Florida thường hiện ra trong đầu người Việt dưới hai hình ảnh: nơi nghỉ hưu nắng ấm của người Mỹ lớn tuổi, và nơi có công viên giải trí ở Orlando. Cả hai đều đúng nhưng chưa đủ. Bang này có cộng đồng người Việt không lớn bằng California hay Texas, nhưng rải đều ở nhiều thành phố, có chợ, có tiệm phở, có nhà thờ và chùa, và quan trọng hơn là có việc làm trong du lịch, y tế, xây dựng, hậu cần, giáo dục.
Điểm hút người mới là Florida không đánh thuế thu nhập cá nhân cấp bang, khí hậu không có mùa đông thật sự, và giá nhà ở nhiều vùng vẫn mềm hơn bờ Tây. Điểm phải cân nhắc là bão, bảo hiểm nhà tăng mạnh trong mấy năm gần đây, và mức lương ở các ngành dịch vụ không cao. Bài này đi qua từng vùng, cách tính chi phí sống thật, và ai hợp với Florida, ai nên nhìn nơi khác.
Các vùng người Việt hay chọn và khác nhau ở đâu
Orlando và vùng Trung Florida. Đây là nơi người Việt mới sang hay dừng chân nhất ở Florida hiện nay. Khu phố châu Á quanh trục đường Colonial ở gần trung tâm Orlando có chợ, quán ăn, tiệm bánh mì, dịch vụ thuế và bảo hiểm nói tiếng Việt. Việc làm nhiều trong du lịch, khách sạn, nhà hàng, kho bãi và y tế. Nhà ở lan rộng ra các quận ven như Seminole, Osceola, Lake; càng xa trung tâm càng rẻ nhưng càng phụ thuộc xe.
Tampa, St. Petersburg và Pinellas Park. Vùng vịnh phía tây có một cộng đồng người Việt lâu đời, tập trung ở Pinellas Park và các khu quanh St. Petersburg, với chợ, chùa, nhà thờ và tiệm nail. Tampa có bệnh viện lớn, trường đại học, cảng và văn phòng tài chính. Đây là vùng nằm sát biển nên rủi ro nước dâng khi bão là có thật, chọn nhà phải xem kỹ độ cao.
Jacksonville. Thành phố lớn nhất bang về diện tích, ở góc đông bắc gần Georgia. Có căn cứ hải quân, cảng, ngành hậu cần, ngân hàng và bảo hiểm. Người Việt ở rải rác, có vài khu chợ và nơi sinh hoạt cộng đồng. Giá nhà nhìn chung dễ thở hơn Nam Florida, mùa đông có vài đợt lạnh ngắn.
Nam Florida: Miami, Fort Lauderdale, West Palm Beach. Kinh tế mạnh, quốc tế, nhưng đời sống thiên về tiếng Tây Ban Nha và giá nhà, giá thuê cao nhất bang. Người Việt ít hơn các vùng trên. Ai làm nghề có thu nhập cao, hoặc làm ăn với khu vực Mỹ Latin, có thể thấy hợp; gia đình mới sang thu nhập trung bình thường thấy áp lực tiền nhà lớn.
Gainesville, Tallahassee và các thành phố đại học. Nhỏ hơn, nhịp chậm, xoay quanh trường đại học và cơ quan nhà nước. Hợp với gia đình có con học đại học hoặc người làm nghiên cứu, giảng dạy. Cộng đồng Việt nhỏ, phải lái xe đi xa hơn để mua đồ Việt.
Không có thuế thu nhập bang: lợi đến đâu
Florida không thu thuế thu nhập cá nhân ở cấp bang, nên tiền lương của bạn chỉ chịu thuế liên bang và các khoản an sinh xã hội, Medicare. So với một bang thu thuế thu nhập vài phần trăm, khoản để dành mỗi năm có thể đáng kể với người lương cao. Nhưng ngân sách bang vẫn phải có nguồn, và nguồn đó đến từ thuế bán hàng, thuế tài sản và các loại phí.
