Một hồ sơ EB-5 có hai cửa: USCIS duyệt khoản đầu tư và nguồn tiền qua đơn I-526E, rồi viên chức lãnh sự (hoặc USCIS, nếu điều chỉnh tình trạng tại Mỹ) xét người đó có thuộc diện không được nhập cảnh hay không. Tiền án, một số bệnh truyền nhiễm, lịch sử ở quá hạn hay khai gian khi xin visa trước đây có thể chặn visa dù khoản đầu tư hoàn toàn hợp lệ.
Điểm bất lợi đặc biệt của nhà đầu tư EB-5: phần lớn các đường miễn trừ cho những lý do nặng nhất đòi phải có vợ chồng hoặc cha mẹ là công dân hay thường trú nhân Mỹ chịu khó khăn đặc biệt. Người đi EB-5 thường không có người thân như vậy, nên lý do không được nhập cảnh với họ thường là dấu chấm hết. Vì thế việc rà soát phải làm trước khi chuyển tiền, không phải sau khi I-526E đã duyệt.
Đủ điều kiện đầu tư chưa phải là đủ điều kiện nhận visa
Danh sách lý do không được nhập cảnh nằm ở Điều 212(a) Luật Di trú và Quốc tịch Mỹ (INA), áp dụng cho mọi người xin visa định cư, không riêng EB-5. Nó gồm các nhóm: sức khoẻ, hình sự, an ninh, gánh nặng xã hội, vi phạm di trú trước đây, khai gian, cùng một số nhóm khác. Mỗi nhóm có quy tắc riêng về thời hạn, ngoại lệ và đường miễn trừ.
Cần phân biệt với việc bị từ chối visa du lịch theo Điều 214(b) — lý do "chưa chứng minh được ý định quay về". Từ chối 214(b) không phải lý do không được nhập cảnh và không cản trở hồ sơ định cư sau này, miễn là bạn khai trung thực về lần từ chối đó. Nhiều người lo lắng về những lần trượt visa du lịch trong khi điều thật sự đáng lo là những chuyện khác trong quá khứ.
USCIS ở bước I-526E chủ yếu xét khoản đầu tư; các lý do không được nhập cảnh chủ yếu được xét ở bước phỏng vấn visa hoặc đơn I-485. Có nghĩa là một gia đình có thể đã đầu tư, đã chờ nhiều năm, rồi mới bị phát hiện vấn đề ở giai đoạn cuối. Rà soát sớm với luật sư là cách duy nhất tránh kịch bản đó. Lý do có thể nằm ở bất kỳ người nào trong hồ sơ, không chỉ nhà đầu tư chính; người phụ thuộc bị chặn thì người đó không đi được, những người còn lại vẫn có thể đi.
Nhóm sức khoẻ
Bệnh truyền nhiễm có ý nghĩa y tế công cộng. Lao phổi đang hoạt động là trường hợp người Việt gặp nhiều nhất. Người được phát hiện lao phải điều trị đủ phác đồ, sau đó mới được xét cấp visa; quá trình này có thể mất nhiều tháng. Danh mục bệnh do Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) quy định.
Thiếu tiêm chủng bắt buộc. Người xin visa định cư phải có các mũi tiêm theo danh mục. Thường không phải lý do bị từ chối thật sự, vì có thể tiêm bổ sung ngay ở cơ sở khám; có miễn trừ cho trường hợp chống chỉ định y khoa.
Rối loạn thể chất hoặc tâm thần kèm hành vi gây hại. Không phải mọi bệnh tâm thần đều là lý do bị từ chối. Điều luật nhắm tới là rối loạn đi kèm hành vi đe doạ an toàn bản thân hoặc người khác. Tiền sử lái xe khi say rượu nhiều lần đôi khi được bác sĩ khám di dân xem xét theo hướng này.
Lạm dụng hoặc nghiện chất. Bác sĩ khám di dân hỏi về sử dụng chất gây nghiện. Người được đánh giá là đang lạm dụng hoặc nghiện thường phải chứng minh đã ngừng trong một khoảng thời gian nhất định.
