Ở Canada, mỗi người tự khai thuế thu nhập cá nhân theo năm dương lịch, nộp tờ khai cho Cơ quan Thuế Canada (CRA) chậm nhất ngày 30 tháng 4 năm sau; người tự kinh doanh được nộp tờ khai đến 15 tháng 6 nhưng vẫn phải nộp số thuế còn nợ trước 30 tháng 4. Vợ chồng khai riêng từng người, không khai chung một tờ như ở Mỹ.
Năm đầu của người mới đến có ba điểm đặc biệt: bạn chỉ là cư dân thuế từ ngày thiết lập ràng buộc cư trú ở Canada, thu nhập trước ngày đó không bị Canada đánh thuế nhưng vẫn phải khai để tính phúc lợi; tài sản mang theo được xem như mua lại theo giá thị trường ngày bạn thành cư dân; và tờ khai năm đầu là chìa khoá mở các khoản trợ cấp như trợ cấp nuôi con, tín dụng GST/HST.
Vì vậy, kể cả khi không có thu nhập ở Canada, bạn vẫn nên khai. Bài này giải thích từng điểm theo nguyên lý; mức thuế suất, ngưỡng tín dụng đổi theo năm, bạn tra trên canada.ca phần thuế.
Ngày bạn trở thành cư dân thuế: không phải lúc nào cũng là ngày landing
Luật thuế Canada không xét cư trú theo thẻ PR mà theo ràng buộc cư trú. Ràng buộc chính gồm nhà ở tại Canada (thuê hay mua), vợ hoặc chồng, người phụ thuộc sống ở Canada. Ràng buộc phụ gồm tài khoản ngân hàng, bảo hiểm y tế tỉnh, bằng lái, xe, đồ đạc cá nhân. Thông thường, ngày bạn đến Canada và có những ràng buộc này là ngày bạn thành cư dân thuế.
Với người landing ngắn rồi về Việt Nam, ngày cư trú thuế có thể khác ngày landing. Ví dụ giả định: một người landing tháng 6, ở hai tuần ở nhà người thân, rồi về Việt Nam, đến tháng 1 năm sau mới đưa gia đình sang và thuê nhà. Nhiều khả năng ngày cư trú thuế của người này là tháng 1 năm sau, không phải tháng 6. Khi tình huống không rõ, CRA có mẫu để bạn xin ý kiến xác định cư trú; nhiều người nhờ chuyên gia thuế hơn là tự đoán.
Điều quan trọng là khai nhất quán: ngày cư trú bạn chọn trên tờ khai cần khớp với những gì bạn khai ở chỗ khác như ngày đăng ký bảo hiểm y tế, đơn xin trợ cấp nuôi con. Khai cư trú từ sớm để nhận phúc lợi trong khi thực tế vẫn sống ở Việt Nam là loại sai sót CRA truy lại sau, kèm yêu cầu hoàn trả.
Thuế thu nhập Canada vận hành thế nào: liên bang, tỉnh và khấu trừ tại nguồn
Thuế thu nhập cá nhân ở Canada có hai tầng: thuế liên bang và thuế tỉnh, cả hai đều luỹ tiến theo bậc. Ngoài Quebec, CRA thu cả hai qua một tờ khai; phần tỉnh được tính trên phụ lục riêng theo tỉnh bạn cư trú vào ngày 31 tháng 12. Đây là điểm ít người để ý: người chuyển từ Ontario sang Alberta tháng 11 sẽ khai thuế tỉnh Alberta cho cả năm đó.
Người làm công bị chủ lao động khấu trừ tại nguồn mỗi kỳ lương: thuế thu nhập, đóng góp Chương trình Hưu trí Canada (CPP, ở Quebec là QPP) và bảo hiểm việc làm (EI). Phiếu T4 cuối năm ghi tổng các khoản này. Tờ khai cuối năm là bước đối chiếu: nếu khấu trừ nhiều hơn số thuế thật, bạn được hoàn; ít hơn thì nộp thêm. Người tự kinh doanh không có ai khấu trừ hộ, nên phải tự để dành và, từ năm thứ hai trở đi khi số thuế đủ lớn, có thể bị yêu cầu nộp tạm tính theo quý.
