Mỹ, Canada, Úc, New Zealand, Anh, Pháp, Ý, Bồ Đào Nha và từ giữa năm 2024 cả Đức đều cho người nhập tịch giữ quốc tịch cũ. Nhật Bản, Singapore, Áo và phần lớn trường hợp ở Hà Lan, Tây Ban Nha thì yêu cầu từ bỏ quốc tịch gốc khi nhập tịch; Hàn Quốc và Đài Loan chỉ cho giữ trong một số diện hẹp. Đó là phía nước định cư. Phía Việt Nam, người nhập quốc tịch nước ngoài không tự động mất quốc tịch Việt Nam; họ chỉ mất khi được phép thôi quốc tịch hoặc rơi vào trường hợp luật quy định.
Với nhiều gia đình, câu hỏi này không phải chuyện giấy tờ mà là chuyện tài sản và gốc rễ: còn nhà đất, doanh nghiệp, cha mẹ ở Việt Nam thì việc phải bỏ quốc tịch Việt Nam thay đổi khá nhiều thứ. Bài này đặt các nước định cư phổ biến vào một bảng, giải thích phía luật Việt Nam, những gì thay đổi khi phải chọn một quốc tịch, và cách đưa yếu tố này vào quyết định chọn nước ngay từ đầu.
Hai phía của cùng một câu hỏi
Có hai bộ luật cùng quyết định bạn có giữ được hai quốc tịch hay không. Bộ thứ nhất là luật của nước bạn nhập tịch: nước đó có bắt bạn chứng minh đã thôi quốc tịch cũ trước hoặc sau khi nhập tịch không. Bộ thứ hai là luật của Việt Nam: khi bạn có quốc tịch nước khác, Việt Nam có coi bạn vẫn là công dân không. Chỉ khi cả hai phía cùng cho phép, bạn mới thật sự có hai quốc tịch được cả hai nước thừa nhận.
Phía nước định cư là phía hay bị hiểu sai. Nhiều người nghĩ "nước phát triển nào cũng cho hai quốc tịch", nhưng các nước người Việt đến nhiều như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore lại có chính sách chặt. Ở châu Âu, mỗi nước một luật: Đức đã đổi hẳn từ ngày 27/6/2024, cho phép giữ quốc tịch cũ, trong khi nước láng giềng Áo vẫn giữ nguyên tắc từ bỏ.
Ngoài ra còn một tầng thực tế: có nước không cấm hai quốc tịch nhưng trong lễ tuyên thệ lại có câu từ bỏ lòng trung thành với nước cũ, như Mỹ. Câu tuyên thệ đó không làm mất quốc tịch Việt Nam theo luật Việt Nam, và luật Mỹ cũng không đòi bạn làm thủ tục thôi quốc tịch nước khác. Hiểu đúng tầng này giúp tránh hoang mang không cần thiết.
Bảng các nước người Việt hay chọn
Bảng tóm tắt nguyên tắc chung với người nhập tịch thông thường. Mỗi nước có ngoại lệ (kết hôn, người tài năng, người từ nước không cho thôi quốc tịch...) và luật có thể đổi, cần kiểm cổng di trú, quốc tịch chính thức của từng nước.
