Ontario nhận doanh nhân nước ngoài qua luồng Entrepreneur của chương trình đề cử tỉnh bang OINP. Cơ chế giống phần lớn các tỉnh: bạn nộp bản bày tỏ quan tâm để được chấm điểm, được mời mới nộp hồ sơ đầy đủ, qua phỏng vấn, ký thoả thuận thực hiện, sang Ontario bằng giấy phép lao động tạm thời, lập hoặc mua doanh nghiệp và điều hành đạt cam kết. Chỉ khi báo cáo cuối kỳ được duyệt, tỉnh mới đề cử bạn để nộp hồ sơ thường trú lên IRCC.
Điều người Việt cần biết trước tiên: luồng này nhiều năm có rất ít đợt mời, có giai đoạn ngưng hẳn, và tỉnh có thể thay đổi hoặc chấm dứt luồng bất cứ lúc nào. Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải "cần bao nhiêu tiền" mà là "luồng còn nhận hồ sơ không". Hãy kiểm trên trang chính thức ontario.ca, mục OINP, trước khi trả tiền cho bất kỳ khâu chuẩn bị nào. Ngưỡng tài sản ròng, vốn đầu tư và số việc làm trong bài chỉ nêu ở mức nguyên lý vì chúng được tỉnh điều chỉnh theo từng giai đoạn.
Vì sao Ontario khó hơn vẻ ngoài của nó
Ontario là tỉnh đông dân nhất Canada, có Toronto là trung tâm tài chính và cộng đồng người Việt lâu đời ở Toronto, Mississauga, Hamilton, Kitchener. Nhìn từ Việt Nam, đây là nơi dễ hình dung nhất: thị trường lớn, nhiều dịch vụ bằng tiếng Việt, chuyến bay nối chuyến thuận. Chính sức hút đó làm Ontario ít cần dùng diện doanh nhân để kéo người đến, nên tỉnh dành phần lớn chỉ tiêu đề cử cho các luồng tay nghề, sinh viên quốc tế và người có thư mời làm việc.
Hệ quả là luồng doanh nhân của Ontario chạy rất chậm so với các tỉnh miền Đại Tây Dương hay đồng cỏ. Có năm chỉ vài đợt mời nhỏ, có giai đoạn dài không mời. Người nộp bản bày tỏ quan tâm có thể đợi đến hết hạn hiệu lực của bản đó mà không được mời, và không có cơ chế ưu tiên nào cho người đã chờ lâu.
Một điểm khác: Ontario chấm rất nặng phần ý tưởng kinh doanh và vị trí. Doanh nghiệp đặt ngoài vùng Đại Toronto (GTA) thường gặp ngưỡng vốn thấp hơn và được tỉnh coi trọng hơn, vì tỉnh muốn vốn và việc làm chảy về các thành phố vừa và nhỏ. Nếu bạn chỉ muốn sống ở Toronto và mở một mô hình dịch vụ đã bão hoà ở đó, cơ hội được mời thấp hơn nhiều so với một kế hoạch sản xuất hay chế biến ở vùng Tây Nam hoặc Bắc Ontario.
Trong và ngoài vùng Đại Toronto: khác nhau ở đâu
Ontario tách ngưỡng theo vị trí doanh nghiệp. Bảng dưới so sánh ở mức nguyên lý; con số cụ thể của từng ngưỡng phải tra trên ontario.ca tại thời điểm nộp, vì tỉnh đã đổi chúng qua các lần cập nhật chương trình.
