Một phần lớn nhà đầu tư EB-5 người Việt là chủ doanh nghiệp. Tiền đầu tư đến từ công ty ở Việt Nam, và sau khi có thẻ xanh, công ty đó vẫn cần người điều hành. Kịch bản phổ biến là vợ con sang Mỹ trước, người chồng hoặc người vợ đứng đơn chính đi về giữa hai nước trong vài năm. Cách sống này làm được, nhưng nó va chạm với một nguyên tắc cốt lõi của thường trú Mỹ: thẻ xanh dành cho người coi Mỹ là nơi sống lâu dài.
Bài này đi vào ba câu hỏi thực tế: ở Việt Nam bao lâu thì bắt đầu rủi ro bị coi là từ bỏ thường trú; giấy phép tái nhập giúp được tới đâu; và nghĩa vụ thuế, báo cáo tài chính của một người vừa giữ thẻ xanh vừa sở hữu công ty Việt Nam. Thông tin mang tính nguyên lý; quy định chi tiết, mẫu đơn và ngưỡng báo cáo cần kiểm trên uscis.gov và irs.gov, cùng ý kiến của luật sư di trú và người làm thuế.
Từ bỏ thường trú: không phải chuyện đếm ngày đơn thuần
Luật Mỹ không có con số "ở ngoài quá X ngày là mất thẻ". Câu hỏi pháp lý là bạn có ý định từ bỏ nơi cư trú ở Mỹ hay không, được suy ra từ toàn bộ hoàn cảnh: thời gian ở ngoài, lý do ở ngoài, nơi gia đình sống, nơi bạn làm việc, nhà cửa, tài khoản, cách bạn khai thuế. Thời gian ở ngoài là chứng cứ mạnh nhất, nhưng không phải chứng cứ duy nhất.
Thực tiễn thường chia ba mức. Dưới sáu tháng một chuyến: ít khi bị hỏi kỹ ở cửa khẩu. Từ sáu tháng tới dưới một năm: có thể bị hỏi lý do, và với hồ sơ nhập tịch, chuyến đi này bị coi là có thể làm gián đoạn cư trú liên tục trừ khi bạn chứng minh ngược lại. Từ một năm trở lên mà không có giấy phép tái nhập: thẻ xanh không còn là giấy tờ hợp lệ để nhập cảnh, bạn bị suy đoán đã từ bỏ, và đường quay lại thường phải qua thị thực người thường trú trở về, vốn rất khó xin.
Nhưng ngay cả những chuyến dưới sáu tháng, nếu lặp đi lặp lại — mỗi năm chỉ ở Mỹ vài tuần — vẫn có thể bị đánh giá là bạn sống ở Việt Nam và chỉ ghé Mỹ. Viên chức cửa khẩu nhìn cả lịch sử đi lại, không chỉ chuyến gần nhất.
Giai đoạn thẻ xanh có điều kiện: thêm một lớp nhạy cảm
Hai năm đầu với thẻ xanh có điều kiện là giai đoạn nhạy cảm hơn bình thường. Thứ nhất, bạn phải nộp I-829 trong 90 ngày trước khi thẻ hết hạn, và sau đó thường phải có mặt ở Mỹ để làm sinh trắc học theo lịch hẹn của USCIS. Một người đang ở Việt Nam dài ngày có thể lỡ lịch, và lỡ lịch mà không xin dời kịp là rủi ro cho hồ sơ.
Thứ hai, trong thời gian I-829 chờ xét, bạn đi lại bằng thẻ đã hết hạn kèm thư biên nhận gia hạn tư cách. USCIS năm 2023 đã gia hạn hiệu lực thư biên nhận I-829 lên khoảng 48 tháng tính từ ngày thẻ hết hạn; kiểm lại thông báo hiện hành. Mỗi lần nhập cảnh với giấy tờ dạng này, bạn có thể bị hỏi kỹ hơn.
Thứ ba, có thể có phỏng vấn I-829. Viên chức có thể hỏi bạn sống ở đâu, và một hồ sơ cho thấy nhà đầu tư chính gần như không ở Mỹ đặt ra câu hỏi về ý định thường trú. Điều kiện của I-829 là về khoản đầu tư và việc làm, nhưng tư cách thường trú phải còn nguyên để được xoá điều kiện.
Giấy phép tái nhập: dùng đúng việc
Giấy phép tái nhập là gì. Là giấy tờ USCIS cấp qua mẫu I-131, cho phép người thường trú ở ngoài Mỹ quá một năm mà vẫn nhập cảnh lại bằng giấy phép đó thay vì thẻ xanh. Thời hạn thường tới hai năm; với người có thẻ có điều kiện, thời hạn có thể bị giới hạn theo hiệu lực tư cách — xem hướng dẫn mẫu đơn.
Phải nộp khi đang ở Mỹ. Bạn phải có mặt ở Mỹ lúc nộp đơn và thường phải ở lại để làm sinh trắc học. Nhiều người xin được dời giấy phép gửi tới lãnh sự quán để nhận ở nước ngoài, nhưng hãy lên kế hoạch chuyến đi đủ dài cho bước này.
