Theo luật Úc, người thu phí để tư vấn hoặc làm hồ sơ visa Úc tại Úc phải là đại lý di trú có đăng ký với OMARA (Office of the Migration Agents Registration Authority, thuộc Bộ Nội vụ) hoặc luật sư được phép hành nghề ở Úc. Mỗi đại lý có một số đăng ký gọi là MARN, tra được công khai và miễn phí trên trang đăng ký của OMARA. Đây là bước kiểm đầu tiên và rẻ nhất trước khi giao hồ sơ cho bất kỳ ai.
Người làm dịch vụ ở ngoài nước Úc, kể cả ở Việt Nam, không chịu sự quản lý của OMARA. Nhiều công ty tư vấn ở Việt Nam làm việc với đại lý có đăng ký ở Úc, nhiều nơi thì không. Bài này giải thích đại lý có đăng ký phải làm gì cho bạn, đọc hợp đồng dịch vụ thế nào, những dấu hiệu lời chào lừa đảo thường gặp với người Việt, và bạn có quyền gì khi có vấn đề.
Vì sao đăng ký quan trọng: nghĩa vụ của đại lý có MARN
Đại lý có đăng ký phải tuân theo Bộ quy tắc hành nghề (Code of Conduct) do luật quy định. Bộ quy tắc buộc đại lý chỉ nhận việc trong khả năng chuyên môn, tư vấn trung thực về khả năng thành công, không đưa ra cam kết kết quả, ký thoả thuận dịch vụ bằng văn bản với khách, báo trước phí dự kiến, giữ tiền khách trong tài khoản riêng theo quy định, giao cho khách bản sao mọi tài liệu nộp cho Bộ và thông báo kết quả kịp thời.
Đại lý phải hoàn thành đào tạo chuyên môn liên tục hằng năm để giữ đăng ký. Vi phạm có thể bị OMARA cảnh cáo, đình chỉ hoặc huỷ đăng ký, và danh sách các quyết định kỷ luật được công bố. Vì thế, khi đại lý có đăng ký làm sai, bạn có nơi khiếu nại và có cơ chế xử lý thật.
Luật sư hành nghề ở Úc không cần đăng ký với OMARA từ năm 2021 nhưng chịu sự quản lý của hội luật gia và cơ quan quản lý nghề luật của bang. Người không có đăng ký nào mà thu phí tư vấn di trú ở Úc là vi phạm luật Úc. Với người làm dịch vụ ở Việt Nam, luật Úc gần như không với tới, nên nếu có chuyện, bạn chỉ còn trông vào luật Việt Nam và hợp đồng đã ký.
Kiểm một đại lý trong năm bước
Năm bước dưới đây mất chưa đến một giờ và không tốn tiền.
- Hỏi số MARN của người trực tiếp xử lý hồ sơ, không chỉ số của công ty hay của "đối tác ở Úc". Đại lý có đăng ký thường ghi MARN trên danh thiếp, email, hợp đồng.
- Tra trên trang đăng ký của OMARA: tên, tình trạng đăng ký còn hiệu lực, có lịch sử kỷ luật không. Người tự xưng là luật sư thì tra trên trang của cơ quan quản lý nghề luật bang nơi họ hành nghề.
- Đối chiếu tên: tên trên hợp đồng, trên email, trên hồ sơ nộp cho Bộ phải là người có đăng ký. Hồ sơ nộp qua ImmiAccount hiển thị người đại diện.
- Hỏi thẳng về kinh nghiệm với diện của bạn: đã làm bao nhiêu hồ sơ tương tự, những rủi ro nào họ thấy trong hồ sơ của bạn. Đại lý nghiêm túc sẽ nói về rủi ro, không chỉ nói về thành công.
- Yêu cầu thoả thuận dịch vụ bằng văn bản trước khi trả tiền, đọc kỹ phạm vi công việc, phí theo từng giai đoạn, điều kiện hoàn phí.
Nếu người tư vấn tránh trả lời câu hỏi về số đăng ký, hoặc nói "đăng ký không quan trọng vì làm qua đối tác", hãy coi đó là dấu hiệu dừng lại.
Đọc hợp đồng dịch vụ: những điều phải có
Một thoả thuận dịch vụ đúng chuẩn với đại lý có đăng ký thường gồm các nội dung dưới đây. Thiếu những mục này là lý do để hỏi lại trước khi ký.
- Phạm vi công việc cụ thể: visa nào, những bước nào đại lý làm (thẩm định tay nghề, hồ sơ bày tỏ nguyện vọng, hồ sơ visa, phản hồi yêu cầu bổ sung), bước nào không bao gồm.
- Phí chuyên môn tách khỏi phí nộp cho chính phủ: lệ phí visa, phí thẩm định, phí khám sức khoẻ trả cho cơ quan liên quan; phí dịch vụ trả cho đại lý. Mỗi khoản phải tách rõ.
