Người Việt sang Úc bằng visa tạm trú thường được lái xe bằng bằng lái Việt Nam còn hạn (kèm bản dịch tiếng Anh được chấp nhận hoặc giấy phép lái xe quốc tế), còn người có thường trú (PR) phải đổi sang bằng lái của bang trong một thời hạn ngắn sau khi tới Úc hoặc sau khi được cấp PR. Ở New South Wales và Queensland thời hạn này thường là ba tháng, ở Victoria là sáu tháng; quá hạn mà vẫn lái bằng Việt Nam là lái xe không có bằng hợp lệ.
Việt Nam không nằm trong nhóm nước được đổi bằng thẳng không cần thi ở các bang lớn, nên người có bằng Việt Nam thường phải thi lý thuyết, thi nhận biết nguy hiểm (tuỳ bang, tuỳ tuổi) và sát hạch lái thực tế. Bài này đi qua thời hạn, bài thi, hạng bằng nhận được và các luật đường bộ người Việt hay vấp — mọi quy định đều nên kiểm lại với cơ quan giao thông của bang bạn sống.
Lái bằng Việt Nam được bao lâu: theo tư cách visa
Quy định thuộc thẩm quyền từng bang; bảng dưới tóm khung chung, tính đến thời điểm viết.
| Tư cách | Lái bằng Việt Nam | Yêu cầu kèm theo | Khi nào phải đổi |
|---|---|---|---|
| Khách du lịch, thăm thân | Được, khi bằng còn hạn và đúng hạng xe | Bằng tiếng Anh hoặc kèm bản dịch được chấp nhận / giấy phép lái xe quốc tế | Không phải đổi trong thời gian là khách tạm thời |
| Visa tạm trú (du học, lao động) | Thường được trong suốt thời gian là khách tạm thời | Như trên; một số bang có quy định riêng cho người ở lâu | Kiểm quy định bang; nhiều người chủ động đổi để tiện |
| Thường trú (PR) mới tới | Chỉ trong thời hạn ngắn sau khi tới Úc | Như trên | Thường 3 tháng ở NSW, Queensland; 6 tháng ở Victoria; bang khác kiểm riêng |
| Người đã ở Úc và được cấp PR tại chỗ | Chỉ trong thời hạn ngắn sau ngày cấp PR | Như trên | Tính từ ngày cấp visa thường trú, theo quy định bang |
Bản dịch bằng lái thường phải do dịch giả được công nhận (ví dụ có chứng nhận NAATI) thực hiện; bản dịch tự làm hay dịch ở cơ sở không được công nhận có thể bị từ chối. Về giấy phép lái xe quốc tế, cần kiểm xem loại giấy phép do Việt Nam cấp có được bang chấp nhận không, vì các công ước quốc tế về giao thông mà hai nước tham gia khác nhau.
Đổi bằng ở bang: các bài thi và thứ tự
Người có bằng của nước không được công nhận đổi thẳng, như Việt Nam, thường đi theo các bước dưới đây. Tên bài thi và chi tiết khác nhau theo bang.
- Đặt lịch tại trung tâm dịch vụ của bang (Service NSW, VicRoads, Department of Transport and Main Roads ở Queensland…), mang hộ chiếu, thư cấp visa, giấy tờ chứng minh địa chỉ ở bang, bằng lái Việt Nam bản gốc và bản dịch.
- Khám thị lực tại chỗ.
- Thi lý thuyết luật đường bộ (driver knowledge test) trên máy, thường có thể chọn ngôn ngữ ở một số bang. Bộ câu hỏi ôn tập được công bố trên trang của bang.
- Thi nhận biết nguy hiểm (hazard perception test) trên máy nếu bang và độ tuổi của bạn yêu cầu: bấm khi thấy thời điểm an toàn để rẽ, vượt, giảm tốc trong các đoạn video tình huống.
- Thi sát hạch lái thực tế trên đường với giám khảo, bằng xe đủ điều kiện (có đăng ký, bảo hiểm, an toàn). Nhiều người thuê thầy dạy lái vài buổi để quen lỗi chấm điểm của bang trước khi thi.
- Nhận bằng của bang: nếu bằng Việt Nam đã có đủ số năm theo quy định, bạn thường được cấp bằng đầy đủ (không hạn chế); nếu chưa đủ, có thể nhận bằng tạm (P1 hoặc P2) với các hạn chế về tốc độ, nồng độ cồn bằng không và số người chở.
Số năm kinh nghiệm được tính, hạng bằng được cấp và việc có phải thi nhận biết nguy hiểm hay không khác nhau giữa các bang, và đã từng thay đổi. Mang theo giấy tờ chứng minh ngày cấp bằng đầu tiên ở Việt Nam để được tính đủ kinh nghiệm.
Luật đường bộ Úc mà người lái từ Việt Nam hay vấp
Lái bên trái, nhường đường bên phải. Ở ngã tư không có biển, nguyên tắc chung là nhường xe bên phải; tại vòng xuyến, nhường mọi xe đang ở trong vòng xuyến và xi nhan khi rời. Rẽ phải băng qua dòng xe đối diện là tình huống dễ sai nhất trong tuần đầu.