Thuế bán hàng cấp bang của Florida ở mức khoảng 6%, các quận cộng thêm phụ thu riêng, nên tổng bạn trả ở quầy thường cao hơn một chút; kiểm mức đúng của quận bạn ở trang của Sở Thuế Florida. Thuế tài sản trên nhà ở do quận định, và chủ nhà ở thật trong căn nhà đó được hưởng miễn giảm homestead, đồng thời mức tăng giá trị chịu thuế mỗi năm của nhà homestead bị giới hạn. Người mua nhà để cho thuê không có ưu đãi này, nên thuế tài sản trên căn đầu tư thường cao hơn hẳn căn để ở.
Ví dụ giả định: hai vợ chồng cùng đi làm, tổng thu nhập ở mức trung bình. Chuyển từ một bang có thuế thu nhập sang Florida, họ giữ lại thêm được một khoản mỗi năm. Nhưng nếu đúng lúc đó phí bảo hiểm nhà của họ tăng gấp đôi, khoản lợi thuế có thể bị nuốt gần hết. Vì vậy đừng chọn Florida chỉ vì "không thuế bang"; hãy cộng đủ các khoản cố định rồi mới so.
Bão, nước dâng và bảo hiểm nhà: phần phải hiểu trước khi mua
Mùa bão Đại Tây Dương theo Cơ quan Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) kéo dài từ 1 tháng 6 đến 30 tháng 11, đỉnh thường rơi vào tháng 8 đến tháng 10. Không năm nào giống năm nào: có năm vài cơn đi ngang mà vùng bạn ở không hề hấn gì, có năm một cơn đổ bộ làm mất điện cả tuần. Người mới sang cần quen với nhịp chuẩn bị: nước uống, thuốc, giấy tờ để trong túi chống nước, xăng đầy bình, và biết vùng mình thuộc khu sơ tán nào.
Tác động lớn nhất đến túi tiền lại không phải cơn bão mà là bảo hiểm. Thị trường bảo hiểm nhà ở Florida mấy năm gần đây biến động mạnh: một số hãng rút khỏi bang hoặc ngừng nhận khách mới, phí tăng nhanh, và nhiều chủ nhà phải chuyển sang Citizens Property Insurance, công ty bảo hiểm do bang lập ra làm chỗ dựa cuối cùng. Khi vay mua nhà, ngân hàng bắt buộc có bảo hiểm nhà; nếu nhà nằm trong vùng ngập lũ theo bản đồ của FEMA, còn bắt buộc mua thêm bảo hiểm lũ riêng, vì bảo hiểm nhà thường không trả cho thiệt hại do nước dâng.
Mấy thứ ảnh hưởng mạnh đến phí: tuổi mái nhà, cửa và cửa sổ chống bão, nhà xây năm nào theo chuẩn xây dựng nào, khoảng cách tới bờ biển và độ cao nền. Trước khi đặt cọc, hãy xin báo giá bảo hiểm cho đúng địa chỉ căn nhà, đừng ước theo mức của người quen ở quận khác. Một căn rẻ hơn vài chục nghìn đô nhưng mái đã cũ và nằm trong vùng lũ có thể tốn hơn một căn đắt hơn nằm cao, mái mới.
Chi phí sống: các khoản nên cộng khi so với nơi khác
Không có con số chung cho cả bang, vì Miami và một thị trấn ở miền trung Florida khác nhau rất xa. Thay vì tin một bảng xếp hạng, hãy tự lập bảng các khoản cố định cho đúng vùng bạn nhắm tới.