Điều cần làm. Nếu có tiền sử lao, bệnh tâm thần đã điều trị hay từng điều trị nghiện, khám trước với bác sĩ riêng, chuẩn bị hồ sơ bệnh án, và báo cho luật sư. Khai trung thực với bác sĩ khám di dân; che giấu tiền sử y tế có thể biến thành vấn đề khai gian.
Nhóm hình sự
Hai nhóm tội phổ biến nhất chặn visa là tội liên quan đến đạo đức (crime involving moral turpitude) và tội liên quan đến chất cấm. Khái niệm tội liên quan đến đạo đức không có danh sách cố định; luật Mỹ phát triển qua án lệ, nhìn chung bao gồm tội có yếu tố gian dối (lừa đảo, giả mạo, trốn thuế có chủ ý), trộm cắp, và tội cố ý gây thương tích nghiêm trọng. Luật Mỹ xét bản chất của hành vi theo luật nước nơi bị kết án, không theo tên tội.
Có một ngoại lệ gọi là "tội nhẹ": người chỉ phạm một tội liên quan đến đạo đức, mức hình phạt tối đa luật quy định cho tội đó không quá một năm tù, và mức án thực tế không quá sáu tháng, thì không bị chặn vì tội đó. Ngoại lệ này áp dụng hẹp và đòi đối chiếu chính xác với điều luật Việt Nam đã áp dụng.
Tội liên quan đến chất cấm nặng hơn nhiều: vi phạm luật về chất cấm, kể cả luật nước ngoài, thường làm người đó không được nhập cảnh, và đường miễn trừ chỉ có cho một lần tàng trữ cần sa số lượng nhỏ. Ngoài ra, người có nhiều tiền án với tổng mức án từ năm năm trở lên cũng không được nhập cảnh, bất kể loại tội.
Với người Việt, phiếu lý lịch tư pháp là chứng cứ chính. Một số trường hợp được xoá án tích theo luật Việt Nam, nhưng luật Mỹ có thể vẫn coi đó là một lần bị kết án. Nếu bạn từng bị khởi tố, xét xử, xử phạt hành chính liên quan tới ma tuý, hay từng có án treo, hãy mang toàn bộ bản án, quyết định cho luật sư di trú xem trước khi quyết định đầu tư.
Nhóm vi phạm di trú trước đây: ở quá hạn, khai gian, bị trục xuất
Ở quá hạn là lý do người Việt gặp khá nhiều. Người ở Mỹ bất hợp pháp hơn 180 ngày nhưng dưới một năm rồi rời Mỹ bị cấm quay lại ba năm; từ một năm trở lên rồi rời Mỹ bị cấm mười năm. Cách tính "ở bất hợp pháp" có những quy tắc riêng: ngày chưa tới tuổi 18 thường không tính, và với du học sinh được cho ở theo thời gian học (D/S), việc bắt đầu tính phụ thuộc vào cách cơ quan di trú xác định vi phạm. Đây là chỗ cần luật sư tính cụ thể.
Khai gian hoặc trình bày sai sự thật về một điểm quan trọng để có visa hay lợi ích di trú dẫn tới cấm vĩnh viễn. Ví dụ điển hình: khai sai nghề nghiệp, giấu tiền án, nộp sao kê ngân hàng giả khi xin visa du lịch nhiều năm trước. Một lời khai sai trong đơn DS-160 cũ có thể quay lại ở buổi phỏng vấn EB-5. Ngoài ra, người từng tự nhận là công dân Mỹ sai sự thật cũng bị chặn rất nặng.
Từng bị trục xuất hoặc lệnh rời khỏi Mỹ làm người đó bị cấm quay lại một thời gian tuỳ trường hợp, và cần xin phép quay lại bằng một đơn riêng trước khi được cấp visa. Người từng ở Mỹ bất hợp pháp tổng cộng hơn một năm, rời đi rồi tìm cách vào lại không qua cửa khẩu thì bị chặn nặng hơn nữa.
