Lương hưu An sinh xã hội là nguồn thu nhập tuổi già chính của rất nhiều người Mỹ, kể cả người nhập cư. Nhưng nó không tự đến: quyền nhận dựa trên tín chỉ bạn tích luỹ qua những năm làm việc có khai báo thu nhập và đóng thuế an sinh xã hội. Người làm hai mươi năm ở Mỹ có lương hưu; người làm tiền mặt không khai báo suốt hai mươi năm thì gần như không có gì.
Với người Việt, câu hỏi hay gặp nhất đến từ những người sang Mỹ khi đã ngoài 50 theo diện con bảo lãnh: liệu mình có kịp làm đủ để có lương hưu, và nếu không thì còn đường nào. Bài này giải thích cách tích tín chỉ, tuổi nhận, quyền lợi theo vợ hoặc chồng, liên hệ với Medicare, và các tính toán thực tế cho người sang muộn.
Tín chỉ là gì và tích thế nào
Mỗi năm, bạn có thể tích tối đa 4 tín chỉ. Một tín chỉ ứng với một mức thu nhập có khai báo do Cơ quan An sinh Xã hội công bố và điều chỉnh mỗi năm. Khi thu nhập trong năm đủ bốn lần mức đó, bạn được đủ 4 tín chỉ, bất kể bạn kiếm số tiền đó trong mấy tháng. Mức thu nhập cho một tín chỉ không cao, nên một người làm toàn thời gian, kể cả lương tối thiểu, thường đủ 4 tín chỉ mỗi năm.
Để đủ điều kiện nhận lương hưu theo chính mình, phần lớn người cần 40 tín chỉ, tương đương khoảng mười năm làm việc có khai báo, không cần liên tục. Tín chỉ đã tích không mất đi khi bạn nghỉ làm, chuyển bang hay về Việt Nam sống một thời gian.
Thu nhập được tính là lương có khấu trừ thuế an sinh xã hội ghi trên W-2, và thu nhập tự doanh mà bạn đã khai và đóng thuế tự doanh. Tiền mặt không khai, tiền làm hợp đồng mà không khai thuế tự doanh thì không tạo ra tín chỉ. Đây là lý do một người thợ nail hay thợ sửa xe tự do cần khai thuế tự doanh đầy đủ, không chỉ vì luật thuế mà vì tuổi già của chính họ.
Bạn có thể xem số tín chỉ và lịch sử thu nhập của mình bằng cách tạo tài khoản trực tuyến trên trang của Cơ quan An sinh Xã hội. Nên kiểm mỗi năm: nếu một năm thu nhập bị thiếu do chủ khai sai, sửa sớm dễ hơn nhiều so với sửa sau hai mươi năm.
Tuổi nhận lương hưu: sớm, đúng tuổi và muộn
Số tiền nhận mỗi tháng tuỳ vào thu nhập bình quân suốt những năm làm việc và tuổi bắt đầu nhận. Với người sinh năm 1960 trở về sau, tuổi nhận đủ hiện là 67.
| Bắt đầu nhận | Số tiền so với mức đủ | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Từ 62 tuổi | Giảm vĩnh viễn, mức giảm lớn nhất khi nhận ở 62 | Người sức khoẻ yếu, cần tiền ngay, không còn thu nhập khác |
| Tuổi nhận đủ (67 với người sinh từ 1960) | Nhận đủ mức tính theo thu nhập bình quân | Phần đông người lao động |
| Sau tuổi nhận đủ, tới 70 | Tăng thêm cho mỗi năm hoãn, dừng tăng ở 70 | Người còn sức làm, có thu nhập khác, gia đình sống thọ |
| Nhận sớm mà vẫn đi làm | Có thể bị tạm giữ một phần nếu thu nhập vượt ngưỡng trước tuổi nhận đủ | Cần tính kỹ, phần bị giữ được tính bù sau này |
Mức giảm khi nhận sớm, mức tăng khi hoãn, và ngưỡng thu nhập khi vừa nhận vừa làm đều được Cơ quan An sinh Xã hội công bố; kiểm con số hiện hành và dùng công cụ ước tính trong tài khoản cá nhân của bạn. Quyết định nhận lúc nào là quyết định khó đảo ngược, nên tính cả tuổi thọ dự kiến và tình trạng của vợ hoặc chồng.