| Khoản | Đặc điểm ở Florida | Cách kiểm |
|---|---|---|
| Tiền nhà hoặc tiền thuê | Chênh rất lớn giữa Nam Florida và các vùng khác | Xem tin cho thuê, giá bán thực tế ở đúng mã vùng |
| Bảo hiểm nhà và lũ | Thường cao hơn nhiều bang khác, đổi theo năm | Xin báo giá theo địa chỉ cụ thể trước khi mua |
| Điện | Máy lạnh chạy gần như quanh năm | Hỏi chủ cũ hóa đơn mùa hè |
| Bảo hiểm ô tô | Thuộc nhóm cao trong cả nước | Lấy báo giá với lịch sử lái xe của chính bạn |
| Thuế bán hàng, thuế tài sản | Thay cho thuế thu nhập bang | Trang của Sở Thuế bang và của quận |
| Hội cư dân (HOA) | Rất phổ biến ở khu nhà mới, căn hộ chung cư | Đọc nội quy và lịch sử tăng phí |
Sau khi cộng đủ, nhiều gia đình thấy Florida vẫn rẻ hơn California, nhưng không rẻ như họ tưởng lúc đầu. Có gia đình lại thấy đắt hơn Texas hoặc Georgia vì bảo hiểm. Kết quả phụ thuộc vào vùng và kiểu nhà, không có câu trả lời chung.
Việc làm: mạnh ở đâu, yếu ở đâu
Kinh tế Florida dựa nhiều vào du lịch, xây dựng, bất động sản, y tế, hậu cần và dịch vụ cho người lớn tuổi. Với người mới sang chưa thạo tiếng Anh, các việc dễ vào thường là nhà hàng, khách sạn, kho hàng, nhà máy chế biến, tiệm nail và các công việc chăm sóc. Những việc này có sẵn, nhưng lương giờ ở nhiều nơi không cao so với tiền nhà, và lịch làm theo mùa du lịch có thể lên xuống.
Y tế là ngành mở cửa rộng nhất cho người chịu học lại: trợ lý điều dưỡng, kỹ thuật viên, dược, điều dưỡng có giấy phép. Dân số lớn tuổi đông nên nhu cầu bền. Người có bằng kỹ thuật, kế toán, công nghệ thông tin có thể tìm việc ở Tampa, Orlando, Jacksonville và Nam Florida, nhưng mạng lưới công ty công nghệ lớn không dày bằng một số bang khác.
Florida là bang làm việc theo thoả thuận tự do (at-will) như phần lớn nước Mỹ, và tỷ lệ công đoàn thấp. Mức lương tối thiểu của bang được điều chỉnh theo lộ trình tăng dần đã được cử tri thông qua, cao hơn mức liên bang; kiểm mức đang áp dụng ở trang của bang trước khi nhận việc. Người làm nghề nhận tip như nhà hàng có quy tắc riêng về lương cơ bản cộng tip.
Đời sống thường ngày và những bất ngờ của người mới
Nóng ẩm và mưa chiều. Mùa hè dài, nóng ẩm, mưa giông chiều gần như ngày nào cũng có. Sét đánh là chuyện được cảnh báo thật, nhất là ngoài bãi biển và sân golf. Người quen khí hậu miền Nam Việt Nam thường thích nghi nhanh, người từ miền Bắc hay thấy mệt trong năm đầu.
Đi lại gần như bắt buộc phải có xe. Ngoài vài khu ở Miami, giao thông công cộng ở Florida mỏng. Đường cao tốc đông, nhiều người lớn tuổi lái xe, nhiều khách du lịch không quen đường. Phí bảo hiểm ô tô cao nên người mới có bằng lái nên so nhiều nơi.
Thiên nhiên đẹp nhưng có quy tắc riêng. Bãi biển, suối nước trong, kênh rạch và đầm lầy là thứ khiến nhiều gia đình mê Florida. Đi kèm là cá sấu ở ao hồ, kể cả hồ trong khu dân cư, rắn, và dòng chảy xa bờ ở bãi biển. Dạy con không chơi sát mép hồ, không bơi khi có cờ cảnh báo của cứu hộ.
Trường học theo quận. Mỗi quận ở Florida là một khu học chánh lớn, chất lượng trường khác nhau theo khu. Bang có nhiều lựa chọn trường bán công và chương trình chọn trường. Gia đình có con nên xem trường trước rồi mới chọn nhà, đừng làm ngược lại.
