Gần như mọi tỉnh bang nói tiếng Anh của Canada đều có hoặc từng có luồng doanh nhân trong chương trình đề cử tỉnh bang (PNP). Khung chung giống nhau: chọn qua hồ sơ chấm điểm, ký cam kết, sang bằng giấy phép lao động, điều hành đạt cam kết rồi được đề cử thường trú. Khác nhau nằm ở ngưỡng tài sản và vốn, ngành được nhận, yêu cầu về vị trí, ngoại ngữ, và độ dài giai đoạn điều hành.
Không có tỉnh nào "dễ nhất" cho mọi người. Tỉnh hợp với bạn là tỉnh mà ngành bạn giỏi có chỗ đứng, vốn của bạn vượt ngưỡng một cách thoải mái, và gia đình bạn chịu được nơi sống mà tỉnh yêu cầu. Bài này đưa ra bản đồ các luồng, năm tiêu chí để so, và cách tự kiểm trạng thái chương trình, vì các luồng doanh nhân mở, đóng, tạm dừng thường xuyên.
Vì sao không có tỉnh "dễ nhất"
Các bảng xếp hạng "tỉnh dễ định cư nhất" thường dựa trên một con số, như ngưỡng vốn thấp nhất. Nhưng ngưỡng vốn thấp thường đi kèm điều kiện đặt doanh nghiệp ở vùng nhỏ, thị trường hẹp, mùa đông dài; và tỉnh có ngưỡng thấp đôi khi chỉ mời rất ít hồ sơ mỗi năm. Một hồ sơ đạt ngưỡng tối thiểu nhưng không cạnh tranh về điểm có thể chờ mãi không được mời.
Ngược lại, tỉnh có ngưỡng cao lại có thị trường lớn, cộng đồng Việt đông, trường học và dịch vụ quen thuộc. Với một gia đình có vốn dư dả và kinh nghiệm kinh doanh mạnh, ngưỡng cao không phải trở ngại, còn thị trường lớn giúp doanh nghiệp dễ sống hơn. Vì vậy câu hỏi đúng không phải "tỉnh nào dễ" mà là "tỉnh nào mà doanh nghiệp của mình có khả năng đạt cam kết cao nhất".
Một yếu tố hay bị quên là mức độ chủ động của tỉnh. Có tỉnh rút hồ sơ đều đặn và công bố kết quả các đợt; có tỉnh để luồng doanh nhân gần như không mời trong thời gian dài. Trước khi đầu tư công sức cho một tỉnh, xem lịch sử các đợt mời gần đây trên trang chính thức của tỉnh đó.
Bản đồ các luồng doanh nhân theo tỉnh
Bảng liệt kê các luồng doanh nhân mà các tỉnh từng có hoặc đang có, để bạn biết tìm tên gì trên trang của tỉnh. Trạng thái nhận hồ sơ của từng luồng thay đổi; bảng không khẳng định luồng nào đang mở.
| Tỉnh | Luồng doanh nhân từng có hoặc đang có | Đặc điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| British Columbia | Doanh nhân nhập cư, gồm nhánh cơ bản và nhánh vùng | Nhánh vùng gắn với cộng đồng nhỏ tham gia chương trình |
| Alberta | Doanh nhân nông thôn, doanh nhân tốt nghiệp, doanh nhân tốt nghiệp nước ngoài | Ưu tiên cộng đồng nông thôn; có luồng cho người học ở Alberta |
| Saskatchewan | Doanh nhân; chủ và người điều hành trang trại | Ngưỡng vốn có thể khác giữa hai thành phố lớn và vùng khác |
| Manitoba | Luồng nhà đầu tư kinh doanh, hướng doanh nhân và hướng nông nghiệp | Coi trọng chuyến khảo sát tỉnh |
| Ontario | Luồng doanh nhân | Nhiều năm ít hoặc không mời; kiểm còn tồn tại hay không |
| New Brunswick | Doanh nhân; doanh nhân sau tốt nghiệp | Tỉnh song ngữ, tiếng Pháp là lợi thế |
| Nova Scotia | Doanh nhân; doanh nhân tốt nghiệp quốc tế | Luồng tốt nghiệp dành cho người học ở tỉnh |
| Đảo Hoàng tử Edward | Luồng giấy phép lao động cho doanh nhân | Thị trường rất nhỏ, điều kiện kiểm kỹ |
| Newfoundland và Labrador | Doanh nhân quốc tế; doanh nhân tốt nghiệp quốc tế | Dân số ít, cộng đồng Việt nhỏ |
Quebec không nằm trong bảng vì không dùng hệ đề cử tỉnh bang; Quebec có chương trình kinh doanh riêng. Yukon và Lãnh thổ Tây Bắc cũng có chương trình đề cử riêng, nhưng hiếm khi phù hợp với hồ sơ doanh nhân người Việt.
Năm tiêu chí để so các tỉnh với nhau
Ngưỡng tài sản ròng và vốn đầu tư. So khoảng cách giữa tài sản thật của bạn với ngưỡng, không chỉ đạt hay không đạt. Hồ sơ sát ngưỡng dễ vỡ khi tỷ giá đổi, khi định giá tài sản thấp hơn dự kiến, hoặc khi chi phí lập doanh nghiệp vượt dự trù.