- Lịch thanh toán theo giai đoạn gắn với công việc đã làm, không thu toàn bộ trước.
- Điều kiện hoàn phí khi đại lý không làm được phần việc đã nhận, khi khách dừng giữa chừng, khi chính sách thay đổi làm visa đóng.
- Quyền của khách được nhận bản sao mọi tài liệu, được tiếp cận ImmiAccount hoặc thông tin hồ sơ, được chấm dứt hợp đồng.
- Không có câu cam kết kết quả: "bảo đảm cấp visa", "hoàn tiền nếu trượt" dưới dạng cam kết đậu là dấu hiệu trái với quy tắc hành nghề, dù nghe có vẻ có lợi cho bạn.
Giữ bản hợp đồng, các biên nhận chuyển tiền và toàn bộ email. Nếu cần khiếu nại với OMARA hoặc khởi kiện, đây là bằng chứng duy nhất của bạn.
Lời chào lừa đảo thường gặp với người Việt
"Có job bảo lãnh 482, đóng tiền là đi." Bán vị trí bảo lãnh là phạm pháp ở Úc với cả người bán lẫn người mua, và người lao động có thể bị huỷ visa. Phí visa của bạn là hợp lệ; tiền "mua chỗ" thì không.
"Chương trình lao động nông nghiệp Úc cho người Việt, không cần tiếng Anh." Chương trình lao động thời vụ của Úc hiện dành cho một số nước Thái Bình Dương và Timor-Leste. Lời chào kiểu này thường dẫn tới visa du lịch rồi khuyên ở lại làm chui, kết cục là bị trục xuất và cấm quay lại nhiều năm.
"Đưa mật khẩu ImmiAccount để bên em nộp giúp." Đại lý có đăng ký dùng tài khoản riêng của họ để nộp hồ sơ với tư cách người đại diện. Người giữ mật khẩu của bạn có thể sửa thông tin, đọc thư của Bộ trước bạn, và bạn mất quyền kiểm soát hồ sơ của chính mình.
Cuộc gọi tự xưng Bộ Nội vụ Úc đòi nộp tiền phạt. Bộ Nội vụ Úc không gọi điện đòi chuyển khoản, thẻ quà tặng hay tiền mã hoá để "giữ visa". Cúp máy, kiểm tình trạng visa của bạn trên ImmiAccount hoặc VEVO.
"Hồ sơ yếu nhưng bên em làm đẹp được." Làm đẹp hồ sơ bằng xác nhận việc làm giả, sao kê chỉnh sửa, quan hệ dựng lên là gian lận. Người nộp chịu hậu quả: từ chối, cấm nhiều năm, và có thể bị huỷ visa sau khi đã có thường trú.
Khi có vấn đề với người làm dịch vụ: bạn làm được gì
Nếu người làm hồ sơ là đại lý có đăng ký ở Úc, bạn có thể gửi khiếu nại tới OMARA kèm hợp đồng, biên nhận và thư từ. OMARA xem xét hành vi nghề nghiệp, không phải là cơ quan đòi tiền thay bạn; tranh chấp phí có thể cần đi qua cơ chế giải quyết tranh chấp tiêu dùng hoặc tòa án ở Úc. Với luật sư, khiếu nại gửi cơ quan quản lý nghề luật bang.
Nếu người làm dịch vụ ở Việt Nam, quyền của bạn nằm trong hợp đồng dân sự và luật Việt Nam. Hợp đồng ghi rõ phạm vi công việc và điều kiện hoàn phí là tài sản quý nhất lúc này. Khi phát hiện hồ sơ đã nộp có giấy tờ giả mà bạn không biết, hãy liên hệ ngay người tư vấn có đăng ký khác hoặc luật sư để cân nhắc việc chủ động báo cho Bộ; tự sửa chữa sớm thường tốt hơn để Bộ tự phát hiện.
Bất kể ai làm hồ sơ, hãy tự tạo ImmiAccount của mình, liên kết hồ sơ nếu có thể, và tự đọc mọi thư Bộ gửi. Người tự theo dõi hồ sơ của mình ít khi bị bất ngờ.
Đại lý ở Úc và công ty ở Việt Nam: các mô hình hợp tác thường gặp
Người Việt thường tiếp xúc với công ty tư vấn ở Việt Nam trước, rồi hồ sơ được chuyển cho một đại lý có đăng ký ở Úc. Mô hình này có thể vận hành tốt nếu vai trò rõ ràng: công ty ở Việt Nam hỗ trợ gom giấy tờ, dịch thuật, giải thích bằng tiếng Việt; đại lý ở Úc chịu trách nhiệm chuyên môn, đứng tên người đại diện trong hồ sơ, ký thoả thuận dịch vụ với bạn và chịu sự giám sát của OMARA.
