Úc và Canada là hai nước giống nhau nhất về cách chọn người nhập cư: cả hai chấm điểm tay nghề và mời những hồ sơ tốt nhất. Khác biệt nằm ở các chi tiết quyết định ai đi được: Úc đặt trần tuổi dưới 45 cho các diện tay nghề tính điểm và bắt thẩm định tay nghề trước khi nộp; Canada không có trần tuổi cứng nhưng điểm tuổi giảm dần từ ngoài 30, và coi trọng kinh nghiệm làm việc tại chính Canada. Úc phụ thuộc mạnh vào danh sách nghề; Canada linh hoạt hơn nhờ thang CRS và nhiều chương trình tỉnh bang.
Nói ngắn: người có nghề nằm trong danh sách của Úc, thẩm định được, tiếng Anh tốt và còn dưới 45 tuổi thường có lợi thế ở Úc; người có học vấn cao, tiếng Anh hoặc tiếng Pháp tốt nhưng nghề không nằm trong danh sách hẹp, hoặc đã trên 45, có nhiều lựa chọn hơn ở Canada. Dưới đây là so sánh từng khâu, các lỗi so sánh hay gặp và một khung để tự đặt hồ sơ vào hai nước.
Hai hệ thống tính điểm đặt cạnh nhau
Thông số chi tiết (điểm đậu, cách tính từng mục, danh sách nghề) thay đổi theo năm. Bảng dưới chỉ mô tả cấu trúc, cần kiểm lại trên immi.homeaffairs.gov.au và canada.ca.
| Khâu | Úc (SkillSelect) | Canada (Express Entry) |
|---|---|---|
| Nộp hồ sơ quan tâm | Nộp EOI, điểm tối thiểu theo luật hiện là 65, nhưng điểm được mời thực tế thường cao hơn | Tạo hồ sơ, được chấm CRS; diện tay nghề liên bang còn có thang điểm đủ điều kiện riêng, rồi phải vượt điểm cắt từng đợt |
| Tuổi | Phải dưới 45 khi được mời với các diện tính điểm | Không có trần; điểm tuổi cao nhất ở khoảng 20–29 và giảm dần |
| Nghề | Nghề phải nằm trong danh sách áp dụng cho diện và được cơ quan thẩm định công nhận | Kinh nghiệm phân loại theo mã NOC; từ 2023 có đợt rút ưu tiên theo nhóm nghề |
| Ngôn ngữ | Tiếng Anh, mức càng cao điểm càng nhiều | Tiếng Anh và tiếng Pháp; biết cả hai được cộng điểm đáng kể |
| Vai trò địa phương | Tiểu bang đề cử (190) hoặc vùng chỉ định (491) | Tỉnh bang đề cử qua PNP, cộng điểm lớn trong CRS |
| Kết quả | 189 và 190 là thường trú ngay; 491 là tạm trú có điều kiện sống ở vùng chỉ định trước khi lên thường trú qua 191 | Được mời rồi nộp hồ sơ đầy đủ, nhận thường trú |
Đọc bảng này thấy ngay hai cửa loại sớm nhất: tuổi 45 ở Úc và việc nghề có được thẩm định hay không. Trước khi nghĩ tới chuyện so khí hậu hay chi phí sống, bạn nên kiểm hai cửa đó.
Thẩm định tay nghề: khâu Úc khó hơn mà ít người tính tới
Ở Úc, trước khi nộp EOI cho diện tay nghề, bạn phải có kết quả thẩm định tay nghề tích cực từ cơ quan được chỉ định cho nghề của mình: kỹ sư qua Engineers Australia, điều dưỡng qua cơ quan điều dưỡng, nhiều nghề văn phòng qua VETASSESS, thợ kỹ thuật qua TRA, kế toán qua các hội nghề nghiệp. Mỗi cơ quan có tiêu chuẩn riêng về bằng cấp tương đương, số năm kinh nghiệm, mức độ liên quan giữa ngành học và công việc. Người học kế toán nhưng làm hành chính, hay học kỹ thuật nhưng làm bán hàng, thường vấp ngay ở đây.
