Medicare là chương trình bảo hiểm y tế công của Úc: người có thường trú (PR) và công dân được đăng ký, sau đó khám bác sĩ gia đình, điều trị ở bệnh viện công và mua thuốc theo danh mục với chi phí được nhà nước trả toàn bộ hoặc một phần. Người mới nhận PR nên đăng ký càng sớm càng tốt sau khi tới Úc, vì Medicare không tự động kích hoạt theo visa.
Medicare không phải là "khám chữa gì cũng miễn phí". Nó không trả phần lớn chi phí nha khoa, kính mắt, xe cứu thương ở nhiều bang, và không bao người đang giữ hầu hết các visa tạm trú hay cha mẹ sang thăm bằng visa du lịch. Bài này đi qua ai được đăng ký, Medicare trả gì, khoảng trống nào cần bảo hiểm tư nhân bù, và các mốc liên quan tới thuế mà người mới hay bỏ sót.
Ai được đăng ký Medicare
Quyền đăng ký phụ thuộc tư cách cư trú, không phụ thuộc bạn đóng thuế hay chưa. Bảng dưới tóm các nhóm người Việt hay gặp, theo hiểu biết tính đến thời điểm viết; điều kiện chi tiết nằm trên trang của Services Australia.
| Tư cách | Đăng ký Medicare | Ghi chú |
|---|---|---|
| Công dân Úc | Được | Đăng ký một lần, giữ suốt đời |
| Thường trú (PR) | Được | Cần có mặt ở Úc khi đăng ký; mang hộ chiếu và giấy cấp visa |
| Đã nộp hồ sơ xin PR từ trong nước Úc | Có thể được, tuỳ diện và điều kiện | Ví dụ một số người nộp diện vợ chồng; có điều kiện về visa đang giữ và thời gian |
| Visa tạm trú (du học 500, lao động 482, 485…) | Thường không | Phải mua bảo hiểm y tế cho người nước ngoài theo điều kiện visa |
| Cha mẹ sang thăm bằng visa 600 hoặc visa cha mẹ tạm trú | Không | Việt Nam không có hiệp định chăm sóc y tế tương hỗ với Úc; cần bảo hiểm du lịch, bảo hiểm khách thăm |
Úc có hiệp định chăm sóc y tế tương hỗ với một số nước như Anh, Ireland, New Zealand, Ý, Hà Lan; công dân các nước này được Medicare bao một phần khi ghé Úc. Việt Nam không nằm trong nhóm này, nên người Việt sang thăm hoàn toàn tự lo chi phí y tế nếu không có bảo hiểm.
Đăng ký Medicare sau khi sang Úc: các bước
Người mới đến bằng visa thường trú có thể đăng ký ngay trong tuần đầu. Thứ tự dưới đây giúp tránh phải đi lại nhiều lần.
- Chuẩn bị hộ chiếu của mọi người trong gia đình, thông tin visa (thư cấp visa hoặc kết quả tra trên hệ thống VEVO), và một địa chỉ ở Úc để nhận thẻ.
- Điền đơn đăng ký Medicare của Services Australia; một đơn có thể gồm cả vợ chồng và con dưới 15 tuổi đi cùng.
- Nộp đơn theo cách Services Australia đang chấp nhận: tại trung tâm dịch vụ hoặc qua kênh trực tuyến nếu đủ điều kiện. Người mới đến thường được yêu cầu xuất trình giấy tờ gốc.
- Nhận số Medicare tạm ngay khi hồ sơ được duyệt; thẻ nhựa màu xanh lá gửi về địa chỉ sau đó. Có số là đã dùng được ở phòng khám.
- Tạo tài khoản myGov rồi liên kết Medicare để xem lịch sử khám, nhận tiền hoàn trực tiếp vào tài khoản ngân hàng.
- Đăng ký với một phòng khám bác sĩ gia đình (GP) gần nhà; GP là cửa đầu tiên để được giới thiệu sang bác sĩ chuyên khoa với mức được Medicare chi trả.
Nếu cần thông dịch, Úc có dịch vụ thông dịch qua điện thoại miễn phí cho nhiều dịch vụ công và nhiều phòng khám; bạn có quyền yêu cầu thông dịch tiếng Việt, không phải nhờ con nhỏ dịch chuyện sức khoẻ của người lớn.
Dùng hệ thống y tế Úc đúng cửa: GP, chuyên khoa, cấp cứu
Người Việt quen đi thẳng bệnh viện lớn hoặc tự tìm bác sĩ chuyên khoa. Ở Úc, cửa đầu tiên gần như luôn là bác sĩ gia đình (GP). GP khám, kê đơn, cho xét nghiệm, chụp chiếu, và viết giấy giới thiệu (referral) khi cần chuyên khoa. Không có giấy giới thiệu, bạn vẫn có thể khám chuyên khoa nhưng Medicare không hoàn tiền, nên chi phí cao hơn nhiều.