Những lý do này áp dụng cho từng người trong hồ sơ, kể cả con. Một người con từng đi du học, bỏ học mà không duy trì tình trạng, rồi ở lại thêm nhiều tháng, có thể đã tự tạo ra lệnh cấm cho mình. Kiểm lịch sử di trú của mọi thành viên, không chỉ nhà đầu tư chính.
Miễn trừ: vì sao nhà đầu tư EB-5 thường không có đường thoát
Bảng tóm tắt đường miễn trừ chính cho các lý do hay gặp. Đây là nguyên tắc chung; điều kiện cụ thể và tiền lệ cần luật sư đối chiếu.
| Lý do | Đường miễn trừ | Điều kiện cốt lõi | Nhà đầu tư EB-5 thường thế nào |
|---|---|---|---|
| Ở quá hạn (cấm 3 hoặc 10 năm) | Miễn trừ theo Điều 212(a)(9)(B)(v) | Vợ chồng hoặc cha mẹ là công dân hoặc thường trú nhân Mỹ chịu khó khăn đặc biệt | Thường không có người thân đủ điều kiện; chỉ còn cách chờ hết thời hạn cấm |
| Khai gian | Miễn trừ theo Điều 212(i) | Vợ chồng hoặc cha mẹ là công dân hoặc thường trú nhân Mỹ chịu khó khăn đặc biệt | Thường không có; lệnh cấm vĩnh viễn |
| Tội liên quan đến đạo đức | Miễn trừ theo Điều 212(h) | Hoặc hành vi đã quá 15 năm và đã hoàn lương, hoặc có người thân đủ điều kiện | Nhánh 15 năm có thể dùng được |
| Chất cấm | Rất hẹp | Chỉ một lần tàng trữ cần sa số lượng nhỏ | Gần như không có |
| Sức khoẻ | Miễn trừ theo Điều 212(g) hoặc điều trị xong | Tuỳ loại; tiêm chủng và lao thường giải quyết bằng điều trị | Thường giải quyết được |
| Từng bị trục xuất | Xin phép quay lại bằng đơn I-212 | Cơ quan di trú xem xét tuỳ nghi | Có thể, nhưng không chắc |
Hàng tội liên quan đến đạo đức có một nhánh đáng chú ý: nếu hành vi xảy ra từ hơn 15 năm trước và người đó chứng minh được đã hoàn lương, không gây nguy hiểm, có thể xin miễn trừ mà không cần người thân ở Mỹ. Với doanh nhân lớn tuổi từng có một vụ án kinh tế từ lâu, đây là điểm cần luật sư xem kỹ.
Miễn trừ luôn là quyết định tuỳ nghi của cơ quan có thẩm quyền. Đủ điều kiện nộp không có nghĩa sẽ được chấp thuận.
Gánh nặng xã hội, an ninh và các nhóm khác
Gánh nặng xã hội (public charge) xét khả năng một người phụ thuộc chủ yếu vào trợ cấp nhà nước. Hồ sơ EB-5 không có mẫu bảo trợ tài chính I-864, và nhà đầu tư thường có tài sản lớn, nên đây hiếm khi là vấn đề. Nhưng viên chức vẫn xét tổng thể: tuổi, sức khoẻ, tài sản còn lại sau khi đầu tư, khả năng tự chi trả bảo hiểm y tế. Với nhà đầu tư lớn tuổi, chuẩn bị bằng chứng tài chính còn lại là việc nên làm.
An ninh gồm các nhóm liên quan đến khủng bố, gián điệp, xuất khẩu công nghệ nhạy cảm trái phép. Người làm trong một số ngành khoa học, công nghệ, quốc phòng có thể bị đưa vào kiểm tra hành chính kéo dài sau phỏng vấn; đây không phải từ chối nhưng làm chậm hồ sơ, có khi nhiều tháng.
Các nhóm khác gồm người từng giúp người khác nhập cảnh trái phép (kể cả người thân trong gia đình, với ngoại lệ hẹp), người từng tham gia buôn người, rửa tiền. Riêng rửa tiền liên quan trực tiếp đến EB-5: viên chức có lý do tin rằng một người từng tham gia rửa tiền có thể từ chối visa, đó là một lý do nữa để hồ sơ nguồn tiền phải sạch và trung thực từ gốc.
