Ngày gia đình nhập cảnh Mỹ bằng visa EB-5 thường cũng là ngày bắt đầu tư cách cư dân thuế Mỹ: từ đó Mỹ đánh thuế trên thu nhập toàn cầu của bạn, kể cả lợi nhuận công ty, tiền cho thuê nhà, lãi bán đất ở Việt Nam. Nhiều quyết định có thể làm trước ngày đó với hệ quả thuế rất khác so với làm sau, nên khoảng thời gian từ lúc I-526E được duyệt đến lúc lên máy bay là thời điểm đáng giá nhất để ngồi với chuyên gia thuế.
Bài này không phải tư vấn thuế. Mục đích là giúp bạn biết những câu cần hỏi và những việc thường bị bỏ sót: xác định ngày bắt đầu cư trú thuế, tài sản đã tăng giá, công ty riêng ở Việt Nam, chứng chỉ quỹ và bảo hiểm có tích luỹ, nghĩa vụ khai báo tài khoản nước ngoài, và tờ K-1 mà dự án EB-5 gửi hằng năm. Nghĩa vụ thuế Mỹ khi đã sống ổn định ở Mỹ được bàn ở các bài về thuế thu nhập toàn cầu.
Khi nào bạn trở thành cư dân thuế Mỹ
Luật thuế Mỹ có hai phép thử cư trú. Phép thử thẻ xanh: người có thường trú hợp pháp là cư dân thuế. Phép thử hiện diện đáng kể: người không có thẻ xanh nhưng ở Mỹ đủ số ngày theo công thức của IRS cũng là cư dân thuế. Với gia đình EB-5 đi đường lãnh sự, phép thử thẻ xanh thường áp dụng từ ngày đầu tiên có mặt ở Mỹ với tư cách thường trú nhân, tức ngày nhập cảnh bằng visa định cư.
Năm nhập cảnh vì vậy thường là năm hai tình trạng (dual-status): phần đầu năm bạn là người không cư trú, phần sau là cư dân. Thu nhập nguồn nước ngoài trước ngày nhập cảnh thường không bị Mỹ đánh thuế; thu nhập sau ngày đó thì có. Có những lựa chọn cho phép khai cả năm như cư dân trong một số trường hợp, đổi lại phải gộp thu nhập cả năm; chọn hay không là việc của người làm thuế.
Với gia đình đã ở Mỹ bằng visa du học, làm việc rồi điều chỉnh tình trạng, ngày bắt đầu cư trú có thể đã sớm hơn nhiều theo phép thử hiện diện. Hai trường hợp này cần tính riêng.
Một hệ quả thực tế: ngày nhập cảnh là một quyết định thuế. Gia đình có thể chọn ngày bay trong thời hạn visa. Bay đầu năm hay cuối năm làm phần thu nhập rơi vào năm cư trú khác nhau. Không nên để chuyện thuế quyết định chuyện đoàn tụ, nhưng nên biết để sắp xếp các giao dịch lớn quanh mốc đó.
Tài sản đã tăng giá: bán trước hay giữ
Mỹ thường không "nâng giá vốn" khi bạn nhập cư. Khi bạn bán một tài sản sau khi đã là cư dân thuế Mỹ, lãi vốn thường được tính từ giá mua ban đầu, kể cả phần tăng giá xảy ra trước khi bạn sang Mỹ. Một mảnh đất mua 15 năm trước, tăng giá nhiều lần, nếu bán sau ngày nhập cảnh thì phần lãi đó có thể phải khai ở Mỹ.
Bán trước ngày cư trú, phần lãi thường chỉ chịu thuế Việt Nam. Ở Việt Nam, bán nhà đất chịu thuế theo tỷ lệ trên giá chuyển nhượng chứ không theo lãi. Vì vậy với tài sản tăng giá mạnh, bán trước ngày cư trú Mỹ có thể đơn giản hơn về thuế. Đây là nguyên lý chung; quyết định bán phụ thuộc thị trường, nhu cầu gia đình và tư vấn cụ thể.
