Gia đình có một người bệnh nặng, bệnh mạn tính hay khuyết tật thường nghĩ cửa định cư đã đóng. Điều đó không đúng, nhưng cũng không sai hoàn toàn: câu trả lời phụ thuộc rất nhiều vào nước và diện bạn chọn. Mỹ xét sức khoẻ chủ yếu theo nhóm bệnh liên quan tới sức khoẻ cộng đồng và hành vi gây hại, và xét khả năng tự lo tài chính bằng cam kết bảo trợ. Canada, Úc, New Zealand thì ngoài nhóm đó còn xét chi phí mà người xin dự kiến gây ra cho hệ thống y tế và dịch vụ công.
Vì vậy cùng một em bé khuyết tật, cùng một người cha có bệnh thận, có thể gần như không vướng ở diện này nhưng rất khó ở diện kia. Bài này so cơ chế xét sức khoẻ của bốn nước, diện nào có miễn trừ, và cách gia đình chuẩn bị hồ sơ y tế cho trung thực mà không tự loại mình quá sớm. Ngưỡng chi phí và danh sách diện được miễn đổi theo năm; Úc điều chỉnh ngưỡng chi phí đáng kể năm 2025. Mọi chi tiết cần kiểm trên trang chính thức và hỏi người đại diện được cấp phép cho hồ sơ cụ thể.
Bốn nước xét sức khoẻ di trú theo hai câu hỏi khác nhau
Câu hỏi thứ nhất: người này có gây nguy hiểm cho sức khoẻ cộng đồng không. Câu hỏi thứ hai: người này có tốn của hệ thống công quá mức không. Các nước khác nhau ở câu thứ hai.
| Nước | Nguy cơ cộng đồng | Gánh nặng chi phí cho nhà nước |
|---|---|---|
| Mỹ | Bệnh truyền nhiễm có ý nghĩa sức khoẻ cộng đồng, thiếu tiêm chủng bắt buộc, rối loạn thể chất hoặc tâm thần kèm hành vi gây hại, lạm dụng chất | Không xét chi phí y tế theo ngưỡng; xét khả năng trở thành gánh nặng công qua cam kết bảo trợ tài chính và hoàn cảnh chung |
| Canada | Có | Có: "nhu cầu quá mức" khi chi phí y tế và dịch vụ xã hội dự kiến vượt ngưỡng tính theo chi phí bình quân đầu người, ngưỡng được nâng lên gấp ba từ năm 2018 |
| Úc | Có | Có: chi phí dự kiến vượt "ngưỡng chi phí đáng kể" do Bộ Nội vụ quy định, điều chỉnh năm 2025; một số visa có miễn trừ sức khoẻ |
| New Zealand | Có | Có: tiêu chuẩn sức khoẻ chấp nhận được, xét chi phí cao và nhu cầu dịch vụ khan hiếm; một số diện có miễn trừ y tế |
Đọc bảng sẽ thấy vì sao Mỹ thường là nước "dễ thở" hơn với gia đình có người khuyết tật mà không có bệnh truyền nhiễm hay hành vi gây hại: luật Mỹ không loại người chỉ vì chi phí điều trị cao. Nhưng ở Mỹ, gánh nặng chi phí y tế lại dồn về gia đình, vì không có y tế công toàn dân.
Canada: nhu cầu quá mức và các diện được miễn
Canada xét hai thứ khi tính nhu cầu quá mức: chi phí y tế và dịch vụ xã hội dự kiến trong một khoảng thời gian, so với ngưỡng mà chính phủ công bố hằng năm, và việc người xin có làm tăng thời gian chờ dịch vụ khan hiếm hay không. Từ năm 2018, Canada nâng ngưỡng lên gấp ba lần mức cũ và bỏ một số dịch vụ như giáo dục đặc biệt khỏi phép tính, nên nhiều trường hợp khuyết tật nhẹ và vừa không còn vướng như trước.
Quan trọng hơn, nhu cầu quá mức không áp dụng cho một số diện: vợ chồng, bạn đời và con phụ thuộc được bảo lãnh theo diện gia đình, người tị nạn và người được bảo vệ. Nghĩa là một người Canada bảo lãnh vợ có bệnh mạn tính hay con có khuyết tật thường không bị loại vì chi phí y tế. Ngược lại, diện tay nghề Express Entry, PNP, doanh nhân đều chịu phép tính này cho cả đương đơn chính lẫn người đi kèm, kể cả người phụ thuộc không đi cùng.
Khi cán bộ nghi ngờ nhu cầu quá mức, Canada gửi thư công bằng thủ tục cho người xin, cho cơ hội nộp thêm bằng chứng và kế hoạch giảm thiểu, ví dụ cam kết tự chi trả dịch vụ không thuộc bảo hiểm công, bảo hiểm tư, mạng lưới hỗ trợ của gia đình. Một kế hoạch giảm thiểu có số liệu cụ thể, có báo giá, có xác nhận của chuyên gia điều trị thường có sức nặng hơn nhiều so với một lá thư cam kết chung.