Nên chọn một GP cố định và quay lại người đó. Úc đã có cơ chế đăng ký với một phòng khám để được hưởng một số dịch vụ như khám từ xa dài hơn; quan trọng hơn, một GP biết rõ bệnh sử của cả nhà sẽ phát hiện vấn đề sớm hơn. Mang theo hồ sơ bệnh án, kết quả xét nghiệm, danh sách thuốc đang dùng từ Việt Nam, dịch sang tiếng Anh nếu được.
Khoa cấp cứu (Emergency Department) của bệnh viện công dành cho tình trạng nguy hiểm: đau ngực, khó thở, chấn thương nặng, trẻ sốt cao co giật. Người bệnh được phân loại theo mức nguy cấp, nên ca nhẹ có thể phải chờ nhiều giờ. Với bệnh không khẩn cấp ngoài giờ hành chính, nhiều khu có phòng khám ngoài giờ hoặc dịch vụ bác sĩ đến nhà; một số bang có trung tâm khám khẩn cấp không cần hẹn (urgent care).
Số khẩn cấp ở Úc là 000 (ba số không), dùng khi cần xe cứu thương, cứu hoả hay cảnh sát. Dạy cha mẹ lớn tuổi số này ngay ngày đầu, cùng cách nói địa chỉ nhà bằng tiếng Anh; tổng đài có thể nối thông dịch viên.
Medicare trả gì và không trả gì
Khám bác sĩ gia đình. Mỗi lần khám có một mức phí do nhà nước quy định (Medicare Benefits Schedule). Phòng khám tính đúng mức đó và thu thẳng từ Medicare gọi là bulk billing — bạn không phải trả gì. Phòng khám thu cao hơn thì bạn trả phần chênh (gap). Hỏi phòng khám trước khi đặt lịch.
Bác sĩ chuyên khoa. Cần giấy giới thiệu từ GP để được Medicare hoàn tiền. Bác sĩ chuyên khoa hay thu cao hơn mức quy định, nên phần tự trả có thể đáng kể.
Bệnh viện công. Bạn được điều trị nội trú là bệnh nhân công miễn phí, nhưng không chọn được bác sĩ, và phẫu thuật không khẩn cấp có danh sách chờ có khi khá lâu.
Thuốc kê đơn. Thuốc trong danh mục được trợ giá (Pharmaceutical Benefits Scheme, PBS) có giá trần mỗi lần mua; người có thẻ ưu đãi trả ít hơn. Thuốc ngoài danh mục thì trả đủ.
Những thứ thường không được trả. Nha khoa người lớn, kính mắt, phần lớn vật lý trị liệu, nắn khớp, châm cứu, phòng riêng ở bệnh viện tư, và xe cứu thương ở phần lớn bang. Queensland và Tasmania có chế độ xe cứu thương cho cư dân bang; các bang khác cần bảo hiểm xe cứu thương riêng hoặc trả theo hoá đơn.
Bảo hiểm tư nhân: khi nào cần, và hai mốc thuế người mới hay lỡ
Bảo hiểm y tế tư nhân ở Úc chia làm hai phần: hospital (điều trị nội trú ở bệnh viện tư hoặc bệnh nhân tư ở bệnh viện công, được chọn bác sĩ, chờ ngắn hơn) và extras (nha khoa, kính, vật lý trị liệu…). Nhiều gia đình mua extras vì chi phí răng miệng của trẻ và người lớn, còn hospital thì cân theo thu nhập và sức khoẻ.
Mốc thứ nhất là Medicare Levy Surcharge: người có thu nhập trên một ngưỡng mà không có bảo hiểm hospital tư nhân sẽ phải đóng thêm một khoản thuế khi khai thuế, bên cạnh khoản Medicare levy 2% thông thường. Ngưỡng thu nhập thay đổi theo năm tài chính và theo cá nhân hay gia đình; tra trên ato.gov.au trước mỗi năm tài chính.
Mốc thứ hai là Lifetime Health Cover: nếu bạn mua bảo hiểm hospital lần đầu sau tuổi 30, phí sẽ bị cộng thêm theo mỗi năm trễ (2% mỗi năm theo quy định hiện hành). Người mới định cư được một khoảng ân hạn tính từ lúc đủ điều kiện Medicare đầy đủ; mua trong khoảng đó thì không bị cộng. Rất nhiều người Việt ngoài 31 tuổi sang Úc không biết mốc này và lỡ hạn. Kiểm quy định chính xác trên privatehealth.gov.au.
Bảo hiểm tư nhân có thời gian chờ cho bệnh có sẵn và thai sản, thường tính bằng tháng. Nếu dự định sinh con ở bệnh viện tư, phải mua trước khá lâu. Đọc kỹ danh mục được bao (gold, silver, bronze, basic) thay vì chỉ so phí tháng.
Cha mẹ sang thăm hoặc sang ở cùng: chuyện bảo hiểm
Cha mẹ sang thăm bằng visa du lịch 600 thường phải cam kết tự lo chi phí y tế, và nhiều trường hợp visa có điều kiện phải giữ bảo hiểm y tế phù hợp suốt thời gian ở Úc. Một lần nhập viện ở Úc không có bảo hiểm có thể tốn số tiền rất lớn; bệnh viện sẽ gửi hoá đơn và khoản nợ y tế có thể ảnh hưởng tới các hồ sơ visa sau này.
