Trong hồ sơ EB-5, người đứng đơn chính và người phụ thuộc thường phỏng vấn cùng ngày ở Lãnh sự quán Mỹ tại TP.HCM và nhận visa cùng lúc. Nhưng chuyện sang Mỹ cùng một chuyến bay lại không phổ biến như vậy. Con đang học dở năm cuối cấp, vợ còn phải bàn giao công việc, chồng chưa thu xếp xong công ty — gia đình muốn chia làm nhiều đợt. Có trường hợp một thành viên không phỏng vấn cùng mà muốn sang sau một hai năm.
Chia đợt làm được, nhưng có vài quy tắc cứng mà sai một lần có thể làm mất visa của một thành viên. Bài này giải thích quy tắc về hạn visa và thứ tự nhập cảnh, diện "đi theo" cho người chưa xin visa cùng, chuyện kết hôn hay sinh con sau khi người đứng đơn đã có thẻ xanh, và vì sao I-829 của người sang sau có thể phải nộp riêng. Chi tiết thủ tục có thể đổi; kiểm travel.state.gov và uscis.gov.
Hai quy tắc cứng: hạn visa và thứ tự nhập cảnh
Visa định cư không phải visa du lịch có hạn nhiều năm. Nó có hiệu lực ngắn, thường tối đa khoảng sáu tháng, và thường không vượt quá hạn của kết quả khám sức khoẻ. Ngày hết hạn in trên tờ visa trong hộ chiếu. Mỗi người phải nhập cảnh Mỹ trước ngày đó; nhập cảnh xong, visa coi như đã dùng và thẻ xanh được gửi về địa chỉ ở Mỹ.
Quy tắc thứ hai: người phụ thuộc không được nhập cảnh trước người đứng đơn chính. Họ có thể đi cùng chuyến hoặc đi sau, nhưng không đi trước. Lý do là tư cách của người phụ thuộc phát sinh từ tư cách của người đứng đơn; khi người đứng đơn chưa là thường trú nhân thì người phụ thuộc chưa có gì để "đi kèm". Gia đình định cho vợ con sang trước để ổn định chỗ ở, còn người chồng đứng đơn ở lại thu xếp công ty, phải đảo lại: người đứng đơn sang trước, dù chỉ vài ngày, rồi mới tới người phụ thuộc.
Một hệ quả ít người để ý: ngày nhập cảnh của mỗi người là ngày bắt đầu tư cách thường trú có điều kiện của người đó, tức là mốc hai năm để nộp I-829 và cả mốc năm năm để tính nhập quốc tịch sau này. Gia đình chia đợt cách nhau vài tháng sẽ có các mốc lệch nhau tương ứng. Lệch ít thì không sao; lệch nhiều thì phải theo dõi riêng từng người.
Cách nhiều gia đình làm là người đứng đơn nhập cảnh một chuyến ngắn trong hạn visa, làm vài thủ tục cơ bản, rồi quay về Việt Nam; sau đó vợ con nhập cảnh trước hạn visa của họ. Cách này hợp lệ, nhưng cần tính kỹ chuyến về của người đứng đơn để không tạo hình ảnh người không sống ở Mỹ ngay từ đầu.
Các kiểu chia đợt thường gặp
Bảng tóm theo nguyên lý; mỗi gia đình nên xác nhận với luật sư trước khi đặt vé.
| Kiểu chia đợt | Có hợp lệ không | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Cả nhà cùng chuyến | Hợp lệ | Đơn giản nhất; thẻ xanh của mọi người cùng mốc thời gian |
| Người đứng đơn sang trước, vợ con sang sau trong hạn visa | Hợp lệ | Mỗi người phải vào trước ngày hết hạn trên visa của chính mình |
| Vợ con sang trước, người đứng đơn sang sau | Không hợp lệ | Người phụ thuộc có thể bị từ chối nhập cảnh |
| Một người không kịp vào trước hạn visa | Visa của người đó hết hiệu lực | Phải xin lại; có thể phức tạp, cần luật sư |
| Một người chưa phỏng vấn cùng, muốn sang sau một thời gian | Có thể theo diện đi theo | Phải còn đủ điều kiện người phụ thuộc lúc xin visa |
Hàng thứ tư là sai lầm tốn kém nhất. Visa hết hạn mà chưa dùng không tự gia hạn; gia đình phải làm việc với lãnh sự quán về khả năng cấp lại, và có trường hợp phải bắt đầu lại một phần quy trình.