Khoản đóng CPP và EI không phải là thuế theo nghĩa hẹp mà là đóng góp an sinh: CPP tạo quyền lương hưu sau này theo số năm và mức đóng, EI tạo quyền nhận trợ cấp khi mất việc, nghỉ thai sản, nghỉ chăm con. Người mới đến có lương ở Canada từ năm đầu đã bắt đầu tích luỹ những quyền này.
Thu nhập chịu thuế được giảm bởi các khoản khấu trừ như đóng RRSP, chi phí giữ trẻ; số thuế được giảm tiếp bởi các khoản tín dụng như khoản miễn trừ cơ bản, chi phí y tế vượt ngưỡng, học phí. Biểu thuế suất và ngưỡng từng bậc được điều chỉnh mỗi năm theo lạm phát; bạn tra bảng hiện hành trên canada.ca thay vì dùng con số trên các diễn đàn.
Thu nhập trước và sau ngày cư trú: khai gì, đánh thuế gì
Năm đầu, tờ khai chia thành hai phần thời gian. Sau ngày cư trú, bạn khai và chịu thuế Canada trên thu nhập toàn cầu: lương ở Canada, lương còn nhận từ công ty ở Việt Nam, tiền cho thuê nhà ở Việt Nam, lãi tiền gửi ở ngân hàng Việt Nam, cổ tức. Trước ngày cư trú, thu nhập ngoài Canada không bị Canada đánh thuế, nhưng tờ khai vẫn hỏi tổng thu nhập toàn cầu của giai đoạn này. Con số đó được dùng để xét các khoản phúc lợi theo thu nhập như tín dụng GST/HST và trợ cấp nuôi con.
Các khoản tín dụng thuế không hoàn lại cá nhân, như khoản miễn trừ cơ bản, thường được tính theo tỷ lệ số ngày bạn là cư dân trong năm. Người đến tháng 9 sẽ không được trọn khoản miễn trừ của cả năm. Đây là lý do một số người thấy thuế năm đầu cao hơn họ dự đoán dù thu nhập thấp.
Thu nhập ở Việt Nam đã chịu thuế ở Việt Nam, ví dụ tiền cho thuê nhà, vẫn phải khai ở Canada sau khi bạn là cư dân. Để tránh bị đánh thuế hai lần, bạn được tín dụng thuế nước ngoài cho phần thuế đã nộp ở Việt Nam trên cùng khoản thu nhập, trong giới hạn luật quy định. Canada và Việt Nam có hiệp định tránh đánh thuế hai lần, quy định nước nào được đánh thuế trước với từng loại thu nhập. Hãy giữ chứng từ nộp thuế ở Việt Nam, bản dịch sang tiếng Anh, và ghi tỷ giá quy đổi bạn dùng.
Tài sản mang theo và tài sản để lại Việt Nam
Khi bạn trở thành cư dân thuế, luật Canada coi như bạn đã mua lại phần lớn tài sản của mình theo giá thị trường vào ngày đó. Hệ quả có lợi: phần tăng giá trước khi bạn sang không bị Canada đánh thuế khi bạn bán sau này. Ví dụ giả định: một căn nhà ở Việt Nam mua 10 năm trước, ngày bạn thành cư dân Canada có giá trị thị trường khoảng X; nếu ba năm sau bạn bán với giá X cộng thêm Y, Canada chỉ quan tâm phần Y, còn Việt Nam vẫn thu thuế chuyển nhượng theo luật Việt Nam. Để dùng được lợi thế này, bạn cần chứng cứ giá trị ở ngày cư trú: chứng thư thẩm định giá, giá giao dịch tương đương trong khu vực, lưu lại ngay năm đầu.
