Định cư Úc diện nhà đầu tư: 188B, SIV đã dừng và lựa chọn nào cho người có vốn

Diện nhà đầu tư của Úc từng gồm ba luồng trong chương trình 188: Investor (188B), Significant Investor (188C, thường gọi SIV) với mức đầu tư 5 triệu đô Úc, và Premium Investor (nhà đầu tư cao cấp). Người được cấp đặt tiền vào các khoản đầu tư theo quy định trong nhiều năm, rồi lên thường trú 888. Chính phủ Úc đã ngừng cấp SIV từ đầu năm 2024 và đóng nhận hồ sơ mới cho toàn bộ chương trình 188 trong năm 2024.

Hiện không còn visa Úc nào cấp thường trú chỉ vì bạn đầu tư một khoản tiền. Mua bất động sản cũng không đem lại visa, và người nước ngoài còn bị hạn chế mua nhà. Bài này giải thích cơ chế cũ để người đang giữ visa biết mình phải giữ gì, rồi chỉ ra những lựa chọn thực tế cho người có vốn.

Diện nhà đầu tư từng vận hành ra sao

Ba luồng nhà đầu tư khác nhau ở mức tiền, nơi đặt tiền và cách được đề cử. Luồng Investor (188B) yêu cầu đầu tư một khoản "chỉ định" (designated investment), lâu nay chủ yếu là trái phiếu của chính quyền bang hoặc vùng lãnh thổ, giữ trong một số năm, cùng thành tích quản lý doanh nghiệp hoặc đầu tư, tài sản ròng và đề cử bang. Mức đầu tư được nâng qua các lần sửa đổi.

Luồng SIV (188C) đòi 5 triệu đô Úc vào các khoản đầu tư "tuân thủ" (complying investments). Từ năm 2015, khung đầu tư tuân thủ bắt buộc chia tiền vào ba lớp: một phần vào quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ tư nhân tăng trưởng, một phần vào quỹ đầu tư các công ty mới niêm yết hoặc nhỏ, phần còn lại vào khoản đầu tư "cân bằng" như cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản thương mại qua quỹ được quản lý. Đổi lại, SIV không cần chấm điểm, không giới hạn tuổi và yêu cầu cư trú thấp hơn hẳn các luồng khác. Luồng Premium Investor với mức tiền cao hơn nữa, đề cử bởi Austrade, gần như không có người Việt dùng và đã đóng sớm.

Điểm chung của cả ba: tiền phải có nguồn gốc hợp pháp, truy được dòng tiền từ khi hình thành đến khi chuyển sang Úc, và tiền đặt vào khoản đầu tư chịu rủi ro thị trường thật. Không ít nhà đầu tư SIV nhận lại ít hơn số tiền bỏ vào sau thời gian bắt buộc, tuỳ hiệu quả của quỹ.

Vì sao Úc dừng diện nhà đầu tư

Báo cáo rà soát hệ thống di trú công bố năm 2023 đánh giá các luồng nhà đầu tư mang lại đóng góp kinh tế thấp so với chi phí và so với diện tay nghề: người nộp thường lớn tuổi, ít tham gia thị trường lao động, khoản đầu tư bắt buộc không tạo ra hiệu quả như kỳ vọng. Báo cáo cũng nêu rủi ro về nguồn tiền và tính toàn vẹn của chương trình. Chiến lược Di trú cuối năm 2023 của chính phủ Úc chọn hướng thu hẹp rồi thay bằng một visa cho người tài năng.

Hệ quả là SIV ngừng cấp từ đầu năm 2024, rồi toàn bộ chương trình 188 đóng nhận hồ sơ mới trong năm 2024. Đây không phải quyết định tạm dừng theo năm tài khoá như các lần cắt suất trước, mà là bỏ hẳn chương trình. Người theo dõi lâu năm từng quen với cảnh "năm nay ít suất, năm sau mở lại"; lần này không có dấu hiệu mở lại dưới dạng cũ.

Xu hướng này không riêng Úc. Trong cùng giai đoạn, Anh đóng visa nhà đầu tư Tier 1 (2/2022), Ireland đóng chương trình nhà đầu tư nhập cư (2/2023), Bồ Đào Nha bỏ diện bất động sản golden visa (10/2023), Tây Ban Nha bỏ golden visa (4/2025). Nhiều nước chuyển từ "đổi visa lấy vốn" sang chọn người dựa trên tài năng, kỹ năng hoặc doanh nghiệp tạo việc làm thật.

