm khi một điểm không đủ.
Người đi kèm có visa du học có được làm nhân viên được tính không?
Thường không, vì người phụ thuộc của nhà đầu tư không được tính, và du học sinh chỉ được làm việc trong phạm vi hẹp. Ngoài ra, vợ chồng con cái của nhà đầu tư bị loại khỏi danh sách việc làm đủ điều kiện ngay cả khi có quyền làm việc.
Có cần vào Mỹ để mở doanh nghiệp trước khi nộp I-526 không?
Không bắt buộc có mặt, nhưng việc lập công ty, ký thuê mặt bằng, mở tài khoản thường cần đi lại. Nhà đầu tư có thể đi bằng visa công tác để khảo sát, đàm phán; việc điều hành trực tiếp bằng visa không định cư bị giới hạn, cần hỏi luật sư trước.
Mua nhà để cho thuê ngắn hạn có phải là doanh nghiệp EB-5 không?
Hiếm khi đạt. Hoạt động cho thuê bất động sản ít tạo việc làm toàn thời gian trực tiếp, và USCIS xem xét kỹ để phân biệt kinh doanh thật với đầu tư thụ động. Một chuỗi khách sạn có nhân viên là chuyện khác với vài căn hộ cho thuê.
Nếu đến I-829 mới có 8 việc làm thì sao?
Hồ sơ có nguy cơ bị từ chối xoá điều kiện. Luật cho phép chứng minh việc làm sẽ được tạo trong thời gian hợp lý trong một số trường hợp, nhưng cần chứng cứ cụ thể. Theo dõi số nhân viên từ năm đầu và điều chỉnh sớm tốt hơn chờ đến hạn.
Doanh nghiệp trực tiếp có được ở vùng TEA để hưởng mức 800.000 USD không?
Được, nếu địa điểm doanh nghiệp đạt tiêu chí vùng nông thôn hoặc vùng thất nghiệp cao theo luật hiện hành. Cần chứng minh TEA trong hồ sơ, và địa điểm phải là nơi việc làm thực sự diễn ra.