Tín dụng thuế nước ngoài không phải lúc nào cũng khớp. Mỹ cho trừ thuế đã nộp ở nước ngoài trên cùng khoản thu nhập trong giới hạn nhất định. Nhưng thuế Việt Nam tính trên giá bán còn thuế Mỹ tính trên lãi, nên số được trừ có thể không bù hết. Chuyên gia thuế cần xem từng tài sản.
Tài sản không bán thì cần hồ sơ giá vốn. Giữ hợp đồng mua, chứng từ thanh toán, chi phí xây dựng, cải tạo. Nhiều năm sau khi bán, đây là cơ sở để tính lãi ở Mỹ. Thiếu chứng từ thì có thể bị tính giá vốn thấp, thuế cao.
Những thứ ở Việt Nam có quy tắc thuế Mỹ riêng
Bảng dưới liệt kê các loại tài sản người Việt hay có mà luật thuế Mỹ đối xử đặc biệt. Tên mẫu đơn là của IRS tính đến thời điểm viết; ngưỡng phải khai và cách tính kiểm lại trên irs.gov hoặc với người làm thuế.
| Tài sản | Vấn đề thuế Mỹ | Việc nên làm trước khi sang |
|---|---|---|
| Công ty riêng ở Việt Nam (TNHH, cổ phần) | Công dân và cư dân Mỹ sở hữu từ một tỷ lệ nhất định trong công ty nước ngoài phải khai báo hằng năm (thường là mẫu 5471); công ty do người Mỹ kiểm soát có thể bị áp các quy tắc đánh thuế thu nhập chưa chia | Cân nhắc chia lợi nhuận tích luỹ trước ngày cư trú; xem lại cơ cấu sở hữu với chuyên gia hai nước |
| Chứng chỉ quỹ mở, quỹ ETF Việt Nam | Có thể bị coi là công ty đầu tư thụ động nước ngoài (PFIC), cách tính thuế phức tạp và thường bất lợi | Cân nhắc bán trước khi thành cư dân, hoặc tìm hiểu các lựa chọn khai báo đặc biệt |
| Bảo hiểm nhân thọ có tích luỹ, bảo hiểm liên kết đầu tư | Có thể có hệ quả thuế và nghĩa vụ khai báo riêng tuỳ cấu trúc sản phẩm | Mang hợp đồng cho người làm thuế xem trước |
| Tài khoản ngân hàng, sổ tiết kiệm | Tổng số dư vượt ngưỡng phải khai báo tài khoản nước ngoài (FBAR) và có thể cả mẫu 8938 | Lập danh sách tài khoản, số dư cao nhất trong năm |
| Nhà đất cho thuê | Tiền thuê sau ngày cư trú là thu nhập phải khai ở Mỹ, được trừ chi phí và khấu hao theo luật Mỹ | Giữ hợp đồng thuê, chứng từ thuế đã nộp ở Việt Nam |
Các quy tắc về công ty nước ngoài và PFIC là phần dễ gây bất ngờ nhất cho chủ doanh nghiệp Việt, vì ở Việt Nam không có khái niệm tương ứng. Một lần khai thiếu mẫu báo cáo có thể bị phạt nặng dù không phát sinh thêm thuế.
Hiệp định thuế và chuyện đánh thuế hai lần
Việt Nam và Mỹ đã ký hiệp định tránh đánh thuế hai lần năm 2015, nhưng tính đến thời điểm viết hiệp định này chưa có hiệu lực vì phía Mỹ chưa hoàn tất phê chuẩn. Nghĩa là các ưu đãi thường thấy trong hiệp định, như giảm thuế khấu trừ trên cổ tức, lãi vay, hay quy tắc phân định cư trú khi một người là cư dân của cả hai nước, chưa áp dụng giữa hai nước. Hãy kiểm lại tình trạng hiệp định trước khi lập kế hoạch.