| Tiêu chí | Doanh nghiệp trong GTA | Doanh nghiệp ngoài GTA |
|---|---|---|
| Ngưỡng tài sản ròng | Cao hơn | Thấp hơn |
| Vốn đầu tư tối thiểu | Cao hơn | Thấp hơn |
| Số việc làm toàn thời gian phải tạo cho công dân hoặc thường trú nhân | Nhiều hơn | Ít hơn |
| Chi phí mặt bằng, nhà ở | Rất cao | Từ vừa đến thấp tuỳ thành phố |
| Cạnh tranh với doanh nghiệp người Việt sẵn có | Dày đặc ở nhiều ngành dịch vụ | Thưa hơn, nhưng thị trường nhỏ hơn |
| Điểm ý tưởng kinh doanh | Khó đạt nếu ngành bão hoà | Dễ thuyết phục hơn nếu đáp ứng nhu cầu vùng |
Đừng chọn ngoài GTA chỉ vì ngưỡng thấp rồi định chuyển về Toronto sau khi có thường trú. Trong thời gian thực hiện thoả thuận, bạn phải sống gần doanh nghiệp và điều hành trực tiếp; người xét báo cáo cuối kỳ kiểm cả nơi ở lẫn sự hiện diện hằng ngày của bạn ở cơ sở kinh doanh. Chọn thành phố là chọn nơi gia đình sống ít nhất vài năm.
Tám chặng của luồng doanh nhân Ontario
Thứ tự dưới đây là khung chung của luồng Entrepreneur. Tên gọi và thời hạn từng chặng có thể thay đổi; hãy đối chiếu với hướng dẫn chương trình bản mới nhất.
- Kiểm trạng thái luồng trên ontario.ca: còn nhận bản bày tỏ quan tâm không, có thông báo thay đổi nào gần đây không.
- Nộp bản bày tỏ quan tâm (EOI) với thông tin kinh nghiệm, tài sản ròng, vốn dự kiến, ngành và vị trí; hệ thống chấm điểm.
- Chờ được mời. Bản EOI có thời hạn hiệu lực; hết hạn mà chưa được mời thì phải nộp lại từ đầu.
- Nộp hồ sơ đầy đủ sau thư mời, kèm kế hoạch kinh doanh và báo cáo xác minh tài sản ròng do đơn vị kế toán được chấp nhận lập.
- Phỏng vấn với cán bộ chương trình về kinh nghiệm, kế hoạch và mức hiểu thị trường Ontario.
- Ký thoả thuận thực hiện ghi vốn, việc làm, vai trò điều hành, thời hạn hoàn thành.
- Xin giấy phép lao động bằng thư hỗ trợ của tỉnh, sang Ontario lập hoặc mua doanh nghiệp.
- Nộp báo cáo cuối kỳ khi đã đạt cam kết; được duyệt thì nhận đề cử và nộp thường trú lên IRCC.
Giữa chặng 7 và 8 là phần dài và tốn kém nhất. Toàn bộ chi phí sống, thuê mặt bằng, trả lương trong giai đoạn này đến từ túi bạn, trong khi doanh nghiệp mới thường chưa có lãi.
Mua doanh nghiệp có sẵn ở Ontario: những điều kiện riêng
Ontario cho phép mua doanh nghiệp đang hoạt động thay vì lập mới, nhưng đặt điều kiện để ngăn kiểu mua vỏ. Về nguyên lý, doanh nghiệp được mua phải đã hoạt động liên tục một thời gian dài dưới cùng chủ, bạn phải mua phần sở hữu đủ lớn để thực sự kiểm soát, và phải đầu tư thêm để mở rộng hoặc cải thiện, không chỉ trả tiền mua lại. Tỉnh thường yêu cầu bạn đã đến thăm doanh nghiệp trước khi nộp hồ sơ.
Điều này loại bỏ nhiều mô hình được rao trên các nhóm mạng xã hội, kiểu "mua tiệm có sẵn, chủ cũ ở lại điều hành, bạn chỉ cần đứng tên". Người xét báo cáo cuối kỳ sẽ hỏi ai thực sự quản lý hằng ngày, ai ký hợp đồng với nhà cung cấp, ai tuyển và trả lương nhân viên. Nếu câu trả lời là chủ cũ hoặc một người quản lý thuê, cam kết vai trò điều hành coi như không đạt.
Khi thẩm định, ngoài sổ sách và thuế của doanh nghiệp, hãy kiểm hợp đồng thuê mặt bằng còn bao lâu, có cho chuyển nhượng không, giấy phép ngành có gắn với chủ cũ không, và nhân viên hiện tại có phải công dân hoặc thường trú nhân không. Việc làm có sẵn từ trước khi bạn mua thường không được tính là việc làm mới bạn tạo ra.