Quyền lợi theo vợ hoặc chồng
Người không đủ 40 tín chỉ của riêng mình vẫn có thể nhận lương hưu dựa trên hồ sơ của vợ hoặc chồng. Khi người vợ hoặc chồng có đủ điều kiện đã bắt đầu nhận, người kia có thể nhận tối đa khoảng một nửa mức lương hưu đủ của người có hồ sơ, nếu bắt đầu nhận ở tuổi nhận đủ của chính mình; nhận sớm hơn thì mức thấp hơn. Nếu người đó có lương hưu riêng thấp hơn, Cơ quan An sinh Xã hội trả mức cao hơn giữa hai cách tính, không cộng dồn.
Khi người có hồ sơ qua đời, vợ hoặc chồng còn sống có thể nhận quyền lợi người goá, thường bằng mức người đã mất đang nhận hoặc lẽ ra được nhận. Người đã ly hôn sau một cuộc hôn nhân kéo dài đủ số năm luật định cũng có thể nhận theo hồ sơ của vợ hoặc chồng cũ trong một số điều kiện.
Ví dụ giả định: ông Tư sang Mỹ năm 50 tuổi, làm thêm đủ mười sáu năm có khai báo nên có lương hưu riêng. Bà Tư sang cùng lúc nhưng ở nhà trông cháu, chỉ có vài năm làm thêm. Khi ông bắt đầu nhận, bà có thể được nhận theo hồ sơ của ông nếu đủ điều kiện quyền lợi vợ chồng. Nếu ông nhận sớm ở 62 tuổi vì muốn có tiền ngay, mức của ông thấp hơn vĩnh viễn, và quyền lợi người goá của bà sau này cũng bị ảnh hưởng. Quyết định của một người tác động lên cả hai.
Người sang Mỹ sau 50 tuổi: tính cho thực tế
Người sang Mỹ ở tuổi 55 và làm việc có khai báo đều đặn vẫn có thể tích đủ 40 tín chỉ vào khoảng 65 tuổi. Người sang ở 60 thì khó đạt hơn trước tuổi nhận đủ, nhưng vẫn có thể làm tiếp tới khi đủ tín chỉ; không có giới hạn tuổi tích tín chỉ. Số tiền lương hưu của người làm ít năm sẽ thấp, vì cách tính lấy bình quân những năm thu nhập cao nhất, và những năm không làm ở Mỹ được tính như năm thu nhập bằng không.
Mỹ có các hiệp định an sinh xã hội với một số nước để cộng thời gian đóng bảo hiểm ở hai nước, nhưng hiện chưa có hiệp định như vậy với Việt Nam. Do đó những năm đóng bảo hiểm xã hội ở Việt Nam không được cộng vào tín chỉ Mỹ. Nếu bạn có quyền lợi bảo hiểm xã hội ở Việt Nam, cân nhắc riêng phía Việt Nam; bài về rút bảo hiểm xã hội một lần trên site có bàn chuyện này.
Người không đủ tín chỉ và có thu nhập, tài sản thấp có thể nghĩ tới chương trình trợ cấp an sinh bổ sung dành cho người già và người khuyết tật. Tuy nhiên, chương trình này có những hạn chế riêng với người nhập cư, trong đó có quy định về thời gian có thẻ xanh, số tín chỉ và cam kết bảo trợ tài chính mà con cái đã ký khi bảo lãnh. Quy định phức tạp và đổi theo thời gian, nên hỏi trực tiếp văn phòng An sinh Xã hội hoặc tổ chức hỗ trợ pháp lý phi lợi nhuận.
Không chỉ là lương hưu: khuyết tật và tử tuất
Nhiều người nghĩ An sinh xã hội chỉ là tiền già, nhưng cùng hệ thống tín chỉ đó còn trả hai loại quyền lợi mà gia đình trẻ cần biết. Thứ nhất là trợ cấp khuyết tật cho người lao động bị bệnh hoặc chấn thương nặng tới mức không thể làm việc đáng kể trong thời gian dài. Điều kiện tín chỉ ở đây khác lương hưu: ngoài tổng số tín chỉ, bạn cần có đủ tín chỉ tích trong những năm gần thời điểm bị khuyết tật. Người trẻ cần ít tín chỉ hơn người lớn tuổi. Vì vậy người đã nghỉ làm nhiều năm, dù trước đó làm lâu, có thể không còn đủ điều kiện.
Thứ hai là quyền lợi tử tuất: khi người lao động có đủ tín chỉ qua đời, vợ hoặc chồng còn sống, con chưa thành niên và trong một số trường hợp cha mẹ phụ thuộc có thể được nhận tiền hằng tháng. Con dưới tuổi thành niên nhận cho tới mốc tuổi luật định, lâu hơn nếu còn học trung học hoặc bị khuyết tật từ nhỏ. Với một gia đình trẻ mới sang mà người trụ cột qua đời sớm, khoản này có thể là chỗ dựa lớn.