Tốc độ được giám sát bằng camera. Camera tốc độ cố định, camera di động, camera điểm-đến-điểm tính tốc độ trung bình trên cả đoạn đường. Khu trường học có giới hạn tốc độ riêng vào giờ đưa đón; vượt tốc ở đây bị phạt nặng.
Nồng độ cồn và ma tuý. Kiểm tra ngẫu nhiên bên đường diễn ra thường xuyên. Người có bằng P và bằng học lái phải có nồng độ cồn bằng không; người có bằng đầy đủ có giới hạn thấp. Kiểm tra ma tuý ngẫu nhiên cũng phổ biến.
Điện thoại. Cầm điện thoại khi lái, kể cả lúc dừng đèn đỏ, là vi phạm ở hầu hết các bang; nhiều bang đã dùng camera phát hiện tự động. Người có bằng tạm còn bị cấm dùng điện thoại theo nhiều cách khác.
Điểm trừ (demerit points). Mỗi vi phạm vừa bị phạt tiền vừa bị trừ điểm; tích đủ điểm trong một khoảng thời gian thì bị treo bằng. Người có bằng tạm có ngưỡng điểm thấp hơn nhiều.
Ghế trẻ em. Trẻ nhỏ phải ngồi ghế an toàn đúng loại theo tuổi và cỡ người. Bế trẻ trên đùi như thói quen đi xe máy ở Việt Nam là vi phạm nghiêm trọng.
Chuẩn bị thi: những lỗi hay làm người lái lâu năm trượt sát hạch
Quan sát không được "thấy". Giám khảo chấm việc bạn quay đầu kiểm điểm mù (head check) khi chuyển làn, nhập làn, rời lề đường, và nhìn gương đều đặn. Người lái lâu năm thường quan sát bằng mắt mà không quay đầu rõ ràng, và bị trừ điểm vì giám khảo không thấy.
Dừng ở biển STOP chưa trọn. Ở biển dừng, xe phải dừng hẳn trước vạch, không phải giảm tốc rồi đi tiếp. Đây là một trong những lỗi bị đánh trượt ngay ở nhiều bang.
Tốc độ quá chậm cũng là lỗi. Lái chậm hơn hẳn tốc độ cho phép khi đường thông thoáng, ngập ngừng quá lâu ở ngã tư khi có khoảng trống an toàn, bị coi là thiếu tự tin và cản trở giao thông.
Xi nhan và giữ làn. Xi nhan đủ thời gian trước khi chuyển hướng, tắt xi nhan sau khi rẽ, giữ xe ở giữa làn, rẽ vào đúng làn tương ứng. Thói quen "lấn tuyến cho nhanh" từ Việt Nam bị chấm lỗi nặng.
Ôn lý thuyết như ôn luật, không học tủ. Bộ câu hỏi lý thuyết có nhiều tình huống về nhường đường, làn xe buýt, khu trường học, hạn chế với bằng tạm. Đọc trọn sổ tay luật đường bộ của bang (thường có bản tải miễn phí) rồi mới làm đề thử; hiểu luật giúp cả lúc thi lẫn lúc lái thật.
Chuyển bang và về Việt Nam: giữ bằng lái thế nào
Khi chuyển từ bang này sang bang khác trong nước Úc, bạn thường được đổi bằng lái sang bang mới mà không phải thi lại, nhưng phải làm trong thời hạn quy định sau khi chuyển tới và cập nhật địa chỉ. Xe hơi cũng phải chuyển đăng ký sang bang mới; phí và bảo hiểm bắt buộc theo bang mới.
Với bằng lái Việt Nam, nhiều người chọn giữ bằng còn hạn và gia hạn khi về thăm nhà, để khi về Việt Nam vẫn lái xe hợp lệ. Bằng lái Úc không mặc nhiên được dùng để lái ở Việt Nam; muốn dùng bằng nước ngoài ở Việt Nam, kiểm quy định hiện hành về đổi bằng hoặc giấy phép lái xe quốc tế với cơ quan quản lý giấy phép lái xe ở Việt Nam, vì luật giao thông Việt Nam đã có nhiều thay đổi về hạng bằng trong những năm gần đây.
Một lưu ý về hồ sơ: bằng lái của bang là giấy tờ tuỳ thân có ảnh phổ biến nhất ở Úc, dùng để mở tài khoản, thuê nhà, chứng minh tuổi. Người không lái xe có thể xin thẻ nhận dạng có ảnh (photo card) của bang để có giấy tờ tương đương, thay vì phải mang hộ chiếu đi khắp nơi.
Xe máy ở Úc: chuyện khác hẳn ở Việt Nam
Người Việt quen xe máy thường ngạc nhiên rằng ở Úc, xe máy là phương tiện thiểu số và thủ tục cấp bằng chặt hơn nhiều. Bằng lái xe máy (rider licence) là hạng riêng, không đi kèm bằng ô tô. Ở nhiều bang, người muốn lái xe máy phải học khoá đào tạo người lái bắt buộc, có giai đoạn học lái và bằng tạm với hạn chế về loại xe.