Những chỗ hồ sơ Ontario hay vấp
Kinh nghiệm kinh doanh không chứng minh được. Ontario đòi kinh nghiệm làm chủ có tham gia quản lý hoặc làm quản lý cấp cao trong một khoảng thời gian gần đây. Hộ kinh doanh ở Việt Nam không có sổ sách, không khai thuế đầy đủ rất khó đáp ứng; bạn cần giấy phép, tờ khai thuế, hợp đồng, sao kê ngân hàng ăn khớp nhau.
Tài sản ròng không đi kèm nguồn gốc. Báo cáo xác minh không chỉ cộng giá trị tài sản mà truy nguồn hình thành. Nhà đất do bố mẹ cho, tiền gửi không rõ nguồn, tài sản đứng tên người khác đều bị loại hoặc hỏi thêm.
Kế hoạch kinh doanh viết theo mẫu. Người xét đọc hàng trăm kế hoạch mỗi năm. Bản kế hoạch không có khảo sát thị trường địa phương, không có đối thủ cụ thể, không tính chi phí thực tế của thành phố bạn chọn sẽ bị điểm thấp ngay từ vòng EOI.
Ngành không đủ điều kiện. Tỉnh có danh sách loại hình bị loại, thường gồm hoạt động đầu tư thụ động, cho thuê bất động sản, cho vay và một số dịch vụ cá nhân. Kiểm danh sách hiện hành trước khi chọn ngành.
Tiếng Anh hoặc tiếng Pháp dưới mức. Ontario đặt yêu cầu ngôn ngữ tối thiểu cho người nộp chính. Kết quả kiểm tra ngôn ngữ phải còn hạn ở thời điểm tỉnh yêu cầu, nên tính thời điểm thi cho khớp lịch nộp.
Đánh giá sai thời gian. Từ EOI đến thẻ thường trú có thể kéo dài nhiều năm. Kế hoạch tài chính gia đình phải chịu được kịch bản chậm nhất, không chỉ kịch bản trung bình.
Nếu luồng Ontario đang đóng hoặc ít mời
Khi trang ontario.ca cho thấy luồng doanh nhân không nhận EOI, hoặc đã lâu không có đợt mời, hãy so sánh các tỉnh khác có luồng doanh nhân đang hoạt động. Các tỉnh như Saskatchewan, Manitoba, New Brunswick, PEI, British Columbia hay Alberta có thiết kế và ngưỡng khác nhau; site có bài riêng cho từng tỉnh và một bài so sánh PNP doanh nhân giữa các tỉnh để bạn đối chiếu.
Một hướng khác là tách mục tiêu: dùng một con đường không phải doanh nhân để có thường trú ở Ontario trước, rồi kinh doanh sau. Ví dụ người có tay nghề và tiếng Anh tốt có thể cân nhắc Express Entry; con cái đi du học rồi ở lại theo diện kinh nghiệm làm việc; doanh nghiệp Việt Nam có quy mô có thể cân nhắc chuyển nhân sự nội bộ để mở chi nhánh. Mỗi con đường có điều kiện riêng, nhưng chúng không phụ thuộc vào việc tỉnh có mở luồng doanh nhân hay không.
Điều nên tránh là trả tiền đặt cọc cho một bên hứa "có suất mời Ontario" hay "giữ chỗ trong đợt tới". Tỉnh không bán suất mời, không có danh sách chờ ưu tiên qua trung gian, và mọi đợt mời đều chạy theo điểm trên hệ thống của chính phủ.
Kế hoạch kinh doanh và buổi phỏng vấn: người xét đọc gì
Ở Ontario, kế hoạch kinh doanh là tài liệu được đọc nhiều lần nhất trong cả hồ sơ: ở vòng EOI qua bản tóm tắt, ở vòng hồ sơ đầy đủ, trong buổi phỏng vấn, và một lần nữa khi tỉnh xét báo cáo cuối kỳ để so cam kết với thực tế. Vì vậy nó không phải tài liệu để "đẹp" mà là bản hợp đồng ngầm giữa bạn và tỉnh. Mỗi con số bạn viết về vốn, doanh thu, số nhân viên đều có thể bị hỏi lại vài năm sau.