Canada đánh giá bằng cấp qua ECA (đánh giá bằng cấp nước ngoài) để quy đổi học vấn, còn kinh nghiệm được chứng minh bằng thư xác nhận của chủ cũ mô tả nhiệm vụ khớp mã NOC. Quá trình này nhẹ hơn thẩm định tay nghề của Úc, nhưng việc hành nghề thật sau khi sang (kỹ sư, điều dưỡng, kế toán, thợ điện) vẫn cần chứng chỉ của tỉnh bang. Nghĩa là Úc kiểm tay nghề trước khi cho vào, Canada cho vào trước rồi để thị trường và hội nghề nghiệp kiểm sau.
Hai cách tiếp cận dẫn tới hai trải nghiệm khác nhau. Người sang Úc qua diện tay nghề thường đã được công nhận nghề nên tìm việc đúng chuyên môn thuận hơn; người sang Canada có thể phải học thêm, thi chứng chỉ và làm việc tạm một thời gian. Ngược lại, người không qua được thẩm định Úc vẫn có thể có thường trú Canada.
Đường thay thế khi không đủ điểm tự đi
Úc: nhà tuyển dụng bảo lãnh. Diện 186 cho nhà tuyển dụng đề cử thường trú; diện tạm trú lao động có bảo lãnh, mà từ cuối năm 2024 được thay bằng visa Skills in Demand, có lộ trình chuyển lên 186 sau thời gian làm việc. Đường này không cần điểm cao nhưng phụ thuộc vào một chủ cụ thể.
Úc: vùng chỉ định. Visa 491 cho người được tiểu bang đề cử hoặc người thân ở vùng chỉ định bảo lãnh, phải sống và làm việc ở vùng đó một thời gian trước khi lên thường trú. Phù hợp với người chấp nhận sống ngoài Sydney, Melbourne.
Canada: đề cử tỉnh bang ngoài Express Entry. Nhiều tỉnh có luồng riêng cho lao động có lời mời làm việc, kể cả nghề trung cấp, hoặc cho sinh viên tốt nghiệp tại tỉnh. Các tỉnh nhỏ thường dễ hơn các tỉnh lớn.
Canada: kinh nghiệm tại Canada. Người đã làm việc hợp pháp ở Canada một năm theo diện tay nghề có thể vào nhóm CEC, thường có điểm cắt thấp hơn diện tay nghề liên bang. Đây là lý do nhiều người chọn đi du học hoặc giấy phép lao động trước.
Cả hai: du học rồi ở lại. Cả Úc và Canada đều siết du học từ năm 2024 (giới hạn số giấy phép, tăng yêu cầu tài chính, thu hẹp quyền làm việc sau tốt nghiệp ở một số trường hợp). Du học vẫn là cửa, nhưng không còn rộng như trước, cần đọc quy định của năm bạn nộp.
Sau khi có thường trú: giữ thẻ và lên quốc tịch
Hai nước khác nhau đáng kể ở cách giữ thường trú khi đi lại, điều quan trọng với người còn việc ở Việt Nam.
| Tiêu chí | Úc | Canada |
|---|---|---|
| Bản chất thẻ | Thường trú không hết hạn, nhưng quyền đi lại (travel facility) chỉ có hạn 5 năm kể từ khi cấp | Thẻ PR có hạn 5 năm; tư cách thường trú giữ được nếu đủ ngày cư trú |
| Điều kiện giữ khi đi lại | Hết hạn đi lại phải xin visa thường trú hồi hương (RRV); thường cần đã sống ở Úc 2 năm trong 5 năm gần nhất hoặc có quan hệ gắn bó | Có mặt 730 ngày trong mỗi 5 năm |
| Nhập quốc tịch | Cư trú hợp pháp 4 năm, trong đó ít nhất 1 năm là thường trú, kèm giới hạn ngày vắng mặt và bài thi công dân | Có mặt 1.095 ngày trong 5 năm, khai thuế đủ, chứng minh ngôn ngữ và thi hiểu biết với người 18–54 tuổi |
| Hai quốc tịch | Cho phép | Cho phép |
Người định "lấy thẻ rồi về Việt Nam làm ăn tiếp" cần đọc kỹ dòng thứ hai. Cả hai nước đều cho phép đi lại, nhưng không nước nào cho giữ thường trú vô thời hạn khi bạn gần như không sống ở đó.