Ngành được nhận và ngành bị loại. Mỗi tỉnh công bố danh sách loại hình không hợp lệ, thường gồm kinh doanh thụ động, cho thuê bất động sản, và một số ngành dịch vụ cá nhân. Có tỉnh cộng điểm cho ngành ưu tiên như chế biến, công nghệ, du lịch vùng. Ngành bạn giỏi phải nằm trong vùng được nhận.
Yêu cầu về vị trí. Có luồng chỉ nhận doanh nghiệp ở vùng nông thôn hoặc ngoài thành phố lớn, có luồng phân biệt ngưỡng vốn theo vị trí. Vị trí quyết định nơi gia đình sống, trường của con, khoảng cách tới cộng đồng Việt.
Ngoại ngữ. Mức tối thiểu và cách tính điểm khác nhau. New Brunswick và một số tỉnh coi tiếng Pháp là lợi thế. Kiểm cả yêu cầu với người nộp chính và việc vợ hoặc chồng có được tính điểm không.
Độ dài giai đoạn điều hành và khoản bảo đảm. Thời gian phải điều hành trước khi được đề cử, các khoản bảo đảm hoặc đặt cọc nếu có, và quy định khi không đạt cam kết khác nhau giữa các tỉnh. Đây là chỗ quyết định bạn chịu rủi ro bao lâu.
Luồng cho người đã du học ở tỉnh: con đường ít người Việt để ý
Một số tỉnh như Alberta, New Brunswick, Nova Scotia, Newfoundland và Labrador có hoặc từng có luồng doanh nhân dành cho người tốt nghiệp từ trường sau trung học trong tỉnh. Logic của tỉnh rất rõ: họ đã đầu tư đào tạo bạn, bạn đã quen sống ở đó, nên nếu bạn mở doanh nghiệp tại chỗ thì khả năng ở lại cao. Các luồng này thường có ngưỡng vốn thấp hơn luồng doanh nhân thông thường và không đòi nhiều năm kinh nghiệm làm chủ.
Điều kiện điển hình gồm: tốt nghiệp chương trình đủ thời lượng tại trường được công nhận trong tỉnh, đang có giấy phép lao động sau tốt nghiệp, đã điều hành doanh nghiệp của chính mình trong tỉnh một khoảng thời gian liên tục, và sở hữu tỷ lệ đủ lớn. Con số cụ thể theo từng tỉnh và từng giai đoạn, cần kiểm trên trang chương trình.
Với gia đình Việt, đây có thể là một lộ trình hai thế hệ: con đi du học ở tỉnh nhỏ, trong lúc học tìm hiểu thị trường, sau tốt nghiệp mở doanh nghiệp với vốn gia đình hỗ trợ hợp pháp, rồi nộp luồng doanh nhân tốt nghiệp. Lộ trình này không phải lối tắt: người con phải thật sự điều hành, doanh nghiệp phải thật sự sống. Nhưng nó tận dụng được thời gian học và kinh nghiệm sống tại chỗ, những thứ mà hồ sơ doanh nhân từ Việt Nam không có.
Chọn tỉnh theo hồ sơ: ba tình huống giả định
Tình huống một: chủ chuỗi cửa hàng điện máy ở Hà Nội, tài sản ròng vượt xa ngưỡng của mọi tỉnh, tiếng Anh trung bình, vợ chồng có hai con tuổi trung học. Gia đình muốn thành phố lớn cho con học. Lựa chọn hợp lý là luồng của tỉnh có thành phố lớn và còn mời hồ sơ, chấp nhận ngưỡng cao hơn, đầu tư nghiêm túc vào tiếng Anh trong lúc chuẩn bị. Nếu các luồng đó đang đóng, nên so với con đường ở nước khác thay vì ép vào tỉnh nhỏ mà gia đình không muốn sống.
Tình huống hai: vợ chồng điều hành xưởng chế biến nông sản ở Đắk Lắk, vốn vừa đủ, quen sống ở tỉnh lẻ, không ngại mùa đông. Luồng doanh nhân vùng nông thôn của các tỉnh đồng cỏ hoặc Đại Tây Dương, với ngành chế biến thực phẩm, có thể hợp hơn cả. Vốn sát ngưỡng là điểm yếu, cần dự phòng kỹ.
Tình huống ba: người con đang học cao đẳng ở Halifax, gia đình có công ty ở Việt Nam. Luồng doanh nhân tốt nghiệp của Nova Scotia đáng tìm hiểu trước luồng doanh nhân thông thường của bố mẹ, vì người con đã có lợi thế sống và học tại chỗ.
Ba tình huống cho thấy cùng một câu hỏi "tỉnh nào" mà ba đáp án khác nhau. Đừng chọn theo tỉnh người quen đã đi.