Người xét thường tìm ba điều. Thứ nhất, sự liên kết giữa kinh nghiệm ở Việt Nam và ngành bạn định làm ở Ontario: người mười năm điều hành xưởng in bao bì mở công ty bao bì ở Ontario dễ thuyết phục hơn người cùng kinh nghiệm đó mở tiệm trà sữa. Thứ hai, hiểu biết thị trường cụ thể: tên đối thủ trong bán kính hoạt động, giá thuê mặt bằng thật ở khu vực đó, mức lương tối thiểu và chi phí lao động của tỉnh, giấy phép ngành cần xin ở cấp thành phố. Thứ ba, dòng tiền đủ sống qua giai đoạn chưa có lãi.
Trong phỏng vấn, cán bộ thường hỏi bạn tự trình bày mô hình, rồi đi vào chi tiết: ai là khách hàng đầu tiên, bạn định tuyển ai và trả lương bao nhiêu, nếu doanh thu chỉ bằng một nửa dự kiến thì làm gì. Người tự viết hoặc ít nhất tự làm chủ kế hoạch trả lời trôi chảy; người thuê viết trọn gói rồi học thuộc thường lộ ngay ở câu hỏi thứ hai. Site có bài riêng về phỏng vấn diện doanh nhân tỉnh bang Canada và về cách viết kế hoạch kinh doanh định cư Canada để bạn chuẩn bị kỹ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Luồng doanh nhân Ontario có còn mở không?
Trạng thái thay đổi theo từng giai đoạn và tỉnh có quyền dừng, sửa hoặc chấm dứt luồng. Cách duy nhất đáng tin là xem trang OINP trên ontario.ca vào thời điểm bạn định nộp. Đừng dựa vào bài đăng cũ trên mạng xã hội hay lời hứa của bên trung gian.
Có thể sống ở Toronto nhưng mở doanh nghiệp ở thành phố khác không?
Không nên. Thoả thuận thực hiện đòi bạn điều hành doanh nghiệp hằng ngày, nên nơi ở phải gần cơ sở kinh doanh. Sống xa rồi thuê người quản lý thường bị coi là không đạt cam kết vai trò điều hành khi tỉnh xét báo cáo cuối kỳ.
Vợ hoặc chồng có thể là người nộp chính thay cho mình không?
Có thể, nếu người đó đáp ứng yêu cầu kinh nghiệm, ngôn ngữ và sẽ trực tiếp điều hành. Hãy chọn người nộp chính theo ai có hồ sơ kinh nghiệm chứng minh được tốt nhất, ngôn ngữ cao hơn và thực sự sẽ quản lý doanh nghiệp ở Canada.
Có được hợp tác với người khác để cùng nộp không?
Ontario từng cho phép đối tác kinh doanh cùng tham gia một dự án với điều kiện riêng về sở hữu và việc làm cho mỗi người. Điều kiện cụ thể phải tra hướng dẫn hiện hành; mỗi đối tác vẫn phải tự đáp ứng yêu cầu cá nhân.
Bị từ chối ở vòng hồ sơ có nộp lại được không?
Thường có thể nộp EOI mới khi đáp ứng lại điều kiện, nhưng phải sửa đúng lý do bị từ chối. Đọc kỹ thư từ chối, đối chiếu với hướng dẫn chương trình, và đừng nộp lại cùng một kế hoạch kinh doanh chỉ đổi vài con số.
Có cần thuê đơn vị tư vấn không?
Không bắt buộc. Báo cáo xác minh tài sản ròng phải do đơn vị kế toán được tỉnh chấp nhận lập, còn các phần khác bạn có thể tự làm. Nếu thuê, hãy chọn người có giấy phép tư vấn di trú Canada hoặc luật sư hành nghề, và kiểm giấy phép trên cổng chính thức.