Đời sống: khác nhau ở đâu thật sự
Khí hậu. Đây là khác biệt rõ nhất. Phần lớn nước Úc ấm, nắng nhiều, mùa đông nhẹ ở các thành phố lớn; Canada có mùa đông dài, nhiều nơi lạnh sâu. Với người Việt quen khí hậu nhiệt đới, khí hậu thường là lý do số một khiến cả nhà chọn Úc, và là một trong những lý do khiến người đã sang Canada quay về.
Khoảng cách với Việt Nam. Úc gần Việt Nam hơn nhiều, chuyến bay thẳng ngắn, cùng múi giờ gần nhau, thuận cho người còn cha mẹ hoặc việc kinh doanh ở Việt Nam. Từ Canada về Việt Nam thường phải nối chuyến, lệch múi giờ lớn.
Y tế công. Cả hai có y tế công: Medicare ở Úc, bảo hiểm tỉnh bang ở Canada. Úc có thêm khu vực tư nhân khá lớn và chính sách khuyến khích người có thu nhập mua bảo hiểm tư; Canada gần như tách hẳn dịch vụ thiết yếu vào hệ thống công.
Nhà ở. Sydney, Melbourne, Toronto, Vancouver đều thuộc nhóm đắt nhất thế giới so với thu nhập. Người mới sang cả hai nước thường phải chọn giữa thành phố lớn nhiều việc làm và vùng nhỏ rẻ hơn, nhiều khi có ưu tiên định cư hơn.
Cộng đồng người Việt. Úc có cộng đồng lớn ở Sydney, Melbourne, Adelaide, Brisbane; Canada ở Toronto, Montreal, Vancouver, Calgary. Ở Quebec, tiếng Pháp là ngôn ngữ chính của đời sống và công việc.
Những so sánh sai hay gặp
"Úc khó hơn vì điểm cắt cao." Điểm cắt hai nước không so trực tiếp được vì thang điểm khác nhau. Một hồ sơ có thể ở mức trung bình ở Úc nhưng rất mạnh ở Canada, và ngược lại. Cách so đúng là tự tính điểm ở cả hai thang rồi xem vị trí so với các đợt mời gần đây.
"Canada không giới hạn tuổi nên ai cũng đi được." Không có trần tuổi không có nghĩa là không có giới hạn: người trên 45 mất phần lớn điểm tuổi trong CRS và gần như chỉ còn trông vào đề cử tỉnh bang, lời mời làm việc, tiếng Pháp hoặc kinh nghiệm tại Canada.
"Có thường trú là có việc đúng nghề." Ở cả hai nước, việc làm đầu tiên của người mới sang thường thấp hơn trình độ. Ở Úc, thẩm định tay nghề giúp phần nào; ở Canada, chứng chỉ hành nghề tỉnh bang là khâu riêng phải làm thêm.
"Chính sách năm ngoái thế nào năm nay cũng thế." Cả hai nước đều điều chỉnh mạnh giai đoạn 2024–2025: Úc thay diện tạm trú lao động, đóng diện 188 và thay Global Talent bằng National Innovation Visa; Canada giảm chỉ tiêu thường trú 2025–2027 và siết du học. Một bài so sánh viết vài năm trước có thể đã sai ở nhiều điểm.
Khung tự đặt hồ sơ vào hai nước
Làm các bước dưới cho người có lý lịch mạnh nhất trong gia đình, sau đó làm lại cho vợ hoặc chồng.
- Ghi tuổi của bạn tại thời điểm dự kiến nhận thư mời, không phải tuổi hôm nay. Nếu dưới 45 nhưng sát ngưỡng, Úc chỉ còn là cửa hẹp.
- Tra nghề của bạn trong danh sách nghề của Úc cho từng diện và xác định cơ quan thẩm định; đọc tiêu chí xem bằng và kinh nghiệm có khớp không.
- Tra mã NOC của công việc bạn đang làm và xem nhóm nghề đó có nằm trong các đợt rút ưu tiên của Canada không.
- Thi tiếng Anh thật (IELTS, PTE hoặc kỳ thi được chấp nhận) để có điểm chính xác; điểm ngôn ngữ thay đổi kết quả ở cả hai nước nhiều hơn mọi yếu tố khác.
- Tự tính điểm ở cả hai thang bằng công cụ chính thức, so với kết quả các đợt mời gần nhất được công bố.
- Cân nhắc khí hậu, khoảng cách về Việt Nam, nơi có người thân, rồi mới chốt; chọn được nước, hãy chuẩn bị cả phương án tỉnh bang hoặc tiểu bang ngay từ đầu.