Không phải tấm khiên tuyệt đối. Giấy phép tái nhập ngăn việc bị suy đoán từ bỏ chỉ vì ở ngoài quá một năm, nhưng không xoá các chứng cứ khác. Người dùng liên tiếp nhiều giấy phép, sống hẳn ở Việt Nam, vẫn có thể bị đánh giá là đã từ bỏ.
Không giữ cư trú liên tục cho nhập tịch. Đây là điểm hay nhầm. Giấy phép tái nhập giữ thẻ xanh, nhưng chuyến đi dài vẫn làm gián đoạn thời gian cư trú liên tục cần cho nhập tịch. Muốn giữ cư trú cho nhập tịch khi đi làm việc dài ở nước ngoài cần mẫu đơn khác với điều kiện hẹp, thường không áp dụng cho việc điều hành công ty riêng.
Ba cách tổ chức đi về và mức rủi ro
Bảng so theo nguyên lý cho gia đình mà người đứng đơn chính vẫn điều hành công ty ở Việt Nam. Đây là khung để bàn với luật sư, không phải công thức an toàn.
| Cách sống | Rủi ro thường trú | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ở Mỹ phần lớn năm, về Việt Nam các chuyến dưới sáu tháng | Thấp | Cần giao quyền điều hành hằng ngày cho người khác ở Việt Nam |
| Nửa năm mỗi nơi, chuyến về Việt Nam sát sáu tháng | Trung bình | Giữ đủ ràng buộc ở Mỹ; chuẩn bị giải thích lý do |
| Ở Việt Nam phần lớn thời gian, dùng giấy phép tái nhập | Cao | Chỉ hợp lý như giai đoạn chuyển tiếp có mốc kết thúc rõ |
| Vợ con ở Mỹ, người đứng đơn gần như không sang | Rất cao với người đứng đơn | Ảnh hưởng tới I-829 và nhập tịch; cần tính lại cả lộ trình |
Điểm chung của các cách sống ít rủi ro là có kế hoạch chuyển giao điều hành công ty. Thẻ xanh không đòi bạn bán công ty, nhưng đòi bạn sống ở Mỹ là chính.
Thuế: trở thành cư dân thuế Mỹ khi vẫn sở hữu công ty Việt Nam
Từ khi có thẻ xanh, bạn là cư dân thuế Mỹ và phải khai thu nhập toàn cầu, kể cả lương, cổ tức, lợi nhuận được chia từ công ty ở Việt Nam. Thuế đã nộp ở Việt Nam thường được xem xét để khấu trừ qua cơ chế tín dụng thuế nước ngoài theo luật Mỹ. Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và Mỹ được ký năm 2015 nhưng theo thông tin gần đây vẫn chưa có hiệu lực; kiểm lại tình trạng với người làm thuế.
Ngoài nộp thuế, có các nghĩa vụ báo cáo. Sở hữu một tỷ lệ đáng kể hoặc giữ chức vụ quản lý trong công ty nước ngoài có thể phát sinh tờ khai thông tin về công ty nước ngoài (thường là Form 5471), với mức phạt nặng nếu bỏ sót. Tài khoản ngân hàng ở nước ngoài có tổng số dư vượt khoảng 10.000 USD tại bất kỳ thời điểm nào trong năm phải báo cáo FBAR. Tài sản tài chính nước ngoài vượt ngưỡng có thể phải khai thêm theo FATCA.
Một điểm liên quan tới di trú: người giữ thẻ xanh mà khai thuế như người không cư trú để tránh thuế Mỹ có thể tự tạo chứng cứ đã từ bỏ thường trú. Nói cách khác, khai thuế đúng tư cách không chỉ là chuyện tiền, mà còn là chuyện giữ thẻ. Phía Việt Nam, nếu bạn ở Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm, bạn vẫn có thể là cư dân thuế Việt Nam — tức là có thể là cư dân thuế của cả hai nước.
Chuyển giao điều hành: làm từ trước khi nhận visa
Tách vai trò sở hữu và vai trò điều hành. Giữ cổ phần hay vốn góp không đòi bạn có mặt hằng ngày. Thứ đòi có mặt là quyền ký, phê duyệt chi tiêu, gặp khách hàng lớn. Bắt đầu bằng việc liệt kê những quyết định nào chỉ mình bạn làm được, rồi tìm cách giao từng loại cho người khác bằng văn bản uỷ quyền hoặc điều lệ.
Chọn và thử người điều hành sớm. Một giám đốc điều hành được bổ nhiệm sau khi bạn đã sang Mỹ thường không đủ thời gian để được nhân viên và đối tác tin. Nhiều chủ doanh nghiệp bắt đầu giao việc từ lúc nộp I-526E — giai đoạn chờ kéo dài chính là thời gian thử việc tự nhiên.
