Khi visa thường trú Úc được cấp lúc bạn đang ở Việt Nam, thư cấp visa có một dòng mà nhiều người đọc lướt: ngày phải nhập cảnh Úc chậm nhất, thường ghi là "must not arrive after". Đó là ngày nhập cảnh đầu tiên (initial entry date). Mỗi người có tên trên visa phải đặt chân vào Úc trước ngày này. Lỡ hạn có thể khiến visa bị xem xét huỷ — một kết cục đau đớn sau nhiều năm làm hồ sơ.
Bài này giải thích hạn nhập cảnh đầu tiên được đặt ra thế nào, quy tắc cho từng thành viên gia đình, "chuyến kích hoạt" nên làm gì và không cần làm gì, những thay đổi giữa ngày cấp visa và ngày bay mà bạn phải báo Bộ, cùng việc cần làm nếu biết trước sẽ trễ. Áp dụng cho các visa thường trú cấp ngoài Úc như tay nghề 189, 190, chủ lao động 186, vợ chồng 100, cha mẹ 103, 143, và nguyên tắc tương tự cho visa tạm trú dẫn tới thường trú như 491, 494, 309.
Hạn nhập cảnh đầu tiên từ đâu ra
Visa được cấp dựa trên kết quả khám sức khoẻ và lý lịch tư pháp của bạn tại một thời điểm. Hai loại giấy này đều có "tuổi thọ" với Bộ Nội vụ. Vì vậy hạn nhập cảnh đầu tiên thường được tính từ ngày khám sức khoẻ hoặc ngày cấp lý lịch tư pháp sớm nhất trong gia đình, cộng thêm một khoảng thời gian, phổ biến là khoảng mười hai tháng. Đây là thông lệ, không phải công thức cố định; ngày chính xác luôn ghi trong thư cấp visa.
Hệ quả thực tế: hạn của bạn có thể ngắn hơn bạn tưởng. Một gia đình khám sức khoẻ tháng 1, hồ sơ được cấp tháng 9 cùng năm, thì hạn nhập cảnh có thể chỉ còn khoảng bốn tháng sau ngày cấp. Ngược lại, gia đình khám sức khoẻ ngay trước khi được cấp có thể có gần một năm. Nhiều người lên kế hoạch "được cấp visa rồi từ từ thu xếp một năm" và bị bất ngờ khi đọc thư cấp.
Vì vậy, ngay khi nhận thư cấp visa, việc đầu tiên là tìm dòng hạn nhập cảnh của từng người, ghi vào lịch, và lập kế hoạch ngược từ ngày đó: vé máy bay, công việc ở Việt Nam, trường học của con, nhà cửa. Những việc như bán nhà, chuyển tiền, kết thúc hợp đồng có thể làm sau chuyến kích hoạt.
Quy tắc cho từng thành viên gia đình
Mỗi người tự nhập cảnh trước hạn. Visa thường trú cấp cho cả gia đình nhưng mỗi người có visa riêng và phải tự đặt chân vào Úc trước hạn. Người đứng đơn chính vào mà vợ, con chưa vào thì visa của vợ con vẫn chưa được "kích hoạt", và hạn của họ vẫn đang chạy.
Trẻ em cũng phải vào. Bé một tuổi cũng là một người có visa. Gia đình để con ở với ông bà cho tới khi ổn định rồi mới đón sang phải bảo đảm con vào Úc trước hạn ghi trên visa của con.
Thứ tự nhập cảnh. Với phần lớn visa thường trú, thành viên gia đình không bắt buộc đi cùng chuyến với người đứng đơn chính. Tuy vậy, một số visa có điều kiện riêng; đọc kỹ điều kiện ghi trong thư cấp và nếu không chắc, hỏi Bộ hoặc đại lý di trú có đăng ký.
Người lớn tuổi đi kèm. Cha mẹ hay người thân phụ thuộc có tên trong hồ sơ cũng phải vào trước hạn, kể cả khi họ chỉ định sang ở lâu dài sau vài năm. Sức khoẻ người già có thể thay đổi nhanh; đừng để chuyến bay của họ sát hạn.
Nếu một thành viên không định sang Úc nữa — ví dụ con đã trưởng thành đổi ý muốn ở lại Việt Nam — đó là quyết định cá nhân của người đó, nhưng nên tìm hiểu hậu quả với visa của họ trước, vì một visa thường trú bỏ không dùng không thể "để dành" vô thời hạn.