Diện đi theo: khi một thành viên không xin visa cùng lúc
Có những gia đình mà một thành viên không thể phỏng vấn cùng: con đang du học ở nước thứ ba, vợ đang điều trị bệnh chưa khám sức khoẻ di trú được, hay đơn giản gia đình quyết định để một người ở lại thêm vài năm. Luật cho phép vợ, chồng hoặc con của người đứng đơn xin visa sau theo diện "đi theo để đoàn tụ" (follow-to-join), dựa trên cùng hồ sơ I-526E đã duyệt, không cần đầu tư thêm hay nộp hồ sơ mới.
Điều kiện then chốt là quan hệ phải tồn tại từ trước khi người đứng đơn trở thành thường trú nhân. Vợ hoặc chồng phải đã kết hôn với người đứng đơn trước ngày người đó được nhập cảnh hoặc điều chỉnh tình trạng. Con phải đã sinh ra (hoặc thuộc diện con nuôi, con riêng hợp lệ) trước mốc đó. Và lúc xin visa đi theo, con vẫn phải đủ điều kiện "con": chưa kết hôn và có tuổi CSPA dưới 21.
Người đứng đơn chính phải còn giữ tư cách thường trú. Nếu trong thời gian chờ, người đứng đơn đã được xoá điều kiện hay đã nhập quốc tịch, tình hình của người đi theo thay đổi và cần luật sư đánh giá riêng — có trường hợp diện đi theo không còn áp dụng mà phải chuyển sang bảo lãnh gia đình.
Kết hôn hoặc sinh con sau khi đã có thẻ xanh
Kết hôn sau khi đã là thường trú nhân. Vợ hoặc chồng cưới sau ngày bạn có thẻ xanh không phải người phụ thuộc EB-5 và không đi theo diện đi theo được. Đường của họ là bảo lãnh vợ chồng của thường trú nhân (F2A) hoặc, sau khi bạn nhập quốc tịch, diện thân nhân trực hệ. Người độc thân đang yêu nên cân nhắc thời điểm kết hôn trước khi nhập cảnh nếu muốn người kia đi cùng hồ sơ.
Con sinh ra ở Mỹ. Con sinh ra trên lãnh thổ Mỹ là công dân Mỹ theo luật hiện hành, không cần hồ sơ di trú. Gia đình chỉ cần làm giấy khai sinh và hộ chiếu Mỹ cho con.
Con sinh ra ở nước ngoài sau khi bạn đã có thẻ xanh. Một số trường hợp con sinh ra ở nước ngoài từ người mẹ là thường trú nhân, trong thời gian mẹ tạm ra nước ngoài, có thể nhập cảnh không cần visa trong thời hạn nhất định. Đây là quy định hẹp; nếu dự định sinh con ở Việt Nam trong thời gian đi về, hãy hỏi luật sư từ trước.
Con riêng của vợ hoặc chồng. Con riêng được tính là con của người đứng đơn nếu cuộc hôn nhân tạo quan hệ cha mẹ kế diễn ra trước khi con 18 tuổi. Quan hệ phải có từ trước khi người đứng đơn nhập cảnh thì con mới đi theo được.
I-829 của người sang sau: khi nào phải nộp riêng
Thẻ xanh của cả gia đình EB-5 đều là thẻ có điều kiện, hạn hai năm. Khi mọi người nhập cảnh gần cùng lúc, người đứng đơn chính nộp một I-829 và đưa vợ con vào cùng đơn. Nhưng nếu một thành viên sang sau đủ lâu để mốc hai năm của họ lệch đáng kể so với người đứng đơn, hoặc sang sau khi người đứng đơn đã nộp I-829, thì họ thường phải nộp I-829 riêng theo mốc thời gian thẻ của chính mình.
Hướng dẫn của mẫu I-829 trên uscis.gov mô tả các trường hợp người phụ thuộc nộp riêng. Đơn riêng vẫn dựa vào khoản đầu tư và việc làm của người đứng đơn chính, nên người phụ thuộc cần bản sao hồ sơ I-829 của người đứng đơn hoặc ít nhất là bằng chứng về khoản đầu tư. Gia đình nên lưu một bộ giấy tờ chung mà ai cũng truy cập được.
Một lưu ý: nếu I-829 của người đứng đơn bị từ chối, tư cách của người phụ thuộc cũng bị ảnh hưởng, kể cả khi họ nộp riêng. Ngược lại, nếu người đứng đơn qua đời hoặc ly hôn trong giai đoạn này, có quy định riêng cho người phụ thuộc tiếp tục hoặc nộp đơn — xem bài về các tình huống gia đình trong hồ sơ EB-5.