Dùng họp trực tuyến có lịch cố định. Một cuộc họp điều hành mỗi tuần theo giờ Mỹ, báo cáo tài chính hằng tháng, và một chuyến về Việt Nam theo kế hoạch vài lần mỗi năm thường đủ để giữ tầm kiểm soát chiến lược mà không phải ở lại dài ngày.
Ghi chép như một chứng cứ. Biên bản bổ nhiệm, văn bản uỷ quyền, lịch họp trực tuyến là bằng chứng cho thấy bạn đã tổ chức lại công việc để sống ở Mỹ. Nếu ở cửa khẩu hay trong phỏng vấn được hỏi vì sao bạn hay về Việt Nam, câu trả lời có giấy tờ đi kèm luôn thuyết phục hơn.
Giữ ràng buộc ở Mỹ cụ thể. Hợp đồng thuê hoặc sở hữu nhà đứng tên bạn, bằng lái tiểu bang, tài khoản ngân hàng dùng thường xuyên, bảo hiểm y tế, con đi học ở trường địa phương. Đây là những thứ cho thấy Mỹ là nơi bạn sống, Việt Nam là nơi bạn đi công tác.
Ví dụ giả định: anh Quân và kế hoạch ba năm
Anh Quân 46 tuổi, chủ một công ty phân phối thiết bị ở TP.HCM, nhận thẻ xanh có điều kiện EB-5 cùng vợ và hai con. Vợ con định cư ở California. Năm đầu, anh ở Mỹ khoảng năm tháng, chia thành hai đợt, phần còn lại ở Việt Nam để chuyển giao. Anh bổ nhiệm một giám đốc điều hành, chuyển dần quyền ký hằng ngày, giữ vai trò chủ tịch.
Năm thứ hai, anh ở Mỹ khoảng bảy tháng, có một chuyến về Việt Nam năm tháng — dưới mốc sáu tháng. Anh thuê nhà đứng tên mình ở California, có bằng lái, tài khoản ngân hàng, khai thuế Mỹ như cư dân, khai Form 5471 và FBAR, và nộp I-829 đúng hạn khi đang ở Mỹ để làm sinh trắc học ngay.
Năm thứ ba, công ty ổn định với người điều hành mới, anh chỉ về Việt Nam vài chuyến ngắn mỗi năm. Kế hoạch này không có gì đặc biệt — chỉ là có mốc kết thúc rõ ràng cho giai đoạn đi về. Ngược lại, kịch bản rủi ro là người đứng đơn ở Việt Nam phần lớn năm, liên tục gia hạn giấy phép tái nhập, khai thuế không cư trú: mỗi thứ riêng lẻ có thể giải thích được, nhưng cộng lại thành bức tranh của người không sống ở Mỹ.
Câu hỏi thường gặp
Về Việt Nam sáu tháng rồi quay lại Mỹ có bị mất thẻ xanh không?
Thường không mất chỉ vì một chuyến dưới một năm, nhưng chuyến từ sáu tháng trở lên có thể bị hỏi lý do và ảnh hưởng tới thời gian cư trú liên tục cho nhập tịch. Quan trọng là toàn bộ hoàn cảnh cho thấy bạn vẫn sống ở Mỹ: nhà, gia đình, công việc, thuế.
Có thẻ xanh có điều kiện thì xin giấy phép tái nhập được không?
Người thường trú có điều kiện có thể nộp I-131 xin giấy phép tái nhập, nhưng phải có mặt ở Mỹ khi nộp và thường phải làm sinh trắc học tại Mỹ. Thời hạn giấy phép có thể bị giới hạn theo hiệu lực tư cách; đọc hướng dẫn mẫu đơn hiện hành trên uscis.gov.
Làm giám đốc công ty ở Việt Nam có cần giấy phép lao động không?
Nếu bạn vẫn là công dân Việt Nam thì không cần giấy phép lao động cho người nước ngoài. Việc giữ thẻ xanh Mỹ không làm thay đổi quốc tịch Việt Nam. Vấn đề cần lo là thuế và báo cáo thông tin ở phía Mỹ, cũng như ý định cư trú.
Khai thuế Mỹ như người không cư trú để đỡ thuế được không?
Người giữ thẻ xanh là cư dân thuế Mỹ theo luật thuế. Chọn khai như người không cư trú có thể bị coi là chứng cứ bạn đã từ bỏ thường trú, ảnh hưởng tới thẻ xanh và nhập tịch. Đây là quyết định cần bàn kỹ với người làm thuế và luật sư di trú, không tự làm.
Công ty ở Việt Nam trả lương cho mình thì thuế tính thế nào?
Lương đó là thu nhập phải khai ở Mỹ nếu bạn là cư dân thuế Mỹ, đồng thời có thể chịu thuế ở Việt Nam. Thuế đã nộp ở Việt Nam thường được xét khấu trừ qua tín dụng thuế nước ngoài. Có những lựa chọn loại trừ thu nhập nước ngoài theo điều kiện riêng; người làm thuế sẽ tính phương án phù hợp.