Điều này cho thấy giá trị của từng năm làm việc có khai báo không chỉ nằm ở tuổi già. Một người chồng làm tiền mặt không khai suốt mười năm không chỉ mất lương hưu của mình, mà vợ con cũng mất quyền tử tuất nếu chẳng may có chuyện. Khi so sánh việc làm có W-2 với việc trả tiền mặt cao hơn một chút, hãy tính cả phần bảo hiểm vô hình này. Mức quyền lợi và điều kiện chi tiết được Cơ quan An sinh Xã hội công bố; tài khoản trực tuyến của bạn cho thấy ước tính cho từng loại.
Liên hệ với Medicare và những điều hay nhầm
Medicare phần A miễn phí cũng cần 40 tín chỉ. Bảo hiểm bệnh viện Medicare phần A thường miễn phí cho người từ 65 tuổi có đủ 40 tín chỉ, của chính mình hoặc của vợ chồng. Người thiếu tín chỉ có thể mua phần A với phí hằng tháng khá cao nếu đủ điều kiện cư trú. Chi tiết cho cha mẹ được bảo lãnh có trong bài bảo hiểm y tế cho cha mẹ sang Mỹ trên site.
Thẻ xanh không tự cho lương hưu. Có thường trú hay quốc tịch không làm phát sinh quyền nhận lương hưu An sinh Xã hội. Điều kiện là tín chỉ, tức thu nhập có khai báo.
Nhập tịch không ảnh hưởng tín chỉ đã tích. Tín chỉ gắn với số an sinh xã hội, không gắn với tình trạng di trú. Đổi từ thẻ xanh sang công dân không làm mất hay đổi tín chỉ.
Về Việt Nam sống thì sao. Việc trả lương hưu cho người sống ở nước ngoài tuỳ quốc tịch người nhận, nước đang sống và thời gian ở ngoài nước Mỹ. Công dân Mỹ thường nhận được ở phần lớn các nước; người có thẻ xanh ở ngoài Mỹ lâu thì có quy định riêng. Hỏi Cơ quan An sinh Xã hội trước khi quyết định về sống lâu dài.
Tên và ngày sinh phải khớp. Hồ sơ an sinh xã hội ghi sai ngày sinh hay sai tên so với giấy tờ di trú có thể làm chậm việc nhận lương hưu. Kiểm tra từ năm đầu và sửa ngay.
Câu hỏi thường gặp
Cần bao nhiêu năm làm việc ở Mỹ để có lương hưu An sinh Xã hội?
Phần lớn người cần 40 tín chỉ, tương đương khoảng mười năm làm việc có khai báo, không cần liên tục. Mỗi năm tích tối đa 4 tín chỉ. Người không đủ tín chỉ riêng có thể nhận theo hồ sơ của vợ hoặc chồng nếu đủ điều kiện.
Năm đóng bảo hiểm xã hội ở Việt Nam có được tính ở Mỹ không?
Hiện Mỹ chưa có hiệp định an sinh xã hội với Việt Nam để cộng thời gian đóng hai nước. Vì vậy những năm đóng bảo hiểm xã hội ở Việt Nam không được tính vào tín chỉ Mỹ. Quyền lợi phía Việt Nam được giải quyết theo luật Việt Nam.
Nên nhận lương hưu ở 62 tuổi hay chờ tới tuổi nhận đủ?
Nhận ở 62 thì mức bị giảm vĩnh viễn; chờ tới tuổi nhận đủ hoặc tới 70 thì mức cao hơn. Lựa chọn tuỳ sức khoẻ, nhu cầu tiền, thu nhập khác và tình trạng của vợ hoặc chồng, vì quyền lợi người goá sau này cũng bị ảnh hưởng.
Làm nail nhận tiền mặt có được tính tín chỉ không?
Chỉ thu nhập có khai báo mới tạo tín chỉ. Nếu bạn là nhân viên, thu nhập phải ghi trên W-2; nếu tự doanh, bạn phải khai thuế tự doanh. Tiền mặt không khai không tạo tín chỉ, và bạn sẽ thiếu lương hưu về sau.
Cha mẹ sang Mỹ năm 60 tuổi có được lương hưu không?
Nếu cha mẹ đi làm có khai báo đủ 40 tín chỉ, kể cả sau tuổi 65, thì được lương hưu theo hồ sơ riêng nhưng mức thường thấp. Nếu một người đủ tín chỉ, người kia có thể nhận theo quyền lợi vợ chồng. Hỏi Cơ quan An sinh Xã hội về trường hợp cụ thể.