| Nước | Người nhập tịch giữ quốc tịch cũ? | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mỹ | Có | Luật không cấm; công dân Mỹ phải dùng hộ chiếu Mỹ khi ra vào Mỹ |
| Canada | Có | Cho phép từ năm 1977 |
| Úc | Có | Cho phép từ năm 2002 |
| New Zealand, Anh | Có | Không đòi từ bỏ |
| Pháp, Ý, Bồ Đào Nha | Có | Không đòi từ bỏ; thời gian và điều kiện nhập tịch khác nhau từng nước |
| Đức | Có, từ 27/6/2024 | Trước đó người ngoài EU thường phải từ bỏ |
| Hà Lan, Áo | Thường không | Phải từ bỏ, trừ một số ngoại lệ hẹp |
| Tây Ban Nha | Thường không | Ngoại lệ cho công dân một số nước có quan hệ lịch sử; người Việt không thuộc nhóm này |
| Nhật Bản | Không | Nhập tịch đòi mất quốc tịch cũ |
| Singapore | Không | Người trưởng thành không được giữ quốc tịch khác |
| Hàn Quốc | Hạn chế | Thường phải từ bỏ; một số diện như kết hôn, nhân tài được cam kết không sử dụng quốc tịch nước ngoài |
| Các nước quốc tịch đầu tư Caribe | Có | Không đòi từ bỏ quốc tịch cũ |
Một quy luật dễ thấy: các nước nhận nhập cư lâu đời bằng diện thường trú (Mỹ, Canada, Úc, NZ) đều cho hai quốc tịch; các nước châu Á đông dân và một số nước châu Âu nhỏ vẫn coi một quốc tịch là nguyên tắc.
Phía Việt Nam: nhập tịch nước khác không tự động mất quốc tịch
Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008 giữ nguyên tắc một quốc tịch nhưng có ngoại lệ, và quan trọng hơn: công dân Việt Nam có thêm quốc tịch nước ngoài không vì thế mà mất quốc tịch Việt Nam. Quốc tịch Việt Nam chỉ mất trong các trường hợp luật liệt kê, phổ biến nhất là được Chủ tịch nước cho thôi quốc tịch theo đơn của chính người đó, ngoài ra là bị tước hoặc huỷ quyết định nhập quốc tịch trong những trường hợp đặc biệt.
Vì vậy, khi nhập tịch Mỹ, Canada, Úc, bạn thường giữ được cả hai: nước định cư không đòi bỏ, Việt Nam không tự động gạch tên. Trên thực tế, người có hai quốc tịch nên giữ giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam còn hiệu lực (hộ chiếu Việt Nam, giấy khai sinh, căn cước) và cập nhật hộ tịch như kết hôn, sinh con ở nước ngoài để quyền công dân không bị đứt quãng về giấy tờ.
Luật Quốc tịch đã được sửa đổi một số lần, trong đó lần sửa năm 2025 nới điều kiện nhập và trở lại quốc tịch Việt Nam trong một số trường hợp. Chi tiết từng trường hợp cần đọc văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại, không nên dựa vào bài viết cũ.
Khi nước định cư bắt từ bỏ: những gì thay đổi
Thủ tục thôi quốc tịch Việt Nam. Nước như Nhật Bản, Singapore thường yêu cầu bằng chứng đã thôi quốc tịch gốc. Bạn phải nộp đơn xin thôi quốc tịch Việt Nam, thường qua cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, chờ quyết định cho phép. Thời gian xét có thể dài, nên cần tính vào lộ trình nhập tịch.
Tư cách khi về Việt Nam. Sau khi thôi quốc tịch, bạn là người nước ngoài gốc Việt: vào Việt Nam bằng hộ chiếu nước ngoài, cần thị thực hoặc giấy miễn thị thực dành cho người gốc Việt theo quy định từng thời kỳ, muốn ở lâu phải có thẻ tạm trú.
Nhà đất và thừa kế. Quyền sở hữu nhà, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất của người gốc Việt định cư ở nước ngoài bị giới hạn hơn công dân trong nước, theo Luật Đất đai 2024 và Luật Nhà ở 2023. Gia đình có tài sản lớn ở Việt Nam nên rà lại cách đứng tên trước khi quyết định nhập tịch một nước bắt từ bỏ.
Doanh nghiệp, đầu tư. Người nước ngoài góp vốn, làm chủ doanh nghiệp tại Việt Nam chịu thủ tục đầu tư nước ngoài ở một số ngành, khác hẳn công dân. Chủ doanh nghiệp nên tính kỹ phần này.
Trở lại quốc tịch Việt Nam. Luật có thủ tục trở lại quốc tịch Việt Nam, nhưng nếu nước định cư không cho hai quốc tịch thì việc trở lại có thể làm bạn mất quốc tịch nước kia. Đây không phải đường đi vòng để giữ cả hai.