Không có hiệp định không có nghĩa bạn chắc chắn bị đánh thuế hai lần. Luật Mỹ có cơ chế tín dụng thuế nước ngoài, và luật Việt Nam có quy định về cư trú thuế: người không còn cư trú ở Việt Nam thường chỉ chịu thuế Việt Nam trên thu nhập phát sinh tại Việt Nam. Nhưng hai hệ thống không khớp nhau hoàn toàn, nên vẫn có khoản bị đánh hai lần hoặc tín dụng không dùng hết.
Gia đình EB-5 thường có một giai đoạn sống hai nơi: người chồng vẫn điều hành công ty ở Việt Nam, vợ con ở Mỹ. Khi đó người chồng có thể là cư dân thuế của cả hai nước theo luật từng nước. Không có hiệp định để phân xử, việc tính toán cần một người làm thuế hiểu cả hai bên.
K-1 và thuế trên khoản đầu tư EB-5
Khoản đầu tư EB-5 qua trung tâm vùng thường nằm trong một công ty hợp danh hữu hạn. Hằng năm công ty gửi cho mỗi nhà đầu tư tờ Schedule K-1 thể hiện phần thu nhập, thường là phần lãi nhỏ từ khoản cho vay.
- Ngay cả trước khi sang Mỹ, bạn có thể nhận K-1 với tư cách người nước ngoài; quỹ có thể đã khấu trừ thuế ở nguồn.
- Sau khi thành cư dân thuế, K-1 là một dòng thu nhập trong tờ khai cá nhân của bạn.
- K-1 thường đến muộn so với hạn khai thuế cá nhân, nên nhiều gia đình phải xin gia hạn khai thuế; đây là thông lệ, không phải dấu hiệu xấu.
- Khi vốn được hoàn trả, phần trả lại vốn gốc thường không phải thu nhập, nhưng cần sổ sách để phân biệt gốc với lãi.
- Nếu dự án thất bại và mất vốn, khả năng khấu trừ khoản lỗ phụ thuộc cấu trúc và quy tắc thuế; hỏi người làm thuế, không tự giả định.
Giữ toàn bộ K-1 từ năm đầu tư đến năm nhận lại vốn trong một thư mục riêng. Chúng cũng là bằng chứng về khoản đầu tư khi chuẩn bị đơn I-829.
Danh sách việc trong mấy tháng trước khi bay
Thứ tự dưới đây giúp tránh việc phát hiện vấn đề thuế khi đã là cư dân Mỹ và không còn lựa chọn.
- Tìm một người làm thuế ở Mỹ có kinh nghiệm với khách hàng nhập cư và tài sản nước ngoài, cùng một kế toán hoặc luật sư thuế ở Việt Nam.
- Lập bảng toàn bộ tài sản: nhà đất, công ty, cổ phần, chứng chỉ quỹ, bảo hiểm, tài khoản, vàng, khoản cho vay; ghi giá vốn và giá trị hiện tại ước tính.
- Đánh dấu tài sản tăng giá mạnh, chứng chỉ quỹ, công ty riêng: ba nhóm cần quyết định trước ngày cư trú.
- Quyết định với từng nhóm: bán, giữ, chia lợi nhuận, tái cơ cấu; làm thủ tục ở Việt Nam và nộp thuế Việt Nam nếu phát sinh.
- Chọn ngày nhập cảnh trong hạn visa, có tính đến hệ quả năm hai tình trạng.
- Chuẩn bị hồ sơ giá vốn và chứng từ thuế Việt Nam bằng bản dịch tiếng Anh.
- Xác định nghĩa vụ thuế còn lại ở Việt Nam khi xuất cảnh, ví dụ quyết toán thuế thu nhập cá nhân, để không bị vướng thủ tục xuất cảnh.
- Sau khi sang, mở hồ sơ khai thuế năm đầu với người làm thuế ngay từ đầu năm sau.