Tài sản ở nước ngoài còn có nghĩa vụ báo cáo riêng. Nếu tổng giá gốc các "tài sản nước ngoài chỉ định" của bạn vượt 100.000 đô la Canada vào bất kỳ thời điểm nào trong năm, bạn phải nộp mẫu T1135 kèm tờ khai. Nhóm này gồm tiền gửi ngân hàng ở nước ngoài, cổ phần công ty nước ngoài, bất động sản ở nước ngoài để cho thuê hoặc đầu tư. Nhà ở nước ngoài dùng cho chính bạn, không cho thuê, thường không tính. Người mới đến không phải nộp T1135 cho năm đầu tiên trở thành cư dân, nhưng từ năm thứ hai thì có.
Phạt nộp muộn T1135 có thể đáng kể dù bạn không nợ đồng thuế nào, nên đây là mẫu đáng chú ý nhất với gia đình còn nhà cho thuê, tiền gửi, cổ phần ở Việt Nam. Chi tiết phạm vi và mức phạt, bạn kiểm trên trang CRA.
Tờ khai năm đầu mở ra những gì
Nhiều khoản quyền lợi chỉ được tính khi CRA có tờ khai của bạn, và với gia đình thì có tờ khai của cả hai vợ chồng.
| Khoản | Gắn với tờ khai thế nào | Ghi chú cho người mới đến |
|---|---|---|
| Tín dụng GST/HST | Khoản trả hằng quý cho người thu nhập thấp và trung bình, xét theo tờ khai | Năm đầu có thể đăng ký bằng mẫu dành cho người mới đến, kèm thông tin thu nhập trước khi sang |
| Trợ cấp nuôi con (CCB) | Tính theo thu nhập gia đình năm trước | Cả hai vợ chồng phải khai mỗi năm, kể cả thu nhập bằng không |
| Phúc lợi tỉnh | Nhiều tỉnh trả phúc lợi kèm qua hệ thống thuế liên bang | Ví dụ các khoản tín dụng, phúc lợi của Ontario, BC, Alberta; Quebec có tờ khai tỉnh riêng |
| Hạn mức RRSP | Tính theo thu nhập lao động đã khai của năm trước | Năm đầu thường chưa có hạn mức vì chưa có thu nhập lao động ở Canada năm trước |
| Trợ cấp người lao động Canada (CWB) | Khoản hoàn lại cho người lao động thu nhập thấp | Điều kiện cư trú cả năm có thể ảnh hưởng năm đầu; kiểm điều kiện cụ thể |
| Khấu trừ chi phí giữ trẻ | Trừ vào thu nhập của người có thu nhập thấp hơn trong hai vợ chồng, trong giới hạn | Giữ biên nhận có tên và số đăng ký của nơi giữ trẻ |
Quebec là ngoại lệ lớn: cư dân Quebec nộp hai tờ khai, một cho CRA và một cho Revenu Québec, và nhiều khoản trợ cấp gia đình của tỉnh do Retraite Québec quản lý. Chi phí chuyển từ Việt Nam sang Canada thường không được khấu trừ, khác với chi phí chuyển chỗ ở trong Canada để đi làm hoặc đi học, vốn có thể được khấu trừ theo điều kiện.
Nộp tờ khai đầu tiên: trình tự thực tế
Năm đầu nên làm sớm hơn hạn để có thời gian xử lý giấy tờ thiếu.
- Có số SIN trước khi khai. Không có SIN thì không nộp điện tử được.
- Tập hợp phiếu thông tin thu nhập từ Canada: phiếu lương T4 do chủ lao động gửi trước cuối tháng 2, phiếu lãi T5 từ ngân hàng, biên nhận đóng RRSP, FHSA nếu có.
- Tổng hợp thu nhập ở Việt Nam trước và sau ngày cư trú, chứng từ thuế đã nộp ở Việt Nam, quy đổi sang đô la Canada theo tỷ giá hợp lý và ghi lại nguồn tỷ giá.
- Chọn cách nộp: phần mềm khai thuế được CRA chứng nhận cho phép nộp điện tử, nhưng năm đầu một số phần mềm hoặc CRA có thể yêu cầu nộp bản giấy. Gia đình thu nhập thấp, hoàn cảnh đơn giản có thể dùng các buổi khai thuế miễn phí của chương trình tình nguyện cộng đồng (CVITP).