Có hai quốc tịch trong thực tế: những điều cần biết
Ra vào mỗi nước bằng hộ chiếu của chính nước đó. Công dân Mỹ phải dùng hộ chiếu Mỹ khi ra vào Mỹ. Với Việt Nam, người có hai quốc tịch được chọn hộ chiếu khi xuất nhập cảnh nhưng nên nhất quán giữa lúc vào và lúc ra, tránh vướng ở cửa khẩu.
Bảo hộ lãnh sự bị giới hạn. Khi bạn đang ở Việt Nam, nhà chức trách Việt Nam có thể coi bạn chủ yếu là công dân Việt Nam, và khả năng can thiệp của lãnh sự nước kia bị hạn chế. Điều ngược lại cũng đúng ở nước định cư.
Nghĩa vụ công dân hai phía. Thuế, nghĩa vụ quân sự ở một số nước, khai báo tài sản: mỗi nước áp nghĩa vụ theo luật riêng. Công dân Mỹ, như đã biết, khai thuế Mỹ dù sống ở đâu.
Giấy tờ hộ tịch. Kết hôn, sinh con, ly hôn ở nước ngoài nên được ghi chú vào hộ tịch Việt Nam. Thiếu bước này, các giao dịch sau đó ở Việt Nam như thừa kế, mua bán nhà đất hay cấp hộ chiếu cho con thường bị kéo dài.
Con sinh ra ở nước ngoài. Con của công dân Việt Nam sinh ở nước ngoài có thể có quốc tịch Việt Nam theo cha mẹ nếu được đăng ký; quy định về sự thoả thuận của cha mẹ khi chọn quốc tịch cho con cần kiểm cụ thể.
Đưa yếu tố quốc tịch vào quyết định chọn nước
Nếu giữ quốc tịch Việt Nam là ưu tiên của gia đình, hãy kiểm từ trước khi chọn diện, không phải đến lúc đủ năm nhập tịch mới tìm hiểu.
- Liệt kê tài sản, doanh nghiệp, quyền lợi ở Việt Nam mà gia đình muốn giữ lâu dài, và người đứng tên từng tài sản.
- Với mỗi nước đang cân nhắc, tra luật quốc tịch hiện hành trên cổng chính thức: người nhập tịch có phải từ bỏ quốc tịch cũ không, ngoại lệ có áp cho trường hợp của bạn không.
- Nếu nước đó bắt từ bỏ, xác định bạn có thật sự cần nhập tịch không, hay thường trú dài hạn đã đủ cho mục tiêu của gia đình.
- Kiểm phía Việt Nam: giấy tờ chứng minh quốc tịch còn đủ, hộ tịch đã ghi chú các sự kiện ở nước ngoài.
- Với con cái, cân nhắc riêng: con có thể có lựa chọn khác cha mẹ, nhất là khi con sẽ sống lâu dài ở nước định cư.
Một gia đình định cư Nhật Bản theo diện lao động kỹ năng có thể sống lâu dài với tư cách vĩnh trú mà không nhập tịch, và vẫn là công dân Việt Nam. Ngược lại, gia đình chọn Mỹ hay Canada thường nhập tịch mà không phải đánh đổi gì phía Việt Nam. Hai lựa chọn đều hợp lý, miễn là biết trước.
Ba gia đình giả định, ba cách xử lý
Ví dụ giả định thứ nhất: một kỹ sư sang Nhật theo visa kỹ sư, sau mười năm đủ điều kiện vĩnh trú và cân nhắc nhập tịch. Anh còn nhà đất đứng tên và một phần vốn trong công ty gia đình ở Việt Nam. Nhập tịch Nhật đòi thôi quốc tịch Việt Nam, kéo theo việc rà lại toàn bộ quyền với tài sản. Anh chọn dừng ở vĩnh trú: vẫn sống, làm việc lâu dài ở Nhật, vẫn là công dân Việt Nam, đổi lại không có hộ chiếu Nhật và phải giữ điều kiện cư trú.