Câu nên hỏi khi gặp người làm thuế lần đầu
Một buổi gặp có chuẩn bị tiết kiệm thời gian và chi phí. Mang bảng tài sản và đặt các câu dưới đây; câu trả lời cũng giúp bạn đánh giá người làm thuế có hợp với hồ sơ của mình không.
- Với ngày nhập cảnh dự kiến, năm đầu của gia đình khai theo cách nào, có lựa chọn nào đáng cân nhắc không?
- Trong danh sách tài sản, những thứ nào có hệ quả thuế khác nhau đáng kể giữa bán trước và bán sau ngày cư trú?
- Công ty ở Việt Nam sẽ kéo theo những mẫu khai báo nào mỗi năm, chi phí lập các mẫu đó khoảng bao nhiêu?
- Chứng chỉ quỹ, bảo hiểm có tích luỹ đang có xử lý thế nào thì gọn nhất?
- Tiền cha mẹ ở Việt Nam có thể cho sau này cần khai báo ra sao và giữ giấy tờ gì?
- Người làm thuế có kinh nghiệm với khách hàng có tài sản ở Việt Nam, và có làm việc với kế toán bên Việt Nam không?
- Bang dự định sinh sống có thuế thu nhập riêng không, và có quy tắc gì về người mới chuyển đến?
Ghi lại câu trả lời và hỏi lại bằng văn bản với những điểm quan trọng. Thuế là phần mà các quyết định trước khi sang khó đảo ngược nhất sau khi đã thành cư dân.
Câu hỏi thường gặp
Có thẻ xanh nhưng sống phần lớn ở Việt Nam thì có phải khai thuế Mỹ không?
Có. Người có thẻ xanh là cư dân thuế Mỹ bất kể sống ở đâu, cho tới khi chính thức từ bỏ tư cách thường trú hoặc bị coi là đã từ bỏ theo thủ tục. Không khai thuế cũng có thể bị dùng làm chứng cứ cho thấy bạn không còn ý định thường trú ở Mỹ.
Tiền chuyển sang Mỹ để đầu tư EB-5 có bị đánh thuế thu nhập không?
Chuyển tiền của chính bạn từ nước này sang nước khác không phải thu nhập. Thuế phát sinh từ thu nhập tạo ra số tiền đó, như lãi bán tài sản hay lợi nhuận, và từ thu nhập của khoản đầu tư sau này. Tiền nhận tặng từ cha mẹ ở nước ngoài có thể phải khai báo dù không chịu thuế.
Con là người phụ thuộc EB-5, đang có tài khoản tiết kiệm ở Việt Nam thì sao?
Con có thẻ xanh cũng là cư dân thuế và có thể có nghĩa vụ khai báo tài khoản nước ngoài nếu tổng số dư vượt ngưỡng, kể cả khi không có thu nhập phải nộp thuế. Đưa tài khoản của mọi thành viên vào bảng tài sản.
Nên đóng công ty ở Việt Nam trước khi sang Mỹ không?
Không có câu trả lời chung. Đóng công ty làm mất nguồn thu nhập và có chi phí; giữ công ty kéo theo nghĩa vụ khai báo và có thể các quy tắc thuế công ty nước ngoài. Quyết định cần so sánh cụ thể giữa thuế, nhu cầu kinh doanh và kế hoạch sống của gia đình.
Vàng cất giữ ở Việt Nam có phải khai với Mỹ không?
Vàng vật chất cất tại nhà không phải tài khoản tài chính nên thường không thuộc diện khai báo tài khoản nước ngoài. Khi bán vàng sau ngày cư trú, phần lãi so với giá mua có thể phải khai ở Mỹ. Giữ hoá đơn mua để có giá vốn.
Đến Mỹ rồi mới phát hiện khai thiếu năm trước thì làm sao?
IRS có các thủ tục cho người khai thiếu không cố ý, với điều kiện và mức phạt khác nhau tuỳ thời kỳ. Đừng tự sửa bằng cách khai bổ sung lẻ tẻ; hãy gặp người làm thuế để chọn thủ tục phù hợp trước khi IRS liên hệ.