Gia đình có cha mẹ lớn tuổi: hai nước xử lý khác nhau
Canada: bảo lãnh cha mẹ có suất giới hạn. Công dân và thường trú nhân Canada có thể bảo lãnh cha mẹ, ông bà qua chương trình có số suất giới hạn mỗi năm, người bảo lãnh phải đạt mức thu nhập tối thiểu trong nhiều năm liền và cam kết bảo trợ dài hạn. Vì cầu vượt cung, việc được mời nộp hồ sơ không chắc chắn. Song song, Super Visa cho cha mẹ ở thăm dài hạn, kèm yêu cầu bảo hiểm y tế tư nhân.
Úc: diện cha mẹ có hàng chờ rất dài. Úc có diện cha mẹ thường và diện cha mẹ đóng góp. Diện đóng góp đòi khoản đóng góp lớn cho chính phủ nhưng xét nhanh hơn diện thường, vốn có hàng chờ tính bằng nhiều năm, thậm chí lâu hơn nữa. Điều kiện cân bằng gia đình đòi ít nhất một nửa số con của cha mẹ sống hợp pháp lâu dài ở Úc, hoặc số con ở Úc nhiều hơn ở bất kỳ nước nào khác.
Hệ quả khi chọn nước. Nếu đưa cha mẹ sang là mục tiêu quan trọng, cần tính trước con đường này ở cả hai nước, kể cả mức thu nhập người bảo lãnh phải chứng minh. Nhiều gia đình chọn cho cha mẹ đi thăm dài hạn nhiều lần thay vì định cư hẳn, vì chi phí y tế và khả năng hội nhập của người lớn tuổi.
Không áp dụng hiểu biết cũ. Điều kiện, lệ phí và số suất của các diện cha mẹ đổi gần như hằng năm ở cả hai nước. Trước khi đưa vào kế hoạch, kiểm trên canada.ca và immi.homeaffairs.gov.au.
Câu hỏi thường gặp
Có thể nộp EOI Úc và hồ sơ Express Entry Canada cùng lúc không?
Có. Hai hệ thống độc lập, không cấm nộp song song. Bạn chỉ cần khai đúng và cập nhật thông tin khi có thay đổi. Nhiều người giữ hồ sơ ở cả hai nơi và nhận lời mời nào đến trước, sau khi đã cân nhắc kỹ hai lựa chọn.
Trên 45 tuổi còn đi Úc diện tay nghề được không?
Các diện tay nghề tính điểm đòi dưới 45 khi được mời. Người trên 45 còn một số đường như nhà tuyển dụng bảo lãnh có ngoại lệ tuổi trong vài trường hợp, diện doanh nhân hoặc tài năng, diện gia đình. Chi tiết ngoại lệ cần kiểm trên immi.homeaffairs.gov.au.
Úc hay Canada thuận lợi hơn cho con đi học?
Cả hai có giáo dục phổ thông công miễn phí cho con thường trú nhân và học phí đại học theo mức người trong nước. Khác biệt nằm ở từng bang và tỉnh, trường cụ thể và vùng gia đình sống, hơn là ở quốc gia.
Đã có thường trú Úc thì có sang Canada làm việc dễ hơn không?
Thường trú Úc không cho quyền làm việc ở Canada. Kinh nghiệm làm việc ở Úc có thể được tính trong thang điểm Canada như kinh nghiệm nước ngoài, nhưng bạn vẫn phải tự nộp hồ sơ theo một diện của Canada.
Nghề không có trong danh sách của Úc thì làm sao?
Bạn có thể kiểm xem công việc thực tế có khớp một mã nghề khác trong danh sách không, nhưng chỉ khi mô tả công việc thật sự khớp. Khai lệch nghề để vừa danh sách là gian dối và dễ bị phát hiện ở khâu thẩm định. Nếu không khớp, Canada hoặc đường du học thường hợp hơn.
Chi phí làm hồ sơ hai nước có chênh nhiều không?
Lệ phí chính phủ Úc cho diện tay nghề thường cao hơn Canada đáng kể, nhất là khi tính cả người phụ thuộc, cộng thêm phí thẩm định tay nghề. Mức phí đổi theo năm tài chính, nên tra biểu phí mới nhất trên trang chính thức của hai nước.