Bằng xe máy Việt Nam có thể không được tính như kinh nghiệm hợp lệ, hoặc được tính rất hạn chế, tuỳ bang. Đừng giả định rằng vì bạn đã đi xe máy hai mươi năm ở Sài Gòn nên được cấp bằng xe máy Úc ngay.
Thực tế, phần lớn gia đình Việt ở Úc dùng ô tô và giao thông công cộng; xe máy, xe tay ga chủ yếu được dùng ở khu nội thành để đi làm ngắn. Mũ bảo hiểm phải đạt chuẩn Úc, quần áo bảo hộ được khuyến khích mạnh, và luật về lách giữa các làn xe (lane filtering) khác nhau theo bang. Xe đạp điện và xe trượt điện cũng có luật riêng từng bang về nơi được đi và tốc độ.
Xe hơi đầu tiên: đăng ký, bảo hiểm và mua xe cũ
Đăng ký xe (rego). Mọi xe chạy trên đường phải có đăng ký còn hạn với bang, đóng phí hằng năm hoặc theo kỳ. Ở một số bang, phí đăng ký đã gồm bảo hiểm bắt buộc cho người bị thương; ở bang khác như New South Wales, bảo hiểm bắt buộc này (CTP, thường gọi là green slip) mua riêng trước khi gia hạn đăng ký.
Bảo hiểm tự chọn. Bảo hiểm bắt buộc chỉ bao thương tích cho người, không bao thiệt hại xe. Ít nhất nên mua bảo hiểm thiệt hại tài sản bên thứ ba để không phải tự trả khi đâm vào xe đắt tiền của người khác.
Mua xe cũ. Kiểm lịch sử xe qua sổ đăng ký tài sản cá nhân quốc gia (PPSR) để biết xe có đang thế chấp, bị ghi nhận mất cắp hay từng bị xếp loại hư hỏng nặng không. Nhờ thợ kiểm xe trước khi mua; mua từ đại lý có chế độ bảo hành theo luật bang tốt hơn mua từ người lạ.
Chuyển tên. Người mua và người bán đều phải làm thủ tục chuyển tên đăng ký trong thời hạn quy định, và người mua thường đóng thuế trước bạ xe. Không chuyển tên đúng hạn thì phạt nguội của người khác có thể gửi về bạn, hoặc ngược lại.
Câu hỏi thường gặp
Có PR rồi lái bằng Việt Nam ở Úc được bao lâu?
Thường chỉ trong một thời hạn ngắn sau khi tới Úc hoặc sau khi được cấp PR tại Úc: khoảng ba tháng ở New South Wales và Queensland, sáu tháng ở Victoria tính đến thời điểm viết. Bang khác có quy định riêng. Quá hạn phải đổi sang bằng của bang mới được lái tiếp.
Bằng lái Việt Nam có đổi thẳng sang bằng Úc không cần thi được không?
Ở các bang lớn, Việt Nam không thuộc nhóm nước được đổi thẳng không cần thi. Người có bằng Việt Nam thường phải thi lý thuyết, có thể thi nhận biết nguy hiểm, và sát hạch lái thực tế. Kiểm danh sách nước được công nhận trên trang cơ quan giao thông bang.
Đi du lịch Úc có lái xe bằng bằng lái Việt Nam được không?
Thường được nếu bằng còn hạn, đúng hạng xe và kèm bản dịch tiếng Anh được chấp nhận hoặc giấy phép lái xe quốc tế mà bang chấp nhận. Công ty cho thuê xe có thể có thêm yêu cầu riêng, nên hỏi trước khi đặt xe.
Thi bằng lái ở Úc có thi bằng tiếng Việt được không?
Một số bang cho chọn ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh ở bài thi lý thuyết trên máy, nhưng danh sách ngôn ngữ thay đổi. Bài sát hạch lái thực tế thường bằng tiếng Anh và có quy định riêng về việc có người phiên dịch. Hỏi trung tâm dịch vụ của bang khi đặt lịch.
Thi trượt sát hạch lái thì sao?
Bạn có thể đăng ký thi lại, có thể phải chờ một khoảng thời gian và trả lại lệ phí. Trong lúc đó, nếu đã hết thời hạn được lái bằng Việt Nam, bạn không được lái một mình. Học vài buổi với thầy dạy lái quen bài thi của bang trước khi thi lại giúp tránh lặp lỗi.
Bằng lái quốc tế cấp ở Việt Nam có dùng được ở Úc không?
Cần kiểm với cơ quan giao thông của bang. Các công ước quốc tế về giao thông mà Việt Nam và Úc tham gia không hoàn toàn giống nhau, nên loại giấy phép lái xe quốc tế do Việt Nam cấp có thể không được chấp nhận ở mọi nơi. Bản dịch của dịch giả được công nhận là phương án an toàn hơn.