Ví dụ giả định: gia đình chị Lan chia ba đợt
Chị Lan đứng đơn EB-5, chồng và hai con 16, 12 tuổi đi kèm. Cả nhà phỏng vấn cùng ngày tháng 3, visa hạn tới tháng 8. Con lớn đang học lớp 11, gia đình muốn con hoàn thành năm học ở Việt Nam. Chồng chị cần sáu tháng để bàn giao xưởng.
Kế hoạch đúng: tháng 6, chị Lan và con nhỏ sang Mỹ trước, nhập cảnh với tư cách người đứng đơn chính và người phụ thuộc. Đầu tháng 8, chồng và con lớn nhập cảnh — trước hạn visa — ở lại hai tuần để làm số an sinh xã hội, mở tài khoản, rồi chồng về Việt Nam bàn giao, con lớn ở lại vào năm học ở Mỹ. Mọi người đều nhập cảnh trong hạn visa, người phụ thuộc không ai vào trước người đứng đơn. Thẻ xanh của cả nhà lệch nhau khoảng hai tháng, đủ gần để chị Lan đưa cả nhà vào cùng một I-829.
Kế hoạch sai mà gia đình suýt làm: cho chồng và con lớn sang trước tháng 6 "để thuê nhà". Nếu làm vậy, hai người phụ thuộc có thể bị từ chối nhập cảnh vì chị Lan chưa là thường trú nhân. Chi tiết nhỏ, hậu quả lớn.
Danh sách kiểm trước khi chia đợt
Làm danh sách này khi vừa nhận visa, trước khi đặt vé cho bất kỳ ai.
- Ghi ngày hết hạn visa của từng người — có thể khác nhau nếu ngày khám sức khoẻ khác nhau.
- Xác định ngày người đứng đơn nhập cảnh, và bảo đảm mọi người phụ thuộc vào cùng hoặc sau ngày đó.
- Mỗi người nộp phí di dân (USCIS Immigrant Fee) trước khi bay để thẻ xanh được sản xuất và gửi đi.
- Địa chỉ nhận thẻ ở Mỹ phải ổn định; người sang sau dùng cùng địa chỉ hoặc cập nhật kịp.
- Với con gần mốc tuổi, kiểm tuổi CSPA lần cuối: nhập cảnh muộn không làm con mất tư cách nếu visa đã cấp, nhưng visa hết hạn mà xin lại thì có thể phải tính lại.
- Lưu bản sao hộ chiếu có visa và dấu nhập cảnh của mọi người để tính mốc I-829.
Nếu có thành viên chắc chắn không kịp sang trong hạn visa, hãy báo luật sư và lãnh sự quán sớm thay vì để visa hết hạn trong im lặng.
Câu hỏi thường gặp
Vợ con có thể sang Mỹ trước người đứng đơn EB-5 không?
Không. Người phụ thuộc phải nhập cảnh cùng lúc hoặc sau người đứng đơn chính, vì tư cách của họ phát sinh từ tư cách của người đứng đơn. Nếu cần vợ con sang sớm, người đứng đơn nên nhập cảnh trước một chuyến, dù ngắn, rồi người phụ thuộc mới vào.
Visa định cư EB-5 có hạn bao lâu?
Thường tối đa khoảng sáu tháng và không vượt quá hạn của kết quả khám sức khoẻ. Ngày hết hạn in trên visa trong hộ chiếu của từng người. Mỗi người phải nhập cảnh trước ngày đó; visa chưa dùng mà hết hạn không tự gia hạn.
Con đang du học ở Úc không phỏng vấn cùng được thì sau này sang Mỹ thế nào?
Con có thể xin visa theo diện đi theo dựa trên hồ sơ đã duyệt của bố hoặc mẹ, miễn lúc xin vẫn chưa kết hôn và có tuổi CSPA dưới 21. Con có thể phỏng vấn ở lãnh sự quán Mỹ tại nơi đang cư trú hợp pháp hoặc tại Việt Nam, tuỳ hướng dẫn.
Kết hôn sau khi đã có thẻ xanh EB-5 thì vợ có được đi theo không?
Không theo diện người phụ thuộc EB-5. Vợ cưới sau khi bạn là thường trú nhân phải đi theo diện bảo lãnh vợ chồng của thường trú nhân, hoặc diện thân nhân trực hệ sau khi bạn nhập quốc tịch. Thời gian chờ phụ thuộc vào Visa Bulletin.
Người sang sau có phải nộp I-829 riêng không?
Có thể. Nếu mốc thẻ có điều kiện của người sang sau lệch đáng kể với người đứng đơn, hoặc họ sang sau khi người đứng đơn đã nộp I-829, họ thường nộp I-829 riêng theo mốc thẻ của mình. Hướng dẫn mẫu I-829 trên uscis.gov mô tả các trường hợp này.