Khi mua bảo hiểm cho cha mẹ, hãy đọc ba điểm: bệnh có sẵn (tiểu đường, huyết áp, tim mạch) có được bao không hay bị loại trừ; mức tối đa chi trả cho nhập viện; và bảo hiểm có đáp ứng đúng điều kiện ghi trên visa không. Bảo hiểm du lịch mua ở Việt Nam đôi khi không bao bệnh có sẵn hoặc giới hạn số ngày.
Với các diện visa cha mẹ dài hạn (tạm trú hoặc thường trú), điều kiện y tế, khám sức khoẻ và bảo hiểm phức tạp hơn và có quy định riêng. Chỉ khi cha mẹ có visa thường trú mới đăng ký được Medicare. Kiểm điều kiện cụ thể trên immi.homeaffairs.gov.au và đừng tin lời rằng "sang rồi sẽ được khám miễn phí".
Những hiểu lầm phổ biến về Medicare
"Có PR là có Medicare tự động." Không. Bạn phải đăng ký và thường phải có mặt ở Úc. Visa và Medicare là hai hệ thống khác nhau, do hai cơ quan khác nhau quản.
"Đi cấp cứu là miễn phí hết." Khoa cấp cứu bệnh viện công không thu phí người có Medicare, nhưng xe cứu thương thì tuỳ bang, và người không có Medicare sẽ nhận hoá đơn cho cả hai.
"Bác sĩ nào cũng bulk billing." Tỷ lệ phòng khám bulk billing khác nhau giữa các khu và thay đổi theo thời gian. Hỏi trước khi đặt lịch; ở một số khu, phòng khám có bác sĩ nói tiếng Việt vẫn bulk billing cho trẻ em và người có thẻ ưu đãi.
"Không bệnh thì không cần bảo hiểm tư nhân." Nếu thu nhập trên ngưỡng, không có bảo hiểm hospital có thể khiến bạn đóng thêm thuế; và mua muộn sau tuổi 30 bị cộng phí suốt nhiều năm. Quyết định nên dựa trên phép tính, không chỉ trên tình trạng sức khoẻ hiện tại.
"Ra nước ngoài lâu vẫn giữ Medicare như cũ." Medicare gắn với việc cư trú ở Úc. Đi vắng dài, nhất là sống chủ yếu ở Việt Nam, có thể làm phát sinh câu hỏi về quyền lợi; khi về lại Úc, liên hệ Services Australia để cập nhật.
Câu hỏi thường gặp
Người có visa du học Úc có được đăng ký Medicare không?
Thường là không. Du học sinh phải mua bảo hiểm y tế cho du học sinh nước ngoài (OSHC) trong suốt thời gian visa. Việt Nam không có hiệp định chăm sóc y tế tương hỗ với Úc, nên du học sinh Việt không được Medicare chi trả.
Đăng ký Medicare mất bao lâu?
Nếu đủ giấy tờ và đăng ký trực tiếp, bạn thường nhận số Medicare ngay hoặc trong thời gian ngắn, thẻ gửi về sau. Thời gian thực tế phụ thuộc kênh nộp và hồ sơ; kiểm hướng dẫn hiện hành trên trang của Services Australia.
Medicare có trả tiền khám răng không?
Với người lớn, phần lớn chi phí nha khoa không được Medicare trả. Trẻ em trong gia đình đủ điều kiện có thể được hỗ trợ qua một chương trình nha khoa trẻ em có giới hạn mức. Người lớn thường mua bảo hiểm extras hoặc dùng dịch vụ nha khoa công nếu đủ điều kiện.
Thẻ Medicare màu xanh lá và màu xanh dương khác nhau thế nào?
Thẻ xanh lá cấp cho người đủ điều kiện đầy đủ như công dân và thường trú. Thẻ xanh dương cấp tạm cho người có quyền lợi theo diện chờ hoặc theo hiệp định tương hỗ. Người Việt có PR sẽ nhận thẻ xanh lá.
Có nên mua bảo hiểm tư nhân ngay khi mới sang Úc không?
Tuỳ thu nhập và tuổi. Nếu trên 30 tuổi, nên tìm hiểu mốc Lifetime Health Cover để không bị cộng phí về sau. Nếu thu nhập trên ngưỡng Medicare Levy Surcharge, bảo hiểm hospital có thể rẻ hơn khoản thuế phải đóng thêm. Hãy tính trước khi quyết.
Cha mẹ sang thăm bị bệnh thì phải làm sao?
Gọi bác sĩ hoặc đưa tới khoa cấp cứu như bình thường, nhưng chi phí do gia đình hoặc bảo hiểm của cha mẹ trả. Vì vậy cần mua bảo hiểm phù hợp trước chuyến đi, đọc kỹ phần bệnh có sẵn, và mang theo hồ sơ bệnh án dịch sang tiếng Anh.