Chuyến kích hoạt: làm gì khi đặt chân xuống
Nhiều gia đình làm một chuyến kích hoạt (validation trip): sang Úc ngắn ngày để kích hoạt visa trước hạn, rồi về Việt Nam thu xếp và sang hẳn sau. Về luật, visa thường trú không bắt bạn phải ở lại ngay sau lần nhập cảnh đầu tiên. Nhưng chuyến đi này nên được tận dụng cho vài việc mà bạn phải có mặt mới làm được, hoặc làm sớm thì đỡ mất thời gian về sau.
Những việc thường làm trong chuyến kích hoạt: đăng ký Medicare (cần có mặt và giấy tờ), mở tài khoản ngân hàng hoặc kích hoạt tài khoản đã mở từ Việt Nam, xin mã số thuế TFN, tìm hiểu khu vực định sống, xem trường cho con, gặp chủ nhà hoặc đại lý cho thuê nếu định thuê sẵn. Người có visa vùng 491 hay bang đề cử 190 nên xem lại cam kết sống ở bang hoặc vùng đã đề cử. Các bài về Medicare, TFN, mở tài khoản ngân hàng trên site có hướng dẫn chi tiết.
Ba điều cần biết về cái giá của chuyến kích hoạt. Thứ nhất, đồng hồ nhập tịch gần như chưa chạy: thời gian bạn quay về Việt Nam là vắng mặt khi tính điều kiện cư trú nhập quốc tịch. Thứ hai, quyền đi lại của visa thường trú là năm năm tính từ ngày cấp, không phải từ ngày nhập cảnh; gia đình ở Việt Nam quá lâu sau chuyến kích hoạt có thể phải xin visa hồi hương 155 để quay lại. Thứ ba, với visa có cam kết với bang hay vùng, việc không sang sống thật có thể ảnh hưởng tới hồ sơ về sau.
Những thay đổi giữa ngày cấp visa và ngày bay
Từ lúc được cấp tới lúc sang Úc có thể vài tháng, và đời sống không đứng yên. Một số thay đổi bắt buộc phải xử lý trước khi bay:
- Đổi hộ chiếu: visa Úc là visa điện tử gắn với số hộ chiếu. Làm hộ chiếu mới thì phải báo Bộ để cập nhật số hộ chiếu mới qua tài khoản trực tuyến hoặc mẫu đơn quy định, trước khi bay. Không cập nhật, hãng bay có thể từ chối cho lên máy bay vì hệ thống không thấy visa.
- Sinh con sau ngày cấp visa: em bé sinh ra ở ngoài Úc sau ngày cấp không tự động có visa của cha mẹ. Hỏi Bộ hoặc đại lý di trú về visa cho con trước khi lên kế hoạch bay — thường là một hồ sơ visa con riêng.
- Có thai trước khi được cấp: nếu bạn biết mình mang thai khi hồ sơ còn đang xét, báo Bộ để xử lý trước khi cấp, thay vì đợi sau.
- Kết hôn, ly hôn, đổi tên: các thay đổi hộ tịch phải được báo, vì có thể ảnh hưởng tư cách thành viên gia đình trong hồ sơ.
- Vướng vào vụ việc pháp lý: bị khởi tố, bị kết án sau ngày khai lý lịch có thể ảnh hưởng tới visa; cần tư vấn trước khi bay.
Trước ngày bay vài ngày, kiểm visa của từng người trên hệ thống VEVO với số hộ chiếu đang dùng. Nếu VEVO hiển thị đúng, hãng bay cũng thấy đúng. Mang theo bản in thư cấp visa để trình khi cần.
Biết trước sẽ trễ hạn, hoặc đã lỡ hạn
Nếu bạn biết trước một thành viên không thể sang kịp — bệnh nặng, đang điều trị, có lý do bất khả kháng — hãy liên hệ Bộ Nội vụ càng sớm càng tốt, trước khi hết hạn, trình bày lý do và giấy tờ chứng minh. Bộ không có nghĩa vụ phải gia hạn ngày nhập cảnh, và cách xử lý tuỳ trường hợp, nhưng trình bày trước hạn luôn tốt hơn giải thích sau khi đã lỡ.
Nếu đã lỡ hạn, visa có thể bị Bộ xem xét huỷ theo quy định về huỷ visa. Bạn thường sẽ được thông báo và có cơ hội giải trình. Đây là lúc nên có tư vấn của đại lý di trú có đăng ký hoặc luật sư di trú. Trong một số trường hợp, cách khắc phục có thể là nộp hồ sơ visa mới — đồng nghĩa với lệ phí mới, thời gian xét mới, và với visa tay nghề, phải đáp ứng lại điều kiện tuổi, điểm theo quy định tại thời điểm nộp lại.