- Đăng ký CRA My Account để theo dõi thông báo đánh giá thuế, phúc lợi, và cập nhật địa chỉ, tài khoản nhận tiền.
- Lưu hồ sơ: CRA có thể xem lại tờ khai trong nhiều năm; giữ giấy tờ ít nhất sáu năm kể từ cuối năm thuế liên quan theo khuyến cáo chung.
Lỗi hay gặp và lừa đảo giả danh CRA
Không khai vì "chưa có thu nhập". Mất trợ cấp nuôi con, tín dụng GST/HST và phúc lợi tỉnh của cả năm. Đây là sai lầm tốn kém nhất của gia đình mới đến.
Chỉ một trong hai vợ chồng khai. Phúc lợi gia đình tính theo thu nhập hai người; thiếu tờ khai của một người, CRA có thể ngừng trả cho cả nhà.
Bỏ quên tiền cho thuê nhà ở Việt Nam. Sau ngày cư trú, đây là thu nhập phải khai. Khai đủ và trừ phần thuế đã nộp ở Việt Nam thường ít tốn hơn bị phát hiện sau.
Quên T1135 từ năm thứ hai. Tiền gửi tiết kiệm và căn hộ cho thuê ở Việt Nam dễ vượt ngưỡng; phạt nộp muộn tính theo ngày, không phụ thuộc số thuế.
Tin cuộc gọi "CRA" doạ bắt giữ. CRA không đòi trả bằng thẻ quà tặng, tiền mã hoá hay chuyển khoản qua e-Transfer, và không doạ cảnh sát đến nhà trong cuộc gọi. Kiểm thông báo thật trong My Account.
Câu hỏi thường gặp
Thu nhập ở Việt Nam trước khi sang có bị Canada đánh thuế không?
Không. Canada chỉ đánh thuế thu nhập toàn cầu từ ngày bạn là cư dân thuế. Thu nhập trước đó chỉ được khai để xét phúc lợi theo thu nhập như tín dụng GST/HST và trợ cấp nuôi con.
Vợ chồng có khai thuế chung một tờ được không?
Không. Mỗi người khai một tờ riêng. Tuy vậy tờ khai có phần ghi thông tin người phối ngẫu, và nhiều khoản phúc lợi tính theo thu nhập gộp của hai người, nên cả hai đều phải nộp.
Năm đầu có nhận được hoàn thuế không?
Có thể. Nếu chủ lao động khấu trừ thuế từ lương theo bảng tính cả năm trong khi bạn chỉ là cư dân một phần năm, hoặc bạn có khấu trừ như chi phí giữ trẻ, tờ khai có thể cho hoàn lại một phần. Không có gì bảo đảm, tuỳ từng hồ sơ.
Bán nhà ở Việt Nam sau khi sang Canada có phải khai không?
Có. Khoản lãi tính từ giá trị ngày bạn trở thành cư dân đến giá bán phải khai ở Canada. Thuế đã nộp ở Việt Nam trên giao dịch này có thể được trừ qua tín dụng thuế nước ngoài trong giới hạn luật cho phép.
Có cần thuê kế toán cho năm đầu không?
Không bắt buộc. Gia đình chỉ có lương ở Canada và ít tài sản ở Việt Nam có thể tự khai bằng phần mềm. Nếu còn nhà cho thuê, cổ phần, tài sản lớn ở Việt Nam, hoặc ngày cư trú không rõ, nên có chuyên gia thuế xem năm đầu.
Khai thuế ở Canada có ảnh hưởng nghĩa vụ thuế ở Việt Nam không?
Mỗi nước áp luật cư trú thuế riêng. Bạn có thể vẫn phải quyết toán thuế ở Việt Nam cho phần thời gian còn là cư dân thuế Việt Nam. Hiệp định giữa hai nước quy định cách xử lý khi cả hai cùng coi bạn là cư dân.