Cách tự kiểm trang chương trình của một tỉnh
Thông tin về luồng doanh nhân trên mạng thường cũ. Làm theo thứ tự này để chắc mình đang đọc quy định hiện hành:
- Vào trang di trú chính thức của chính quyền tỉnh, tên miền thuộc chính quyền tỉnh, không qua trang tổng hợp hay trang của công ty dịch vụ.
- Tìm trạng thái của luồng: đang nhận hồ sơ, tạm dừng, hay đã đóng. Ghi lại ngày cập nhật của trang.
- Tải bản hướng dẫn chương trình hiện hành, đọc phần điều kiện tối thiểu, ngành không hợp lệ, cách tính điểm, phí và thời hạn.
- Xem kết quả các đợt mời gần đây nếu tỉnh công bố: số hồ sơ được mời, điểm thấp nhất được mời.
- Đối chiếu với trang của IRCC về giấy phép lao động và thường trú diện đề cử tỉnh bang.
- Ghi những câu chưa rõ và hỏi trực tiếp cơ quan di trú của tỉnh qua kênh liên hệ chính thức của họ.
Nếu thông tin từ người tư vấn khác với trang chính thức, tin trang chính thức và yêu cầu người tư vấn chỉ ra văn bản họ căn cứ.
Đổi tỉnh, rời tỉnh: chuyện xảy ra thật
Có gia đình đi theo một tỉnh, đến nơi mới thấy không hợp: con không quen trường, vợ hoặc chồng không tìm được việc, mùa đông quá dài. Trong giai đoạn giấy phép lao động, bạn bị ràng buộc bởi thoả thuận với tỉnh và điều kiện của giấy phép; chuyển doanh nghiệp sang tỉnh khác gần như đồng nghĩa với bỏ hồ sơ đề cử hiện tại.
Sau khi có thường trú, pháp luật Canada cho bạn quyền sống ở bất kỳ tỉnh nào. Tuy vậy, nếu bạn rời đi ngay sau khi nhận thẻ, câu hỏi về ý định thật lúc nộp hồ sơ có thể được đặt ra, nhất là khi có dấu hiệu bạn chưa bao giờ định sống ở tỉnh đó. Ngoài rủi ro pháp lý, việc rời đi còn làm tỉnh siết chương trình cho những người đến sau.
Cách phòng tốt nhất là chọn tỉnh với cả gia đình ngay từ đầu: đi khảo sát cùng vợ hoặc chồng, tìm hiểu trường cho con, nói chuyện với gia đình Việt đang sống ở đó. Chi phí một chuyến đi nhỏ hơn nhiều so với chi phí của một lựa chọn sai kéo dài nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh nào có ngưỡng vốn thấp nhất cho diện doanh nhân?
Ngưỡng thay đổi theo từng giai đoạn và thường thấp hơn ở luồng vùng nông thôn hoặc luồng cho du học sinh tốt nghiệp. Ngưỡng thấp không đồng nghĩa với dễ được mời hay dễ đạt cam kết. So ngưỡng trên trang chính thức của từng tỉnh tại thời điểm bạn chuẩn bị nộp.
Có thể nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng ở hai tỉnh cùng lúc không?
Thường không bị cấm, nhưng mỗi tỉnh đòi kế hoạch kinh doanh và ý định sống thật tại tỉnh đó. Nộp cùng lúc hai kế hoạch mâu thuẫn làm giảm độ tin cậy. Nếu được mời ở một tỉnh, nên rút hồ sơ ở tỉnh kia khi đã quyết.
Ontario và British Columbia còn nhận doanh nhân không?
Hai tỉnh này có luồng doanh nhân nhưng trạng thái nhận hồ sơ thay đổi, có giai đoạn rất ít hoặc không mời. Kiểm trang chính thức của tỉnh trước khi lên kế hoạch, và chuẩn bị phương án ở tỉnh khác hoặc diện khác.
Luồng doanh nhân tốt nghiệp có cần nhiều vốn không?
Thường cần ít vốn hơn luồng doanh nhân thông thường, vì người nộp đã học và sống ở tỉnh. Đổi lại, người nộp phải đã điều hành doanh nghiệp trong tỉnh một thời gian bằng giấy phép lao động sau tốt nghiệp. Điều kiện cụ thể kiểm trên trang của tỉnh.
Không có tiếng Pháp có nộp New Brunswick được không?
Được. New Brunswick là tỉnh song ngữ, tiếng Pháp là lợi thế nhưng không phải điều kiện bắt buộc với mọi luồng. Phần lớn hoạt động kinh doanh ở các thành phố như Moncton, Saint John, Fredericton vẫn có thể bằng tiếng Anh; một số vùng nói tiếng Pháp là chủ yếu.
Đã có giấy phép lao động diện doanh nhân của một tỉnh, có đổi sang tỉnh khác được không?
Giấy phép đó gắn với thoả thuận và thư hỗ trợ của tỉnh đã chọn bạn. Đổi tỉnh thường có nghĩa là bắt đầu lại từ đầu với tỉnh mới. Nếu đang gặp khó ở tỉnh hiện tại, nên liên hệ tỉnh để hỏi về sửa đổi thoả thuận trước khi nghĩ tới chuyển đi.