Úc và New Zealand: một người không đạt có thể kéo cả nhà
Úc có nguyên tắc thường được gọi là "một người không đạt, cả nhà không đạt": ở nhiều visa, nếu một thành viên gia đình không đáp ứng yêu cầu sức khoẻ, kể cả người không đi cùng, thì cả hồ sơ có thể bị từ chối. Cán bộ y tế của Bộ Nội vụ đánh giá chi phí dự kiến cho y tế và dịch vụ cộng đồng, so với ngưỡng chi phí đáng kể. Người có tình trạng ổn định, chi phí thấp có thể vẫn đạt; người cần điều trị dài hạn tốn kém như lọc máu, một số bệnh ung thư đang điều trị, khuyết tật cần hỗ trợ cao thường vượt ngưỡng.
Một số visa của Úc có miễn trừ sức khoẻ, thường là các diện vợ chồng, con, một số diện chủ bảo lãnh và diện nhân đạo. Khi có miễn trừ, cán bộ xem xét các yếu tố bù trừ: chi phí có thể giảm nhờ bảo hiểm tư, gia đình có thu nhập và tài sản tự chi trả, người xin có đóng góp kinh tế cho Úc. Diện tay nghề tự nộp như 189 thường không có miễn trừ, nên gia đình có người vượt ngưỡng ở diện này gần như hết đường.
New Zealand có tiêu chuẩn sức khoẻ chấp nhận được, xét chi phí cao và nhu cầu dịch vụ khan hiếm; một số diện có miễn trừ y tế. Cách tiếp cận gần với Úc, nhưng danh sách bệnh và ngưỡng khác. Gia đình cân nhắc Úc và New Zealand nên có ý kiến của bác sĩ điều trị về chi phí điều trị dài hạn trước khi chọn diện.
Mỹ: sức khoẻ ít vướng, nhưng tài chính và bảo hiểm là bài toán thật
Khám sức khoẻ. Người xin visa định cư khám với bác sĩ do Lãnh sự quán chỉ định, kiểm bệnh truyền nhiễm, tiêm chủng, tình trạng tâm thần kèm hành vi gây hại và lạm dụng chất. Khuyết tật về vận động, trí tuệ hay bệnh mạn tính không lây không tự động là lý do không cho nhập cảnh.
Cam kết bảo trợ. Ở diện gia đình, người bảo lãnh ký cam kết bảo trợ tài chính, chịu trách nhiệm pháp lý về việc người được bảo lãnh không phải dựa vào một số trợ cấp công theo điều kiện luật. Với người được bảo lãnh có nhu cầu y tế lớn, cán bộ có thể xem kỹ khả năng tài chính của người bảo trợ và gia đình.
Chi phí sau khi sang. Không có y tế công toàn dân, người mới sang phải có bảo hiểm qua chủ lao động hoặc tự mua; quyền dùng các chương trình công như Medicaid với người nhập cư mới có điều kiện theo thời gian và theo tiểu bang. Gia đình có con khuyết tật được hưởng giáo dục đặc biệt trong trường công theo luật liên bang, nhưng chi phí trị liệu, thiết bị, chăm sóc có thể rất lớn nếu bảo hiểm không chi trả.
Ví dụ giả định: một gia đình, ba lựa chọn
Ví dụ giả định. Gia đình chị Thu có con trai tám tuổi mắc rối loạn phổ tự kỷ mức vừa, cần trị liệu ngôn ngữ và hỗ trợ trong lớp. Chồng là kỹ sư có điểm đủ cho diện tay nghề Úc và Canada; em gái chị là công dân Mỹ.
Ở Úc diện 189, con trai là người phụ thuộc phải đạt yêu cầu sức khoẻ; nếu chi phí dịch vụ hỗ trợ khuyết tật dự kiến vượt ngưỡng, hồ sơ cả nhà có thể không đạt và diện này không có miễn trừ. Ở Canada diện Express Entry, con cũng chịu phép tính nhu cầu quá mức, nhưng vì ngưỡng cao hơn trước và giáo dục đặc biệt không còn tính vào, hồ sơ có thể vẫn đạt; nếu cán bộ gửi thư công bằng thủ tục, gia đình có cơ hội nộp kế hoạch giảm thiểu. Ở Mỹ, em gái chị bảo lãnh chị theo diện anh chị em F4 thì không vướng chuyện chi phí y tế, nhưng hàng chờ F4 cho người sinh tại Việt Nam tính bằng hơn chục năm, con trai có thể qua mốc 21 tuổi trước khi tới lượt.