Vấn đề xuất hiện khi vai trò bị mờ: bạn chỉ ký hợp đồng với công ty ở Việt Nam, không biết đại lý ở Úc là ai, không bao giờ nói chuyện trực tiếp với họ, và toàn bộ tiền đi qua trung gian. Khi có sự cố, công ty ở Việt Nam nói lỗi do bên Úc, bên Úc nói không có hợp đồng với bạn. Hãy đề nghị được biết tên, số MARN và gặp trực tuyến người đại lý ít nhất một lần trước khi nộp.
Một mô hình khác là đại lý có đăng ký tự mở văn phòng hoặc làm việc trực tiếp với khách ở Việt Nam qua cuộc gọi video. Khi đó, thoả thuận dịch vụ ký trực tiếp với đại lý, phí trả vào tài khoản theo quy định, và bạn được bảo vệ bởi quy tắc hành nghề. Dù mô hình nào, câu hỏi kiểm tra vẫn là: ai chịu trách nhiệm chuyên môn, và người đó có đăng ký hay không.
Câu nên hỏi trong buổi tư vấn đầu tiên
Buổi tư vấn đầu tiên là lúc bạn đánh giá người tư vấn, không chỉ là lúc họ đánh giá hồ sơ của bạn. Mang theo danh sách câu hỏi và ghi lại câu trả lời:
- Với hoàn cảnh của gia đình mình, những diện nào khả thi, diện nào không, và vì sao? Câu trả lời tốt luôn có phần "không".
- Rủi ro lớn nhất của hồ sơ này nằm ở đâu: tuổi, tiếng Anh, thẩm định tay nghề, sức khoẻ, nhân thân, chính sách có thể đổi?
- Những việc nào người nộp tự làm được để tiết kiệm phí, việc nào nhất thiết cần người có chuyên môn?
- Tổng chi phí dự kiến gồm những khoản nào trả cho chính phủ, những khoản nào trả cho dịch vụ, và thời điểm phải trả?
- Nếu chính sách thay đổi làm diện đóng lại giữa chừng, thoả thuận xử lý phí đã trả ra sao?
- Ai sẽ trực tiếp xử lý hồ sơ, số đăng ký là gì, và liên lạc trực tiếp với người đó bằng cách nào?
Người tư vấn trả lời rõ, chịu nói về rủi ro, và để bạn mang câu trả lời về đối chiếu với nguồn chính thức là người đáng làm việc cùng. Người trả lời bằng lời hứa và thúc giục đặt cọc ngay là người nên tránh.
Câu hỏi thường gặp
Thuê đại lý di trú có làm hồ sơ được xét nhanh hơn không?
Không. Bộ Nội vụ xét hồ sơ theo thứ tự và tiêu chí như nhau dù có người đại diện hay không. Đại lý giỏi giúp hồ sơ đầy đủ, ít bị yêu cầu bổ sung, nhờ đó tránh chậm trễ không cần thiết, nhưng không có đường riêng nào để vượt hàng.
Công ty du học có được tư vấn visa định cư Úc không?
Tư vấn tuyển sinh và tư vấn di trú là hai việc khác nhau. Người tư vấn du học ở Úc muốn tư vấn visa có thu phí phải có đăng ký. Ở Việt Nam, nhiều công ty du học làm việc với đại lý di trú có đăng ký; hãy hỏi tên và số MARN của người thật sự xử lý phần visa.
Đại lý có đăng ký có được hứa hoàn tiền nếu trượt visa không?
Đại lý có thể thoả thuận điều kiện hoàn phí dịch vụ, nhưng không được cam kết kết quả cấp visa. Một lời hứa "trượt hoàn tiền" thường đi kèm điều kiện loại trừ dài; đọc kỹ, và nhớ rằng phí nộp cho chính phủ không được hoàn khi trượt.
Tự nộp hồ sơ visa Úc có khó không?
Nhiều hồ sơ đơn giản như visa du lịch, visa du học có giấy tờ rõ ràng, người nộp có thể tự làm qua ImmiAccount với hướng dẫn trên trang của Bộ. Hồ sơ có từ chối cũ, nhân thân phức tạp, diện chủ lao động, kháng cáo thì nên có người có chuyên môn.
Làm sao biết đại lý đã thật sự nộp hồ sơ cho mình?
Yêu cầu bản xác nhận nộp hồ sơ do Bộ phát hành, có số hồ sơ, ngày nộp và tên người nộp. Bạn có thể liên kết hồ sơ vào ImmiAccount của mình hoặc kiểm tình trạng trực tuyến. Biên nhận do công ty tự in không thay được xác nhận của Bộ.
Có nên chọn đại lý chỉ vì phí rẻ nhất không?
Phí là một yếu tố, không phải yếu tố quyết định. So sánh phạm vi công việc, kinh nghiệm với diện của bạn, cách họ nói về rủi ro. Một hồ sơ trượt vì làm cẩu thả tốn hơn nhiều so với khoản chênh phí ban đầu.