Một điểm hay bị bỏ qua: quyền từ chối dựa trên "có lý do để tin". Với ma tuý, rửa tiền, buôn người, viên chức không cần bản án; chỉ cần có lý do để tin. Một vụ việc bị điều tra mà không bị kết án vẫn có thể gây vấn đề.
Tự rà trước khi chuyển tiền
Danh sách dưới đây là để chuẩn bị cho buổi tư vấn với luật sư, không thay cho đánh giá pháp lý. Làm cho từng người lớn trong hồ sơ, và cả con từ 16 tuổi.
- Liệt kê mọi lần xin visa Mỹ trước đây, kết quả, và lý do nếu bị từ chối. Tìm lại bản DS-160 cũ nếu còn.
- Liệt kê mọi lần ở Mỹ: ngày nhập cảnh, tình trạng, ngày rời đi, có lần nào ở quá hạn không.
- Xin phiếu lý lịch tư pháp ở Việt Nam và ở mọi nước từng sống dài; đọc kỹ nội dung.
- Gom bản án, quyết định xử phạt, quyết định đình chỉ điều tra nếu từng liên quan tới cơ quan pháp luật, kể cả chuyện đã lâu.
- Khám sức khoẻ tổng quát, đặc biệt chụp phim phổi, trước khi quyết định đầu tư.
- Kể với luật sư mọi điều trong quá khứ, kể cả điều bạn nghĩ là nhỏ. Thông tin bạn nói với luật sư được bảo mật; điều luật sư không biết thì không giúp được.
Nếu luật sư thấy có lý do không được nhập cảnh mà không có đường miễn trừ thực tế, quyết định đúng là dừng EB-5 trước khi tiền đi, dù rất tiếc. Không có dự án nào cứu được một hồ sơ mà người xin không được phép nhập cảnh.
Câu hỏi thường gặp
Từng trượt visa du lịch Mỹ nhiều lần có ảnh hưởng EB-5 không?
Từ chối theo Điều 214(b) vì chưa chứng minh ý định quay về không phải lý do không được nhập cảnh. Hồ sơ EB-5 vẫn đi được, miễn là bạn khai đúng các lần từ chối và các đơn cũ không có thông tin sai.
Đã được xoá án tích ở Việt Nam thì có phải khai không?
Nên khai và để luật sư đánh giá. Luật Mỹ có thể vẫn coi bản án đã xoá là một lần bị kết án cho mục đích di trú. Không khai một bản án mà viên chức biết được còn tệ hơn, vì có thể bị coi là khai gian.
Con từng ở quá hạn khi du học thì cả nhà có bị ảnh hưởng không?
Lệnh cấm do ở quá hạn áp dụng cho chính người đã ở quá hạn. Những người khác trong gia đình vẫn có thể nhận visa. Người con đó cần luật sư tính xem lệnh cấm đã phát sinh chưa và khi nào hết.
Vi phạm giao thông, bị phạt hành chính có tính là tiền án không?
Vi phạm giao thông thông thường bị phạt tiền hành chính thường không phải lý do không được nhập cảnh. Nhưng các vụ say rượu khi lái xe nhiều lần hoặc gây thương tích có thể được xem xét ở góc độ sức khoẻ hoặc hình sự. Khai đầy đủ và để luật sư đánh giá.
Đã từng ở Mỹ bất hợp pháp nhưng chưa bị bắt thì có ai biết không?
Hồ sơ nhập xuất cảnh Mỹ ghi nhận ngày vào và ngày ra; ở quá hạn thường để lại dấu vết trong hệ thống. Câu hỏi về lịch sử di trú có trong mẫu đơn, và khai sai là lý do không được nhập cảnh nặng hơn chính việc ở quá hạn.
Người phụ thuộc bị chặn thì nhà đầu tư chính có mất hồ sơ không?
Không. Mỗi người được xét riêng. Nhà đầu tư chính và những người còn lại vẫn có thể nhận visa. Người bị chặn cần tìm đường khác, như chờ hết thời hạn cấm hoặc xin miễn trừ khi có người thân đủ điều kiện sau này.