Người đang giữ 188B hoặc 188C: những gì phải giữ để lên 888

Giữ khoản đầu tư đúng loại, đúng thời gian. Khoản đầu tư chỉ định hoặc tuân thủ phải được giữ liên tục trong thời gian quy định cho luồng của bạn. Rút sớm, chuyển sang khoản không đủ điều kiện, hoặc để quỹ tái cơ cấu mà không kiểm xem khoản mới còn tuân thủ không, đều có thể làm hỏng điều kiện 888.

Đáp ứng số ngày cư trú. Mỗi luồng có yêu cầu cư trú khác nhau, SIV thấp hơn các luồng khác. Tính theo dữ liệu xuất nhập cảnh mà Bộ Nội vụ nắm, nên giữ bảng ngày ra vào của chính mình và đối chiếu với lịch sử di chuyển chính thức.

Giữ bằng chứng nguồn tiền và thuế. Khi xét 888, viên chức có thể hỏi lại nguồn tiền, nghĩa vụ thuế ở Úc. Người giữ visa là cư dân thuế hay không còn tuỳ hoàn cảnh; khai thuế sai hay bỏ sót thu nhập toàn cầu khi là cư dân thuế là rủi ro thật.

Theo dõi hạn visa và lựa chọn gia hạn. Nếu sắp hết hạn mà chưa đủ điều kiện, cần xem có luồng gia hạn 188 nào áp dụng cho trường hợp mình không. Đây là việc phải làm trước khi visa hết hạn, không phải sau.

Mua nhà ở Úc không phải là visa

Nhiều lời chào ghép "đầu tư bất động sản Úc" với "định cư Úc", và nhiều gia đình nghĩ mua căn nhà ở Sydney hay Melbourne sẽ giúp hồ sơ. Úc không có diện visa nào cho người mua nhà. Ngược lại, người nước ngoài mua nhà ở chịu khuôn khổ của Hội đồng Thẩm định Đầu tư Nước ngoài (FIRB): thường phải xin phép trước, đóng phí xin phép, và chủ yếu chỉ được mua nhà mới xây hoặc đất để xây.

Từ 1/4/2025, Úc tạm cấm người nước ngoài, kể cả phần lớn người đang giữ visa tạm trú, mua nhà đã qua sử dụng trong hai năm, theo công bố của chính phủ. Ngoài ra còn có phí với nhà bỏ trống, thuế phụ thu cho người mua nước ngoài ở nhiều bang khi mua và khi giữ đất. Kiểm quy định hiện hành trên trang của FIRB, Sở Thuế Úc và cơ quan thuế của bang trước khi quyết định.

Những dự án bất động sản từng được giới thiệu cho người Việt như cơ hội "mua biệt thự giá tốt khi định cư Úc" nên được nhìn đúng bản chất: một quyết định đầu tư bất động sản riêng, với rủi ro thị trường, rủi ro pháp lý cho người nước ngoài, và không liên quan tới visa.

Người có vốn bây giờ có những lựa chọn nào

Mỗi dòng dưới đây là một loại con đường khác nhau, không thay thế trực tiếp cho nhau. Bảng chỉ nhằm giúp bạn định vị, không phải khuyến nghị đầu tư.

Mức EB-5 ghi trong bảng là mốc theo luật năm 2022, tính đến thời điểm viết; kiểm lại trên uscis.gov. Mọi chương trình đầu tư đều có rủi ro mất một phần hoặc toàn bộ vốn, và quyết định đầu tư nên tách khỏi quyết định di trú khi đánh giá.

Lộ trình nhiều thế hệ: khi người đi trước là con cái

Sau khi diện nhà đầu tư đóng, không ít gia đình có vốn chuyển sang một lộ trình chậm nhưng bền: đầu tư vào việc học và nghề nghiệp của con. Con du học, tốt nghiệp, làm việc, rồi định cư bằng tay nghề hoặc chủ lao động bảo lãnh. Khi con đã là thường trú nhân đủ thời gian và gia đình đáp ứng điều kiện cân bằng gia đình (ít nhất một nửa số con sống hợp pháp lâu dài ở Úc, hoặc số con ở Úc nhiều hơn ở bất kỳ nước nào khác), cha mẹ có thể được bảo lãnh theo diện cha mẹ.