Gia đình chị Thu vì vậy có thể ưu tiên Canada, chuẩn bị sẵn hồ sơ y tế đầy đủ và kế hoạch giảm thiểu, song song giữ hồ sơ F4 như một đường dài. Đây là ví dụ để thấy cách các cơ chế va nhau, không phải đánh giá cho một hồ sơ thật; mỗi trường hợp cần ý kiến bác sĩ điều trị và người đại diện được cấp phép.
Chuẩn bị hồ sơ y tế trung thực mà không tự loại mình
Nhiều gia đình mắc một trong hai lỗi: giấu bệnh, hoặc tự cho là không có cửa mà không thử. Cả hai đều có thể tránh.
- Không giấu. Khai sai về sức khoẻ, kể cả qua việc không nộp hồ sơ bệnh án đã có, là khai sai trong hồ sơ di trú, hậu quả thường nặng hơn nhiều so với việc bị từ chối vì sức khoẻ.
- Xin bác sĩ điều trị một bản tóm tắt bằng tiếng Anh: chẩn đoán, mức độ, tình trạng hiện tại, điều trị đang dùng, tiên lượng, nhu cầu dịch vụ dự kiến trong năm năm tới. Bản tóm tắt cụ thể giúp cán bộ y tế đánh giá đúng thay vì giả định trường hợp xấu nhất.
- Tra ngưỡng chi phí hiện hành của nước định nộp và hỏi chuyên gia về chi phí điều trị tương ứng ở nước đó, để biết mình đứng gần hay xa ngưỡng.
- Ưu tiên diện có miễn trừ hoặc không xét chi phí nếu có: diện vợ chồng, con của Canada; các diện có miễn trừ sức khoẻ của Úc; diện gia đình của Mỹ.
- Chuẩn bị kế hoạch giảm thiểu có số liệu: bảo hiểm tư, khả năng tự chi trả, người trong gia đình cam kết chăm sóc, kế hoạch học tập hoặc việc làm của người có bệnh nếu phù hợp.
Với những trường hợp bệnh tiến triển, thời điểm cũng quan trọng: bệnh được kiểm soát tốt lúc khám sức khoẻ thường được đánh giá khác với lúc đang điều trị tích cực. Hãy bàn với bác sĩ điều trị trước khi lên lịch nộp.
Câu hỏi thường gặp
Con bị khuyết tật có định cư Canada theo diện tay nghề được không?
Có thể, tuỳ chi phí dự kiến so với ngưỡng nhu cầu quá mức. Từ năm 2018, Canada nâng ngưỡng và bỏ giáo dục đặc biệt khỏi phép tính, nên nhiều trường hợp khuyết tật nhẹ và vừa vẫn đạt. Nếu cán bộ nghi ngờ, bạn sẽ nhận thư công bằng thủ tục và có cơ hội nộp kế hoạch giảm thiểu.
Người nhiễm HIV có bị cấm nhập cư Mỹ không?
Không. Mỹ đã bỏ HIV khỏi danh sách bệnh truyền nhiễm làm lý do không cho nhập cảnh từ năm 2010. Người xin vẫn khám sức khoẻ như bình thường. Ở các nước khác, HIV có thể được xét trong phần chi phí y tế dự kiến tuỳ quy định từng nước.
Người không đi cùng có phải khám sức khoẻ trong hồ sơ Úc không?
Ở nhiều visa của Úc, thành viên gia đình không đi cùng vẫn có thể phải đáp ứng yêu cầu sức khoẻ, và nếu người đó không đạt có thể ảnh hưởng tới cả hồ sơ. Yêu cầu cụ thể theo từng loại visa, cần kiểm trên immi.homeaffairs.gov.au trước khi nộp.
Bị từ chối vì sức khoẻ có nộp lại được không?
Được, nếu hoàn cảnh thay đổi như bệnh được kiểm soát, chi phí thấp đi, hoặc chọn diện có miễn trừ. Hãy đọc kỹ lý do từ chối, xin ghi chú của cán bộ nếu nước đó cho phép, và chỉ nộp lại khi có thông tin mới thật sự, không nộp lại nguyên hồ sơ cũ.
Bệnh tiểu đường, huyết áp có làm hồ sơ định cư bị từ chối không?
Trong đa số trường hợp, tiểu đường, huyết áp được kiểm soát tốt không làm hồ sơ bị từ chối, vì chi phí điều trị thấp so với ngưỡng. Biến chứng nặng như suy thận cần lọc máu thì khác. Hãy mang theo kết quả xét nghiệm gần nhất và đơn thuốc khi đi khám sức khoẻ di trú.
Có nên khám sức khoẻ trước khi nộp hồ sơ để biết mình có đạt không?
Bạn có thể khám tổng quát với bác sĩ riêng để biết tình trạng, nhưng kết quả khám di trú chỉ do bác sĩ được chỉ định thực hiện và cán bộ y tế của nước đó đánh giá. Khám trước giúp chuẩn bị hồ sơ bệnh án và kế hoạch giảm thiểu, không thay được kết luận chính thức.