Ví dụ giả định: gia đình chị Yến được cấp visa 190 tháng 6, hạn nhập cảnh tháng 11 cùng năm vì cả nhà khám sức khoẻ từ tháng 11 năm trước. Chị định đợi con học hết học kỳ một rồi bay vào tháng 1. Nếu không đọc kỹ thư cấp, cả gia đình đã lỡ hạn. Kế hoạch đúng: cả nhà làm chuyến kích hoạt mười ngày vào tháng 10 kỳ nghỉ giữa kỳ, đăng ký Medicare, mở tài khoản, xem trường; quay về cho con học hết học kỳ; sang hẳn tháng 1 trong khuôn khổ quyền đi lại năm năm.
Danh sách việc trước chuyến bay đầu tiên
Chuyến bay đầu tiên với visa thường trú, dù là chuyến kích hoạt hay chuyến sang hẳn, nên được chuẩn bị như một hồ sơ nhỏ. Những việc nhiều gia đình ước gì đã làm trước:
- Kiểm visa của từng người trên VEVO với đúng số hộ chiếu sẽ dùng để bay, in thư cấp visa và để một bản trong điện thoại.
- Mang giấy tờ gốc: khai sinh, kết hôn, bằng cấp, bảng điểm, giấy xác nhận kinh nghiệm, sổ tiêm chủng của con, hồ sơ bệnh án nếu có bệnh mãn tính — kèm bản dịch nếu đã làm. Nhiều thủ tục ở Úc đòi bản gốc để đối chiếu.
- Thuốc men: mang thuốc đang dùng với lượng hợp lý, để trong bao bì gốc, kèm đơn hoặc giấy của bác sĩ ghi bằng tiếng Anh nếu được. Một số loại thuốc bị hạn chế mang vào Úc.
- Tiền mặt: Úc yêu cầu khai báo khi mang tiền mặt từ khoảng mười nghìn đô la Úc trở lên hoặc tương đương bằng ngoại tệ khác; khoản lớn nên chuyển qua ngân hàng theo đúng quy định của Việt Nam.
- Thực phẩm và đồ dùng: khai báo đúng trên phiếu nhập cảnh; nhiều món quen thuộc của gia đình Việt bị hạn chế. Bài về mang đồ ăn vào Úc trên site có danh sách chi tiết.
- Bằng lái xe: mang bằng lái Việt Nam và tìm hiểu quy định đổi bằng của bang nơi bạn sẽ sống, vì người có thường trú thường phải đổi bằng trong một thời hạn nhất định.
- Chỗ ở những tuần đầu và địa chỉ liên lạc để điền vào các đơn đăng ký Medicare, ngân hàng, thuế.
Với chuyến kích hoạt, danh sách này có thể gọn hơn, nhưng giấy tờ gốc cho Medicare, ngân hàng và hộ chiếu đúng số vẫn là bắt buộc.
Câu hỏi thường gặp
Ngày nhập cảnh đầu tiên ghi ở đâu trong giấy tờ visa?
Trong thư cấp visa, thường ở phần thông tin visa của từng người với dòng ghi ngày phải nhập cảnh chậm nhất. Mỗi thành viên có thư hoặc phần thông tin riêng. Bạn cũng có thể kiểm thông tin visa của từng người qua hệ thống VEVO bằng số hộ chiếu đang dùng.
Có bắt buộc phải ở lại Úc sau lần nhập cảnh đầu tiên không?
Visa thường trú không bắt buộc bạn ở lại ngay. Tuy vậy, thời gian ở ngoài Úc không được tính cho điều kiện cư trú khi nhập quốc tịch, quyền đi lại có hạn năm năm từ ngày cấp, và visa có cam kết với bang hay vùng đòi bạn sống thật ở đó.
Người đứng đơn chính chưa sang thì vợ con có vào trước được không?
Với phần lớn visa thường trú, thành viên gia đình có thể nhập cảnh trước hoặc sau người đứng đơn chính, miễn là trước hạn ghi trên visa của từng người. Một số visa có điều kiện riêng, nên đọc kỹ thư cấp và hỏi Bộ khi không chắc.
Đổi hộ chiếu mới sau khi được cấp visa thì visa có mất không?
Visa không mất, nhưng bạn phải báo Bộ để cập nhật số hộ chiếu mới trước khi bay, vì visa điện tử gắn với số hộ chiếu cũ. Không cập nhật, hãng bay có thể từ chối cho lên máy bay và biên phòng không thấy visa của bạn khi nhập cảnh.
Con sinh ra sau ngày cấp visa nhưng trước khi sang Úc thì sao?
Em bé sinh ở ngoài Úc sau ngày cấp không tự động có visa theo cha mẹ. Gia đình cần hỏi Bộ hoặc đại lý di trú có đăng ký về loại visa phù hợp cho con và thời gian xét, rồi tính lại kế hoạch bay của cả nhà theo hạn nhập cảnh của từng người.