Lộ trình này cần nói thật về thời gian và chi phí. Diện cha mẹ không đóng góp có hàng chờ tính bằng nhiều thập kỷ; diện có đóng góp nhanh hơn nhưng khoản đóng góp cho mỗi người lớn rất đáng kể, và vẫn có hàng chờ nhiều năm. Trong lúc chờ, visa tạm trú 870 cho cha mẹ ở cùng con trong nhiều năm, nhưng không dẫn tới thường trú. Một gia đình hai con, một con ở Úc một con ở Việt Nam, chưa đạt điều kiện cân bằng gia đình. Mọi kế hoạch kiểu này nên viết ra theo từng năm, với số liệu lệ phí và thời gian chờ lấy trực tiếp từ trang của Bộ Nội vụ ở thời điểm lập kế hoạch.

Nguồn tiền: phần mà mọi diện đầu tư đều soi kỹ

Dù đi nước nào, hồ sơ đầu tư định cư nào cũng xoay quanh một câu hỏi: tiền này từ đâu ra, có hợp pháp không, đã đóng thuế chưa và đi đường nào sang nước đầu tư. Với người Việt, các nguồn hay gặp là lợi nhuận kinh doanh, lương, bán bất động sản, thừa kế, tặng cho. Mỗi nguồn cần một chuỗi giấy tờ riêng: báo cáo tài chính và quyết toán thuế của doanh nghiệp, hợp đồng mua bán và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, văn bản khai nhận di sản, sao kê ngân hàng thể hiện dòng tiền.

Chuyển tiền từ Việt Nam ra nước ngoài để đầu tư phải theo quy định quản lý ngoại hối và đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam; cách làm phụ thuộc mục đích chuyển và loại khoản đầu tư, cần hỏi ngân hàng thương mại và cơ quan có thẩm quyền. Những cách chuyển tiền không chính thức, chia nhỏ qua nhiều người, hay "làm đẹp" nguồn tiền bằng hợp đồng dựng lại là rủi ro pháp lý nghiêm trọng ở cả hai đầu và là lý do từ chối phổ biến của các chương trình đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Visa SIV 5 triệu đô Úc còn nộp được không?

Không. Chính phủ Úc đã ngừng cấp visa nhà đầu tư trọng yếu SIV từ đầu năm 2024, và toàn bộ chương trình 188 đóng nhận hồ sơ mới trong năm 2024. Người đang giữ visa SIV vẫn đi tiếp lên 888C theo quy định áp dụng cho mình.

Đầu tư vào trái phiếu bang hay quỹ ở Úc có giúp xin visa khác không?

Không. Sau khi chương trình 188 đóng, khoản đầu tư tài chính ở Úc không còn là căn cứ để cấp visa. Bạn vẫn có thể đầu tư như một nhà đầu tư nước ngoài bình thường, nhưng đó là quyết định tài chính, không phải hồ sơ di trú.

Người nước ngoài có được mua nhà ở Úc không?

Có, nhưng bị giới hạn: thường phải xin phép FIRB và chủ yếu được mua nhà mới xây hoặc đất để xây. Từ 1/4/2025 có lệnh tạm cấm mua nhà đã qua sử dụng trong hai năm với người nước ngoài. Kiểm quy định trên trang FIRB trước khi đặt cọc.

Đang giữ 188B mà khoản đầu tư bị thua lỗ thì có mất điều kiện 888 không?

Điều kiện thường gắn với việc giữ đúng loại khoản đầu tư trong đúng thời gian, không gắn với lãi hay lỗ. Tuy vậy nếu quỹ tái cơ cấu hoặc khoản đầu tư không còn tuân thủ, cần kiểm ngay với người có đăng ký OMARA và đơn vị quản lý quỹ.

National Innovation Visa có nhận nhà đầu tư không?

Theo công bố của chính phủ Úc, NIV nhắm tới người có thành tích xuất sắc trong các lĩnh vực như nghiên cứu, kinh doanh, đầu tư, thể thao, nghệ thuật. Có vốn lớn chưa đủ; cần thành tích được công nhận rộng rãi và đề cử của người hoặc tổ chức uy tín ở Úc.

Có nên chọn Mỹ EB-5 thay cho Úc?

Đó là hai quốc gia, hai hệ thống, hai loại rủi ro khác nhau. EB-5 đặt yêu cầu vốn rõ ràng, nhưng vốn chịu rủi ro dự án và thời gian chờ phụ thuộc diện. Quyết định nên dựa trên nơi gia đình muốn sống, khả năng chịu rủi ro vốn và tư vấn độc lập.