Mua sắm đồ Việt. Ở Orlando và vùng Tampa – St. Petersburg, bạn mua được gần như mọi thứ quen thuộc. Ở thị trấn nhỏ, các chợ châu Á lớn cách vài chục phút lái xe là bình thường, nhiều gia đình đi chợ một lần mỗi tuần hoặc hai tuần.
Ai hợp với Florida, ai nên nhìn nơi khác
Florida thường hợp với gia đình muốn khí hậu ấm, chấp nhận lái xe, có ít nhất một người làm trong y tế, giáo dục, hậu cần hoặc nghề có giấy phép, và chọn vùng có cộng đồng Việt như Orlando hay Pinellas Park. Người về hưu có lương hưu hoặc tiền để dành ổn định cũng hay chọn bang này vì không có thuế thu nhập bang, nhưng phải đặt bảo hiểm nhà và y tế vào ngân sách dài hạn chứ không chỉ năm đầu.
Florida kém hợp hơn với người cần giao thông công cộng, người làm ngành công nghệ muốn mạng lưới công ty dày, và người mua nhà bằng vay vốn mà ngân sách sát nút, vì chỉ một lần tăng phí bảo hiểm hay một đợt thu phí sửa chữa của hội cư dân là đủ làm vỡ kế hoạch. Gia đình rất ngại bão cũng nên cân nhắc kỹ, hoặc chọn vùng trong đất liền, nền cao.
Cách làm chắc nhất là đi xem ít nhất một lần vào mùa hè, không chỉ mùa đông dễ chịu. Ở thử vài tuần trong một căn thuê ngắn hạn, lái xe giờ cao điểm, đi chợ, hỏi giá bảo hiểm cho vài địa chỉ cụ thể. Sau chuyến đó, bạn sẽ biết Florida là nơi để sống lâu hay chỉ là nơi để đi chơi.
Câu hỏi thường gặp
Người Việt ở Florida đông nhất ở đâu?
Các cộng đồng dễ thấy nhất là vùng Orlando quanh khu phố châu Á gần trung tâm, và vùng Tampa – St. Petersburg với trọng tâm là Pinellas Park. Jacksonville và Nam Florida cũng có người Việt nhưng rải rác hơn, ít khu tập trung.
Florida không có thuế thu nhập bang thì có phải nộp tờ khai thuế bang không?
Với thuế thu nhập cá nhân thì không có tờ khai bang, bạn chỉ khai thuế liên bang với IRS. Nếu trong năm bạn có thu nhập ở bang khác hoặc chuyển bang giữa năm, bạn vẫn có thể phải khai thuế ở bang cũ cho phần thu nhập phát sinh ở đó.
Mua nhà ở Florida có bắt buộc mua bảo hiểm lũ không?
Nếu bạn vay mua nhà và căn nhà nằm trong vùng có nguy cơ lũ cao theo bản đồ của FEMA, bên cho vay sẽ bắt buộc. Nhà ngoài vùng đó thì không bắt buộc, nhưng nhiều chủ nhà vẫn mua vì bảo hiểm nhà thông thường không trả cho thiệt hại do nước dâng hay ngập.
Mùa bão ở Florida có cần sơ tán thường xuyên không?
Không phải năm nào cũng sơ tán. Lệnh sơ tán ban ra theo khu, dựa vào nguy cơ nước dâng và loại nhà; nhà di động và vùng ven biển thường phải đi trước. Bạn nên biết mình ở khu nào, chuẩn bị túi đồ, và theo dõi thông báo của quận khi có bão.
Florida có hợp cho người lớn tuổi được con bảo lãnh sang không?
Khí hậu ấm và nhiều dịch vụ cho người cao tuổi là điểm cộng. Điểm phải tính là bảo hiểm y tế cho cha mẹ trong những năm đầu, khoảng cách tới chợ Việt và chùa, nhà thờ, và việc cha mẹ không lái xe được thì ai đưa đón. Nên chọn khu gần cộng đồng nếu cha mẹ chưa nói tiếng Anh.