Ví dụ giả định thứ hai: một gia đình định cư Mỹ diện bảo lãnh, sau 5 năm nhập tịch. Họ không phải làm thủ tục gì với phía Việt Nam để giữ quốc tịch, chỉ cần giữ hộ chiếu Việt Nam còn hạn, ghi chú hộ tịch cho con sinh ở Mỹ, và dùng hộ chiếu Mỹ khi ra vào Mỹ. Nghĩa vụ thêm vào là khai thuế Mỹ hằng năm dù sau này có về Việt Nam sống.
Ví dụ giả định thứ ba: một phụ nữ kết hôn với công dân Hàn Quốc, định nhập tịch Hàn. Diện kết hôn của Hàn có thể cho cam kết không sử dụng quốc tịch nước ngoài thay vì phải thôi hẳn. Phía Việt Nam vẫn coi chị là công dân. Tuy vậy, khi ở Hàn, chị chỉ được dùng tư cách công dân Hàn. Trường hợp này cho thấy cùng một nước, các diện nhập tịch có thể xử lý khác nhau, nên phải đọc quy định của đúng diện.
Điểm chung của ba ví dụ: quyết định nằm ở mục tiêu của gia đình với tài sản và nơi sống lâu dài, không chỉ ở hộ chiếu nào mạnh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nhập tịch Mỹ có mất quốc tịch Việt Nam không?
Theo luật Việt Nam, không tự động mất. Câu tuyên thệ nhập tịch Mỹ không phải là thủ tục thôi quốc tịch Việt Nam. Bạn chỉ mất quốc tịch Việt Nam khi xin thôi và được chấp thuận, hoặc rơi vào các trường hợp đặc biệt luật quy định.
Nhập tịch Đức bây giờ có phải bỏ quốc tịch Việt Nam không?
Từ ngày 27/6/2024, luật quốc tịch mới của Đức cho phép người nhập tịch giữ quốc tịch cũ, nên người Việt không còn bắt buộc phải thôi quốc tịch Việt Nam. Điều kiện về thời gian cư trú, ngôn ngữ, tự trang trải vẫn phải đáp ứng và nên kiểm lại ở thời điểm nộp.
Đã thôi quốc tịch Việt Nam để nhập tịch Nhật, có mua nhà ở Việt Nam được không?
Bạn khi đó là người nước ngoài gốc Việt. Quyền sở hữu nhà ở có nhưng theo các điều kiện, giới hạn dành cho đối tượng này trong Luật Nhà ở và Luật Đất đai hiện hành, hẹp hơn công dân trong nước. Nên hỏi luật sư Việt Nam trước khi giao dịch lớn.
Có thể giấu quốc tịch Việt Nam khi nhập tịch nước bắt từ bỏ không?
Không nên và không được. Khai không trung thực trong hồ sơ nhập tịch có thể dẫn tới huỷ quốc tịch đã cấp, kéo theo hệ quả nặng về cư trú. Nếu muốn giữ quốc tịch Việt Nam, hãy chọn nước cho phép hai quốc tịch hoặc dừng ở mức thường trú.
Thường trú lâu dài mà không nhập tịch có bất lợi gì?
Bạn không có quyền bầu cử, có thể bị giới hạn ở một số công việc nhà nước, phải giữ điều kiện cư trú để không mất thẻ, và hộ chiếu Việt Nam không mạnh bằng hộ chiếu nước định cư khi đi lại. Đổi lại, bạn giữ nguyên quyền công dân Việt Nam.
Con sinh ở Mỹ có tự động có quốc tịch Việt Nam không?
Con sinh ở Mỹ có quốc tịch Mỹ theo nơi sinh. Quốc tịch Việt Nam của con phụ thuộc vào cha mẹ và việc đăng ký khai sinh với cơ quan đại diện Việt Nam theo quy định. Nếu muốn con có cả hai, nên làm khai sinh tại cơ quan đại diện sớm.